Illustratie: Elise van Iterson

IJslandse popmuziek is enorm populair. Hoe komt het dat een land vol geisers, vulkanen, onbetrouwbare geldfondsen en maar 320.000 inwoners, zoveel goede muziek kan voortbrengen?" />

Illustratie: Elise van Iterson

IJslandse popmuziek is enorm populair. Hoe komt het dat een land vol geisers, vulkanen, onbetrouwbare geldfondsen en maar 320.000 inwoners, zoveel goede muziek kan voortbrengen?" />
Asset 14

Het eiland-syndroom

De IJslandse acts breken een voor een internationaal door. Hoe komt het dat de popmuziek van dit vreemde Scandinavische eiland zo ontzettend populair is? Komt het door het klimaat, de kleine gemeenschap, Björk? Of toch het eiland-syndroom? “Ook al wonen we ver weg van de bewoonde wereld, vergeet ons alsjeblieft niet.”

“We come from a place where we count the days... until nothing.” FM Belfast – Underwear

IJsland, een veilige haven voor Wikileaks, het land van trollen, elven, vulkanen, gletsjers, heetwaterbronnen, gedoe met geld en een vervelende aswolk. Het fascineert me, maar niet zozeer om bovenstaande redenen. Meer vanwege de explosie aan IJslandse bands die de oversteek maken naar het vasteland. IJslandse acts als Múm, Sigur Rós, GusGus, Mugison, Emiliana Torrini, Jóhann Jóhannson, Hjaltalín en Ólafur Arnalds timmeren internationaal gezien flink aan de weg. Een tendens die zich alleen maar voort lijkt te zetten met nieuwe artiesten als Benni Hemm Hemm, Seabear, Lay Low, FM Belfast, Pascal Pinon, Retro Stefson en Ólöf Arnalds. Alleen al op de afgelopen editie van Eurosonic stonden maar liefst zes IJslandse acts. In IJsland zelf is het jaarlijkse Iceland Airwaves uitgegroeid tot een gerenommeerd festival waar muziekliefhebbers vanuit de hele wereld naar afreizen. Een muzikale scene om met recht trots op te zijn. Maar wat maakt IJslandse popmuziek nu zo uniek en hoe is het mogelijk dat er hier zo’n vruchtbare en internationaal succesvolle muziekscene kan gedijen?

Illustratie: Elise van Iterson

Donkere winters

Opvallend feit is dat een hoog percentage van de IJslandse bevolking zich op wat voor manier dan ook bezighoudt met muziek of andere kunstvormen. Zo wordt er gezegd dat elke IJslander in zijn leven gemiddeld één boek schrijft. Een verklaring voor deze hoge concentratie van creativiteit heeft deels te maken met het klimaat. Leven in een land waar het in de winter maar een paar uur per dag licht wordt, dwingt een mens tot activiteiten binnenshuis. In een fragment uit de documentaire Music From the Moon legt Emiliana Torrini uit dat opgroeien met muziek voor veel IJslandse kinderen als vanzelfsprekend geldt: “I think it is essential to have in this dark place: sort of stories, having fun and letting go, otherwise we would just be lost.”

Toch is alleen een hoge concentratie van creativiteit geen garantie voor internationaal succes. In de jaren tachtig, toen punk eindelijk overwaaide naar het eiland, werden er nieuwe deuren geopend voor IJslandse muziek. Het succes van The Sugarcubes en nog meer dat van wereldster Björk en later Sigur Rós, heeft geleid tot het besef en het zelfvertrouwen dat het mogelijk is om als IJslandse artiest internationaal door te breken. Zij creëerden een merk voor IJslandse muziek in de media en zetten een stroom in gang waarop vele IJslandse acts konden meevaren.

Eén grote familie

De kracht van de huidige muziekscene zit hem met name in de samenwerking van muzikanten. Want niet alleen kennis en contacten, maar ook instrumenten, studioruimte en zelfs bandleden worden gedeeld. Iedere IJslandse muzikant speelt gemiddeld in vijf verschillende bands. Er is sprake van een hechte gemeenschap, waarin men elkaar helpt en inspireert. De muziekdocumentaire Backyard geeft een goed beeld van de familiaire manier waarop muzikanten met elkaar omgaan. De compactheid van de scene zorgt ervoor dat mensen van verschillende disciplines elkaar makkelijk ontmoeten. Hierdoor ontstaat een organische mix van klassiek geschoolde muzikanten en autodidacten. Verschillende genres en stijlen versmelten, waarbij experiment niet geschuwd wordt.

Het is juist deze vrijheid van geest die IJslandse muziek zo interessant en eigenzinnig maakt. Een mooi voorbeeld van deze interdisciplinariteit is Ólafur Arnalds. In zijn klassieke composities experimenteert hij met electronica, terwijl hij daarnaast drumt in verschillende metalbands. Klassiek geschoold celliste Hildur Guðnadóttir brengt haar eigen experimentele werk uit onder de naam Lost in Hildurness en is tegelijkertijd actief in de popband Múm. Door een unieke samenwerking tussen artiesten uit verschillende genres en de zoektocht naar nieuwe kunstvormen, stimuleren ook IJslandse labels als Bedroom Community en Kitchen Motors deze cross-over.

Diversiteit

Opvallend is dat de aandacht van internationale media sterk neigt naar een bepaald soort IJslandse muziek. Deze folky, melancholische, bijna kinderlijke pop, gemaakt door de generatie bands die in navolging van Sigur Rós hun geluk beproefden, wordt ook wel eens aangeduid als 'Krútt' (ander woord voor 'schattig'). Het is niet zo gek dat juist deze vorm van muziek waardering krijgt bij het buitenlandse publiek. Het exotische en sprookjesachtige van IJsland wat muziekliefhebbers van buitenaf zo aanspreekt, wordt goed weerspiegeld in de dromerige muziek en het 'knusse' imago dat deze bands veelal uitstralen. Dit zie je terug in bandfoto's, album covers en videoclips, zoals bijvoorbeeld deze sprookjesachtige video van Múm:

Overigens zijn niet alle IJslandse muzikanten even gelukkig met deze benaming, want zeg nou zelf, schattig klinkt toch wel enigszins betuttelend. IJslandse muziek is dan ook zéker niet alleen 'Krútt'. Een belangrijk kenmerk van IJslandse popmuziek is juist de enorme diversiteit. Ook Metal (HAM, Reptile), Rap (Morí), Electronische muziek (FM Belfast, Apparat Organ Quartet, Ghostigital) en experimentele muziek (Jóhann Jóhansson, Ólafur Arnalds) zijn er goed vertegenwoordigd. Je kan dan ook moeilijk spreken van één specifieke IJslandse sound. De een noemt het Krútt, de ander melancholisch, Dirk Steenhaut noemt het in zijn artikel Planeet IJsland 'glaciaal, etherisch en ongrijpbaar'. Toch klinkt geen band hetzelfde. Non-conformisme en individualisme zijn in IJsland sterker dan het collectief. Niemand is bang om buitensporig of extravagant uit de hoek te komen en iedereen probeert zeer nadrukkelijk zijn eigen ding te doen. Er is namelijk maar één ding waar de meeste IJslanders een hekel aan hebben: ‘copy cats’.

Het eiland-syndroom

Benni Hemm Hemm vertelt in een ander fragment uit Music from the Moon dat IJslanders meestal niet denken voordat ze doen. Op deze manier bereiken ze soms dingen die anderen voor onmogelijk hielden. Ze denken over het algemeen zwart/wit: of we doen iets goed, of gewoonweg niet. IJslanders werken van nature hard, zijn niet bang om risico's te nemen en geloven feilloos in hun eigen kunnen. Eigenschappen die hun herkomst vinden in vroegere tijden, toen het volk moest overleven onder barre omstandigheden. Een belangrijk voorbeeld is Björk, die zich met de eigenzinnige IJslandse mentaliteit heeft gevormd tot wereldster.

Benni spreekt zelfs van een zogenoemd 'eiland-syndroom’. Een minderwaardigheidscomplex, dat gepaard gaat met een enorme geldingsdrang en de angst om over het hoofd gezien te worden. De explosie aan IJslandse bands en de drang naar internationale erkenning lijkt dit te bevestigen: “Ook al wonen we op een eiland, ver weg van de bewoonde wereld, vergeet ons alsjeblieft niet.” Een ongerustheid die nergens voor nodig lijkt te zijn. Want net zoals de natuur met haar aswolk ervoor zorgde dat we letterlijk en figuurlijk niet om IJsland heen konden, zo doet haar muziekscene precies hetzelfde.

Mail

Ilana

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

Alles Vijf Sterren: We bekijken het positief

We bekijken het positief

Deze week worden we blij van LuckyTV, een WhatsAppgroep en een tweeëntwintig jaar oude miniserie over kunst. Lees meer