Illustratie: Anne Brakema

Alles gaat naar de klote." />

Illustratie: Anne Brakema

Alles gaat naar de klote." />
Asset 14

De koek is op

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Hard//talk is de seismograaf die de trillingen van de tand des tijds registreert. Wat heeft ons afgelopen week bezig gehouden? Wat bespraken we bij de koffieautomaat en waar lagen we wakker van? Vijf korte commentaren, in woord en beeld, van onze redacteuren.

Illustratie: Joost de Haas

De Hofstad

De toekomst

"Ik typte 2011 in, en daar was-ie", zei meesterhacker Bram Talman met gepaste bescheidenheid over het kraken van de beveiliging van de Miljoenennota. Hij had zijn lijstje met mogelijke wachtwoorden – welkom2011, markrutterules, gedoogkabinetwhazzabitches – uiteindelijk niet eens nodig bij zijn operatie. De tips van zijn Iraanse collega’s verdwenen eveneens in de prullenmand. Bram Talman uit Gouda is een computergenius van de bovenste plank, waar zelfs onze zwaarbeveiligde overheid niet tegen bestand was. Kun je je überhaupt beschermen tegen de Bram Talmannen van deze wereld? Nee. Hij zei zelf misschien wel 'Ik ben geen hacker!', maar we weten allemaal dat dat hét hacker-motto is.
De digitale sufheid is typisch voor een overheid die helemaal niets van deze tijdsgeest begrijpt. Hé Piet Hein Donner, de jaren ’50 hebben gebeld: ze vragen wanneer je naar huis komt. Uit de inhoud van de Miljoenennota blijkt bovendien dat ‘de toekomst’ voor dit kabinet niet verder reikt dan volgende week dinsdag. Juist nu tot iedereen is doorgedrongen dat we aan het begin van een nieuw tijdperk staan, schuwen onze leiders elke vorm van vernieuwing.
De boze blanke man wordt vertegenwoordigd door de populisten, maar wie verdedigt de belangen van de Jungmenschen? Iedereen, de koningin incluis, zegt: “De crisis raakt iedereen even hard.” Dit doet me denken aan Ricky Gervais, die moet lachen als hij hoort dat een vrouw van 93 met verwondingen in het gezicht ‘verminkt voor het leven’ is. “Je verminkt een baby voor het leven, een bejaarde hooguit voor een paar jaar!”
Het nieuws wordt gedomineerd door de krampachtige pogingen om een gemankeerd economisch systeem nog even in stand te houden. De obsessie met fossiele brandstoffen duurt nog immer voort. Ondertussen smelten de ijskappen en gokken Rutte en zijn vrienden met de pensioenen van de generaties na hen. In Spanje en Chili hebben ze er al genoeg van. Hoe lang zijn wij nog stil?

Door Rutger Lemm

Rolmodel

Ongewenst openbaar

Extreme kunst zorgt vaak voor onenigheid, voor onoverbrugbare meningsverschillen of onderbuikgevoelens. In de openbare ruimte - die we met z'n allen delen en waar iedereen zich naar ons idee 'thuis' moet kunnen voelen - kan een meningsverschil over hoe die ruimte gebruikt moet worden, zorgen voor een frontale botsing.
Een recent voorbeeld is De Watertrappelaar die afgelopen donderdagnacht door een anonieme kunstenaar in de vijver van het Vondelpark werd geplaatst. Het metalen mannetje dat z'n hoofd boven water probeert te houden werd opgemerkt door een aantal enthousiaste Amsterdammers, maar was binnen enkele uren alweer verwijderd door de stadsreiniging. Niet vanwege een aanstootgevende inhoud of veiligheidsregels, maar simpelweg omdat dat volgens de gemeente niet de bedoeling is van de openbare ruimte. Precies andersom ging dat de afgelopen jaren in Rotterdam rondom Paul McCarthy's werk Santa Claus, beter bekend als Kabouter Buttplug. Hier was het de kunstafdeling van de gemeente, verantwoordelijk voor de aanschaf van het werk, die zich de woede van de burger op de hals haalde. De afkeer van de zwarte Kerstman met het seksspeeltje in de hand was zo groot dat er acht jaar lang is gelobbyd en gediscussieerd over waar het ding moest komen. Het theatergezelschap Wunderbaum herinnerde ons daar afgelopen maandag weer aan in hun extreme voorstelling Looking for Paul.
Naar aanleiding van het gesjouw en gedoe met Kabouter Buttplug, en gefascineerd door de weerstand die McCarthy's werk oproept, waren de spelers bereid ver te gaan in hun zoektocht naar Paul en naar de grenzen van het toelaatbare. Het zorgde voor een extreme voorstelling waar niet ieders onderbuik tegen bestand was. Maar belangrijker is dat Wunderbaum oprecht en vol overgave de verschillen probeert te begrijpen en het vreemde wil onderzoeken. Een open houding en oprechte interesse in plaats van vasthouden aan de verschillen - dat zou de term 'openbare ruimte' meer recht doen.

Door Roos Euwe

Nieuws in beeld

De koek is op. "Het jaar dat voor ons ligt, wordt een jaar van ingrijpende bezuinigingsmaatregelen die alle Nederlanders raken", zo zei koningin Beatrix in haar troonrede.

Illustratie: Anne Brakema

Commentaar

Starry night on the catwalk

Het Stedelijk Museum gaat weer dicht, nog voor het officieel heropend is. Dit lijkt op het eerste oog een raar gegeven, maar wie de situatie aan het Amsterdamse Museumplein al langer volgt, kijkt hier niet meer van op. De verbouwing in het Rijksmuseum sukkelt in slakkentempo voort, en hoewel het Stedelijk vorig jaar met veel bombarie een deel van het gebouw openstelde voor tijdelijke tentoonstellingen (in afwachting van de nieuwbouw die ècht bijna klaar was) lijkt er toch weer een kink in de kabel te zijn gekomen. “Je breekt de nek van mijn museum,” schijnt directeur Ann Goldstein tegen de gemeente te hebben gezegd.
Gelukkig hebben we het Van Gogh Museum nog. Dat onze roodharige vaderlandse held blijft fascineren, bleek afgelopen week tijdens New York Fashion Week, waar de gezusters Mulleavey van Rodarte hun voorjaarscollectie voor 2012 presenteerden. Het kleurenschema was Provençaals, en de luchtige zomerjurken droegen prints van de meest iconische werken van Van Gogh: onder anderen de Zonnebloemen en de Sterrennacht. De ontwerpsters verdienden een compliment voor hun collectie, ondanks dat zij hun inspiratie wellicht iets te letterlijk namen. Of zoals een blogger schreef: “I kind of appreciate [...] the smirking quality of a $4,000 dress that looks a little like a blown-up version of a $4 museum gift shop mug”.
Ook Woody Allen liet zich inspireren door Van Gogh: de prachtige filmposter van zijn Midnight in Paris, die afgelopen week in première ging in Nederland, toont een stadsgezicht van Parijs dat overloopt in – daar is ie weer – de Sterrennacht. De hoofdpersoon is een schrijver die droomt van het verleden: van Goghs starry night staat symbool voor deze nostalgische romantiek.
Het zou interessant zijn om in het Van Gogh Museum een interpretatie te zien van hoe beroemde werken worden toegeëigend door populaire cultuur. Het museum heeft alleen net aangekondigd tijdelijk dicht te gaan in 2012. Er moet verbouwd worden.

Door Sanne Rispens

Machtige Media

Als en dan

Laatst had ik een gesprek over het verschil tussen ‘als’ en ‘dan’. Ik vind het namelijk mooier als die twee uit elkaar worden gehouden, maar ik kon niet beargumenteren waarom. Je kan namelijk best uit de context opmaken of het gaat om een overeenkomst of een verschil. De distinctie tussen ‘als’ en ‘dan’ is dus niet van belang om je goed uit te drukken. Dat ik alsnog niet wil dat "Pietje is groter als Jantje" correct Nederlands wordt, betekent misschien dat ik niet van verandering houd.
Nederlandse media houden wel van verandering, want hun consumenten raken snel verveeld. Vandaar dat De wereld draait door in het nieuwe televisieseizoen hun merchandise niet langer aanprijst met het irritante nepwoord ‘supernietmeernormaal’, maar met het al even irritante nepwoord ‘uitstekelbaars’. En vandaar dat NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch heeft bedacht om een derde NRC-krant te lanceren: de NRC-ochtendkrant.
Het is niet makkelijk om steeds wat nieuws te verzinnen, maar Vandermeersch doet goed zijn best. Niet zo lang geleden toverde hij de NRC nog om naar tabloidformaat en voegde hij het nieuwe katern Lux toe, voor de golfspelende krantenlezer met het Zwitserleven gevoel. Hij deelde de tabloid op in ‘snelle’ en ‘trage’ pagina’s. De voorpagina is van alle pagina's de snelste, want daar staat inmiddels niets meer te lezen. Hij raadpleegde bij elke beslissing wel zijn lezers, heel vooruitstrevend, en maakte daar verslag van op zijn blog. En nu dus de ochtendkrant, die hetzelfde is als het avondblad, maar met een aangepaste nieuwspagina. Zo, stelt de hoofdredacteur, ben je altijd op de hoogte van het allerlaatste nieuws. Behalve als je graag ’s avonds nog een krantje koopt, want "om logistieke redenen wordt enkel de ochtendkrant in winkels aangeboden."
Als ik echt niet van verandering hield, zou ik moeite hebben met het bovenstaande. Maar ik vind het wel best. Zolang de NRC maar ‘als’ en ‘dan’ uit elkaar blijft houden.

Door Kelli van der Waals

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Reuzenalken

De laatste reuzenalk en wat hij ons leert over de klimaatcrisis

In een Brusselse opslagkast staat een vogel die we nooit meer levend zullen zien. We weten al eeuwen hoe soorten verdwijnen en toch lijken we opnieuw weer toe te kijken. Wanneer wordt weten eindelijk handelen? Lees meer

:Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

In ons collectieve geheugen lijkt er weinig plaats voor moeders* die na de bevalling lijden aan depressieve gevoelens: deze verhalen ondermijnen het klassieke beeld van het moederschap als een roze wolk. Gelukkig brengen steeds meer vertellingen nuance aan, waarbij de vraag rijst in hoeverre we als maatschappij verantwoordelijkheid dragen voor de eenzaamheid die kersverse moeders kan overvallen. Een essay door Anne Louïse van den Dool. Lees meer

:Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Is literatuur links of rechts? Sarah Neutkens duikt in twee klassiekers en gaat na of ze wel zo links zijn als vaak wordt beweerd. Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

over samen niet weten

Anne Louïse van den Dool won met het essay 'Een middenwereld: over samen niet weten' de derde plaats van Hooray for the Essay 2026. Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Tweede plaats Hooray for the Essay 2026 - Dat is dan jouw waarheid

Saar Lermytte won de tweede plek van Hooray for the Essay 2026 met het essay Dat is dan jouw waarheid Lees meer

Steen 1

Steen

Stel je eens voor hoe een relatie met een steen kan beginnen, hoe die eruitziet en waarin jullie elkaar zullen vinden. Sjoukje Kamphorst neemt je mee op een literaire reis langs verloren zwerfkeien, gebarsten geliefdes en zinloos geploeter. ‘Wat een steen te zeggen heeft, kan alleen maar van groot gewicht zijn.’ Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Melissa Dhondt won de eerste prijs van Hooray for the Essay 2026, met haar essay ‘Wat zo is’ waarin ze haar moeders relatie tot alcohol op een invoelende manier beschrijft. De wedstrijd is een samenwerking tussen DeBuren, Rekto:Verso en Hard//hoofd. Lees meer

Nieuwe Mina’s, oude lessen

Nieuwe Mina’s, oude lessen

Rocher Koendjbiharie en Tamara Hartman schreven een essay over de Nederlandse geschiedenis van het feminisme en kritiek op de Dolle Mina’s binnen een kader van intersectionaliteit voor een boekpublicatie van de Dolle Mina’s. Er kwam feedback dat het stuk ‘te moeilijk’ en niet ‘speels’ genoeg was – een vanoudse kritiek wanneer over racisme of witheid geschreven wordt. Ze besloten zich terug te trekken en plaatsten dit incident binnen de context van systematische witheid van de Dolle Mina’s. Nu lees je het essay hier, op Hard//hoofd. Lees meer

Laatste woorden

Laatste woorden

Na een overlijden in de familie, vraagt Vera Corben zich af welke geluiden permanent in ons hoofd wonen. Is dat de score van het leven? Hoe klinkt die dan? En is de dood dan niet meer dan de afwezigheid van dat geluid? Lees meer

Tmettigh x tseghnas 8

Tmettigh x tseghnas

'Ontvreemd en onthéémd,' schrijft Imane Karroumi El Bouchtati over Riffijnse sieraden. Wat betekent dit zilver voor haar en haar identiteit? Lees meer

Neil Armstrong (they/them) 1

Daar ben je, hier zijn we

BredaPhoto, Pride Photo en Tilt organiseerden de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’ en vroegen vier queer auteurs een brief te schrijven aan een geportretteerde. Vandaag lees je de brief van Ayden Carlo: 'Dit hier lijkt helemaal niet over jou te gaan en dat is precies waarom ik je schrijf.' Lees meer

We herkennen vroege signalen van partnergeweld, maar als een bevriende staat geweld pleegt zijn we ineens stekeblind

We herkennen vroege signalen van partnergeweld, maar als een bevriende staat geweld pleegt zijn we ineens stekeblind

Wat als je ogen werken, maar je de patronen niet herkent? Marthe van Bronkhorst kijkt terug op een week van sneeuw en ICE. Lees meer

Neil Armstrong (they/them)

Neil Armstrong (they/them)

BredaPhoto, Pride Photo en Tilt organiseerden de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’ en vroegen vier queer auteurs een brief te schrijven aan een geportretteerde. Vandaag lees je de brief van Trijntje van de Wouw: ‘Ze zoeken zo hard naar buitenaardse wezens dat ze niet zien hoeveel er nog te ontdekken valt recht voor hun neus.’ Lees meer

 1

Beste Dimitri

In november 2025 organiseerden fotofestivals BredaPhoto en Pride Photo samen met Tilt de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’. Daarin onderstreepten en vierden we het belang om in alle vrijheid te kunnen zijn wie je wilt zijn. Vier queer auteurs schreven een brief aan een van de geportretteerden. Lees meer

Taal als brug tussen AI en de menselijke creatie

Taal als brug tussen AI en de menselijke creatie

In een wereld waarin talen verdwijnen en technologie oprukt, stelt Axel Van den Eynden de vraag: kan AI een dode taal weer tot leven wekken? In een reflectieve zoektocht onderzoekt hij de (on)macht van digitale vooruitgang, en de verbindende kracht van taal, verhalen en woorden. Lees meer

Het is tijd om op een totaal andere manier naar de wereld te kijken

Het is tijd om op een totaal andere manier naar de wereld te kijken

Wat is magie? Een mysterieuze familiering gaf Marthe van Bronkhorst een ander perspectief. Lees meer

Lees dit boek vooral niet

Lees dit boek vooral niet

Wat doe je als je een boek leest dat totaal schuurt met je wereldbeeld, maar wel goed geschreven is? Dit overkwam boekenblogger Maartje van Tessel, toen ze een berichtje kreeg van een debutant met de vraag of ze zijn boek wilde lezen. Het zet haar aan het denken over wat literatuur kan en mag zijn. Lees meer

Waarom stellen journalisten zo weinig vragen?

Waarom stellen journalisten zo weinig vragen?

Bij de media heerst ziekte, journalisten stellen te weinig vragen. Fausto en Marthe van Bronkhorst komen met een behandelplan. Lees meer

Essaywedstrijd: 'Dat is dan jouw waarheid' Hooray for the Essay 2026

[Deadline verstreken] Essaywedstrijd: 'Dat is dan jouw waarheid' Hooray for the Essay 2026

In deze editie van Hooray for the Essay dagen we je uit om na te denken over waarheid. Reageer voor 19 januari. Lees meer

Politiek is de olifant in de kamer, maar modejournalistiek trekt de deur liever dicht

Politiek is de olifant in de kamer, maar modejournalistiek trekt de deur liever dicht

Mode lijkt glanzend en zorgeloos, maar er schuilt een wereld van politiek achter. Loïs Blank vraagt zich af: wie bepaalt eigenlijk welke verhalen verteld mogen worden? Wat gebeurt er met de progressieve stemmen van een bedrijf dat vooral voor de winst gaat? Lees meer

Lees Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Schrijf je nu in voor slechts €3 per maand en ontvang in september je eerste papieren tijdschrift. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer!