Asset 14

Kennis is onmacht

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Over MH17, Israël en het ook even niet meer weten.

Ik zie hoe een macho rebellenleider de waarnemers van de OVSE zijn regels uitlegt. "Wie mijn bevelen niet opvolgt, gaat het merken." Hij wil voorkomen dat ze te dicht bij grote brokstukken komen. Ik heb zin om het beeld in te stappen en die vent opzij te duwen. In plaats daarvan probeer ik mezelf op te vrolijken met wat Youtube-filmpjes.
Facebook stroomt vol met verdriet. Omgekomen vrienden, maar ook de kinderen op de Gazastrook en een door de New Yorkse politie doodgewurgde man komen voorbij. Eindelijk, zou je cynisch kunnen opmerken. Eindelijk geen selfies op een bootje vol prosecco, geen baby’s en geen prestaties. De ontkenningscultuur, waarin iedereen vooral lijkt te genieten van zijn eigen leventje, wordt even doorbroken.
Aan de andere kant weet ik niet of het veel uitmaakt. Het Westerse Verlichtingsdenken is gestoeld op de spreuk ‘Kennis is macht’. Maar in het informatietijdperk blijkt het tegendeel waar: hoe meer je over de wereld weet, hoe meer je beseft dat je macht beperkt is. Daarom is het ergens wel begrijpelijk dat veel mensen kiezen voor domheid. De vingers in de oren: lalala, ik wil het niet weten. Iemand nog prosecco? Nietzsche schreef al: ‘Wie diep in de wereld heeft gekeken, begrijpt waarom de meeste mensen oppervlakkig zijn.’ Ik doe er zelf ook aan mee en volg eigenlijk al jaren het nieuws niet meer.
Want wat kunnen we doen? De afgelopen decennia is de massa vakkundig monddood gemaakt; niet alleen in Rusland en China, maar ook in onze vrijere democratie. Waar het volk vroeger zoveel mogelijk genegeerd werd, wordt het nu juist zo zichtbaar mogelijk gemaakt. We worden uitgebreid bekeken en kiezen zelf ook graag voor een leven in de openbaarheid. Op sociale media leven we ons uit in een schijnvrijheid, die ons eigenlijk de mond snoert. Want als iedereen evenveel zeggingskracht heeft, is een mening niets waard.
We weten dat we niet weten wie de vijand is. Multinationals zijn zo reusachtig dat we ze niet eens meer kunnen zien. De financiële sector werkt achter een rookgordijn. Schimmige lobbyisten en advocaten bespelen de overwerkte journalisten, politici en activisten, zodat de verdwijntruc compleet is. Tegen wie moet je protesteren?
Natuurlijk helpt het wanneer iets dichtbij komt. Nadat je een filmpje van een slachthuis hebt gezien, word je onmiddellijk vegetariër. Maar al snel ebt die gruwel weg en treedt een beschermingsmechanisme in werking: cynisme. Zoals de slachthuismedewerker uiteindelijk zijn empathie afsluit voor de koeien, zo trekken wij een Iron Dome voor alle ellende op. Heel begrijpelijk, want anders zou je gek worden van de zorgen.
Veel commentaren wijzen ons nu op onze hypocrisie: ja, nu we mensen kennen die betrokken zijn bij een tragedie, zijn we kwaad. Terwijl er elke dag onschuldige mensen doodgaan. We zouden vierentwintig uur per dag woedend moeten zijn. Dat slaat helemaal nergens op. Daar heeft niemand iets aan.
De vraag blijft: wat kunnen we doen? Moeten we met z’n allen naar Oost-Oekraïne vliegen en de power trip van die machomilitair doorbreken? Nooit meer houmous of falafel eten? Een online petitie tegen Hamas tekenen? Wereldwijd de politie afschaffen? De straat op met fakkels en hooivorken? Een vredige sit-in of juist een flinke confrontatie met die klootzakken van de ME? Geld overmaken? Geëngageerde cabaretvoorstellingen maken? Stoppen met belasting betalen, geen vlees meer eten, oude mensen groeten op straat, meer duurzaamheid, weg met de VVD, stoppen met Facebook, onhandig vrijwilligerswerk in Tanzania gaan doen? Of toch maar een bootje kopen en jezelf hypnotiseren met de geile geluksbelofte van de consumptiemaatschappij?
Ik weet het niet meer. Ik dacht vroeger altijd dat je goed voor jezelf en de mensen om je heen moet zorgen. Mensen die van hun fiets vallen, overeind helpen. Afval in de prullenbak. Een betere wereld begint bij jezelf.
Misschien moeten we accepteren dat we machteloos zijn en dat er altijd ellende zal zijn, die we dus maar beter kunnen negeren.
Maar misschien is dat wel laf individualisme. In het vliegtuig zaten onder andere Nederlandse AIDS-onderzoekers, die hun intelligentie en tijd concreet voor een betere wereld inzetten. Het maakt de ramp nog confronterender.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer