Muzikale stadsportretten en taalmuziek van componist Tom America." /> Muzikale stadsportretten en taalmuziek van componist Tom America." />
Asset 14

Tom America

[audio:http://www.hardhoofd.com/wp-content/uploads/2009/11/Track-No05-herderkes.mp3]

"De Herderkes" van Tom America
(Fragment van de CD "De Winter? De Winter!", 2000.)

Tom America is ‘taalmusicus’. Hij verzamelt al jaren gesproken taal en andere stemfragmenten, in het bijzonder stadsdialecten, en zet deze spraak op muziek. Met regelmaat schrijft hij voor een klein ensemble, maar speelt net zo goed solo met een sampler en een midi-keyboard, waar zorgvuldig gekozen stemfragmentjes onder de toetsen verdeeld zitten.

tjielp-tjielp

Met zijn bevlogen en nieuwsgierige persoonlijkheid weet hij vaak de meest oprechte en ontroerende woorden uit ‘gewone mensen’ te halen. Een hoogbejaarde Tilburgse dame is hiervan een mooi voorbeeld: gravend in haar herinneringen begint ze spontaan in zwaar Tilburgs dialect - en onwaarschijnlijk vals - De Herderkes Laoge bij Naaachte voor America te zingen. "Iedereen komt met een verhaal. Of je nu mensen in Dover of in Oostende aan de kust vraagt over de meeuw, of mijnwerkers in Maastricht of Aachen naar het gevaar in de mijnen: je hoort twee talen, maar ze vertellen in feite hetzelfde," vertelt America. "Het geeft je als kunstenaar een zekere macht. Je hebt een legitieme reden om grenzen uit te gummen."

Tom America is politiek betrokken, maar kijkt vooral scherp om zich heen: met de nieuwsgierigheid van een kind, op zoek naar tegelijkertijd het gewone en het unieke. America vergelijkt zich voorzichtig met Vincent van Gogh, een van zijn grote inspiratiebronnen. “Dat is iemand die oog heeft voor het simpele, het kleine.” America houdt bescheiden zijn handen op. “Ik ga me niet vergelijken met de grootheid van Van Gogh hoor, maar ik doe eigenlijk hetzelfde als Van Gogh. Hij ziet die postbode of die zaaier, en zijn stiel is met die verf rommelen - én hij is natuurlijk die geweldig indrukwekkende man, die de poëzie die juist hem raakt wil vastleggen. Vervolgens heeft Van Gogh zijn discipline, zijn medium, en dat is dat geel en dat rood en die krachtige lijnen... Dat is wat ik ook probeer: door mijn kracht, datgene wat ik zie en wat mij ontroert, via míjn medium te communiceren."

Uit zijn opgenomen conversaties knipt America geluidsframes - zijn readymades zoals hij ze zelf noemt - die de basis vormen voor zijn taalcomposities. Daarnaast heeft hij ook vele gedichten van muzikale collages voorzien, waaronder het 'klankdicht' De Mus van Jan Hanlo. De volledige dichtbundel van Hanlo op muziek van America is onder de titel Tjielp Tjielp dit jaar heruitgegeven door Uitgeverij De Harmonie in Amsterdam.

"De Mus" van Tom America en Jan Hanlo
(Animatie: Bjoern Hofmans. Stemmen: Tom America, Henny Vrienten, Laetitia van Krieken en Henk Hofstede)

America: “Ik hou van het niet-protserige, het niet-krullerige. Kijk, horloges van 20.000 euro moet je natuurlijk meteen met een hamer kapot slaan, of in een teil water gooien. Gewoon, eentje van 3 euro waar je de tijd op kan zien, dat is genoeg. Zo werkt het ook met wat ik mooi vind. Iets kan ongelooflijk poëtisch zijn in z’n alledaagsheid. Natuurlijk kun je niet iedereen overtuigen van die schoonheid, het blijft iets persoonlijks, maar je kunt wel intermediair zijn en zo iemand ontroeren."

In zijn studio is het geen oneindige weelde van high-tech vernuftigheden. Er staat enkel wat America nodig heeft voor het beluisteren van zijn stemmaterialen en het maken van het bijbehorende arrangement. Hij heeft als het ware een uniek werkeiland gecreëerd, waar volledig met de hand uitgeschreven interviews worden voorzien van woeste aantekeningen, en ongewone partituurtjes op kleine kartonnen kaarten de werktafel omringen. "Ik schrijf al mijn interviews uit, woord voor woord. Dat is mijn eerste partituur, anders kan ik niet werken. Ik breng het materiaal in kaart en bouw dan stukje voor stukje m'n composities uit."

Er komt een telefoontje tussendoor. De vrouw aan de andere kant van de lijn wil van Tom weten wat hij qua techniek nodig heeft voor zijn performance. “Nou, het stelt allemaal niks voor. Gewoon een fatsoenlijke stereo installatie, zodat ik m’n muziekjes af kan draaien, gewoon iets waar ik het geluid van m’n laptop op kan inpluggen. […] Ja, en een beamer en een scherm, enzo. Ik kom in feite met een Powerpoint. Tis keisimpel, dus dat kan eigenlijk nie fout gaan.”

Ik zou durven zeggen dat er absoluut niemand op dit moment in Nederland is die er deze werkwijze op nahoudt. Rondkijkend in zijn studio moet ik de gedachte onderdrukken dat het waarschijnlijk allemaal wel wat efficiënter zou kunnen, en de techniek kan misschien ook wel een tandje vooruit, maar dit is Tom America en zo is het goed. En het is absoluut heel eigen en uniek.

[audio:http://www.hardhoofd.com/wp-content/uploads/2009/11/02-Jossie.mp3]

"Jossie" van Tom America
(Van de CD met dichtbundel "Tjielp Tjielp" van Tom America & Jan Hanlo, 1997. Uitgeverij De Harmonie, Amsterdam, 2009.)
________

Een greep uit het oeuvre van Tom America:
De afgelopen 15 jaar verschenen naast de muziek ook verschillende ‘gecomponeerde documentaires’, onder meer in samenwerking met beeldend kunstenaar Rob Moonen. Zo maakte America in 2004 met Moonen een video-opera over de geschiedenis van het vliegveld Tempelhof, dat middenin de stad Berlijn ligt en inmiddels definitief gesloten is.
America schreef opvallende liedjes voor Kinderen voor Kinderen, waaronder Zomaar, Domme domme dodo en Keppurzinnin. Hij vormde met zijn taalcomposities een grote inspiratie voor Spinvis, maar wist tegelijkertijd een – muzikale én wezenlijke - brug te slaan tussen uiteenlopende bewoners in een ‘probleemwijk’ in Tilburg Noord (NOORD, i.s.m. onder andere Rob Moonen, Eddy Becquart en dansers, 2008), voormalig mijnwerkers in de Euregio Maas-Rijn (Mijn/Koel, i.s.m. met Rob Moonen, 2008) en kustbewoners van Oostende en Dover (Mewen/Seagulls, 2006).

Momenteel staan er allerlei nieuwe samenwerkingen op stapel. Afgelopen weekend ging De Cauberg in première, America's laatste muzikale filmproject in samenwerking met filmmaker Bjoern Hofmans: een ode aan De Cauberg in Valkenburg. Een opdracht ter ere van het Limburgs dialect, maar ook een portret van een verdwenen dierentuin en een heroïsche plek voor wielrenners.
________

Zie voor meer beeld- en geluidsfragmenten:

www.tomamerica.nl
www.inberlin.nl
www.mijnkoel.nl

Mail

Audioredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer