De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Vincent Tijms ziet de boze burger teruggebracht worden tot een zielige underdog en vreest voor de aanmoediging van volkswoede.
De Duitse krant Die Zeit plaatste op 10 november een opiniestuk vol angst en verbazing op de voorpagina. Redacteur Josef Joffe liet weten dat het verkiezen van Trump, die tijdens zijn campagne had gesproken over deportaties en het aanklagen van journalisten, een behoorlijke uitdaging voor het Amerikaanse systeem zou worden. Hij vatte de plannen van Trump samen en vergeleek de president-elect met Mussolini. Tot twee keer toe.
Van verslaggever Jeroen Wollaars mocht dat niet. Wollaars haalde in De wereld draait door fel uit naar Joffe, die geen oog zou hebben voor de zorgen van de 'gewone man' die in Amerika op Trump stemt en in Duitsland op AfD. De argumentatie in het Duitse opiniestuk was Wollaars verder worst: die Mussolinivergelijkingen maak je gewoonweg niet, want daarmee doe je geen recht aan de zorgen van de ‘gewone man’, die het economisch zwaar heeft. De Duitse media zouden meer oog moeten hebben voor de bronnen van politieke frustratie.
Woede, haat en radicale ideeën hebben een eigen verleidingskracht
Wollaars sluit met deze opvatting aan bij twee trends in het politieke discours in Nederland. De eerste is om historische parallellen tussen nu en de jaren dertig – en daarmee een belangrijke kritiek op de nieuwrechtse bewegingen – tot taboe te verklaren. De tweede is om de ideeën en gedragingen van ‘boze burgers’ terug te brengen tot een overzichtelijk sociaal-economisch probleem. Samen leveren deze trends een nieuwe politieke correctheid op, waarin de ‘boze burger’ vooral gezien moet worden als een zielige, nooit gehoorde underdog, die je geen trap na moet geven door hem voor fascist of racist uit te maken.
Niet dat dat helpt, overigens. De ‘boze burgers’ zijn vast blij dat Wollaars ze steunt in hun wantrouwen jegens traditionele media, maar veel interesse voor sociaal-economische kwesties lijken ze niet te hebben. De media die ze wel consumeren spreken daar namelijk nauwelijks over. Zo lokt Breitbart, dat nota bene Trumps adjudant mocht leveren, lezers met doemscenario's over de moordende en verkrachtende 'mosliminvasie van Europa', waartegen ons eigen shockblog GeenStijl de reaguurder het liefste in verzet ziet komen. Nationalistische Facebookpagina’s hebben het zelden over te dure boodschappen en melden vooral dat buitenlanders moeten oprotten, de elite moet worden afgezet en dat de revolutie (inclusief bijltjesdag) eraan komt.
De populistische golf is cultureel, niet economisch. Woede, haat en radicale ideeën hebben een eigen verleidingskracht. Als je zulke ideeën wilt bestrijden, zul je er andere ideeën tegenover moeten zetten en dat betekent dat je niet terug moet deinzen om, waar nodig, de ‘boze burgers’ tegen de haren in te strijken. Jeroen Wollaars doet het omgekeerde en praat ze liever naar de mond, waardoor hij alleen maar hun veronderstellingen bevestigt. Het populisme zal door zijn aanpak niet verdwijnen, maar hij garandeert op deze manier wel dat hij van personvriendelijke leiders als Trump niets te vrezen heeft.
