Muzikale stadsportretten en taalmuziek van componist Tom America." /> Muzikale stadsportretten en taalmuziek van componist Tom America." />
Asset 14

Tom America

[audio:http://www.hardhoofd.com/wp-content/uploads/2009/11/Track-No05-herderkes.mp3]

"De Herderkes" van Tom America
(Fragment van de CD "De Winter? De Winter!", 2000.)

Tom America is ‘taalmusicus’. Hij verzamelt al jaren gesproken taal en andere stemfragmenten, in het bijzonder stadsdialecten, en zet deze spraak op muziek. Met regelmaat schrijft hij voor een klein ensemble, maar speelt net zo goed solo met een sampler en een midi-keyboard, waar zorgvuldig gekozen stemfragmentjes onder de toetsen verdeeld zitten.

tjielp-tjielp

Met zijn bevlogen en nieuwsgierige persoonlijkheid weet hij vaak de meest oprechte en ontroerende woorden uit ‘gewone mensen’ te halen. Een hoogbejaarde Tilburgse dame is hiervan een mooi voorbeeld: gravend in haar herinneringen begint ze spontaan in zwaar Tilburgs dialect - en onwaarschijnlijk vals - De Herderkes Laoge bij Naaachte voor America te zingen. "Iedereen komt met een verhaal. Of je nu mensen in Dover of in Oostende aan de kust vraagt over de meeuw, of mijnwerkers in Maastricht of Aachen naar het gevaar in de mijnen: je hoort twee talen, maar ze vertellen in feite hetzelfde," vertelt America. "Het geeft je als kunstenaar een zekere macht. Je hebt een legitieme reden om grenzen uit te gummen."

Tom America is politiek betrokken, maar kijkt vooral scherp om zich heen: met de nieuwsgierigheid van een kind, op zoek naar tegelijkertijd het gewone en het unieke. America vergelijkt zich voorzichtig met Vincent van Gogh, een van zijn grote inspiratiebronnen. “Dat is iemand die oog heeft voor het simpele, het kleine.” America houdt bescheiden zijn handen op. “Ik ga me niet vergelijken met de grootheid van Van Gogh hoor, maar ik doe eigenlijk hetzelfde als Van Gogh. Hij ziet die postbode of die zaaier, en zijn stiel is met die verf rommelen - én hij is natuurlijk die geweldig indrukwekkende man, die de poëzie die juist hem raakt wil vastleggen. Vervolgens heeft Van Gogh zijn discipline, zijn medium, en dat is dat geel en dat rood en die krachtige lijnen... Dat is wat ik ook probeer: door mijn kracht, datgene wat ik zie en wat mij ontroert, via míjn medium te communiceren."

Uit zijn opgenomen conversaties knipt America geluidsframes - zijn readymades zoals hij ze zelf noemt - die de basis vormen voor zijn taalcomposities. Daarnaast heeft hij ook vele gedichten van muzikale collages voorzien, waaronder het 'klankdicht' De Mus van Jan Hanlo. De volledige dichtbundel van Hanlo op muziek van America is onder de titel Tjielp Tjielp dit jaar heruitgegeven door Uitgeverij De Harmonie in Amsterdam.

"De Mus" van Tom America en Jan Hanlo
(Animatie: Bjoern Hofmans. Stemmen: Tom America, Henny Vrienten, Laetitia van Krieken en Henk Hofstede)

America: “Ik hou van het niet-protserige, het niet-krullerige. Kijk, horloges van 20.000 euro moet je natuurlijk meteen met een hamer kapot slaan, of in een teil water gooien. Gewoon, eentje van 3 euro waar je de tijd op kan zien, dat is genoeg. Zo werkt het ook met wat ik mooi vind. Iets kan ongelooflijk poëtisch zijn in z’n alledaagsheid. Natuurlijk kun je niet iedereen overtuigen van die schoonheid, het blijft iets persoonlijks, maar je kunt wel intermediair zijn en zo iemand ontroeren."

In zijn studio is het geen oneindige weelde van high-tech vernuftigheden. Er staat enkel wat America nodig heeft voor het beluisteren van zijn stemmaterialen en het maken van het bijbehorende arrangement. Hij heeft als het ware een uniek werkeiland gecreëerd, waar volledig met de hand uitgeschreven interviews worden voorzien van woeste aantekeningen, en ongewone partituurtjes op kleine kartonnen kaarten de werktafel omringen. "Ik schrijf al mijn interviews uit, woord voor woord. Dat is mijn eerste partituur, anders kan ik niet werken. Ik breng het materiaal in kaart en bouw dan stukje voor stukje m'n composities uit."

Er komt een telefoontje tussendoor. De vrouw aan de andere kant van de lijn wil van Tom weten wat hij qua techniek nodig heeft voor zijn performance. “Nou, het stelt allemaal niks voor. Gewoon een fatsoenlijke stereo installatie, zodat ik m’n muziekjes af kan draaien, gewoon iets waar ik het geluid van m’n laptop op kan inpluggen. […] Ja, en een beamer en een scherm, enzo. Ik kom in feite met een Powerpoint. Tis keisimpel, dus dat kan eigenlijk nie fout gaan.”

Ik zou durven zeggen dat er absoluut niemand op dit moment in Nederland is die er deze werkwijze op nahoudt. Rondkijkend in zijn studio moet ik de gedachte onderdrukken dat het waarschijnlijk allemaal wel wat efficiënter zou kunnen, en de techniek kan misschien ook wel een tandje vooruit, maar dit is Tom America en zo is het goed. En het is absoluut heel eigen en uniek.

[audio:http://www.hardhoofd.com/wp-content/uploads/2009/11/02-Jossie.mp3]

"Jossie" van Tom America
(Van de CD met dichtbundel "Tjielp Tjielp" van Tom America & Jan Hanlo, 1997. Uitgeverij De Harmonie, Amsterdam, 2009.)
________

Een greep uit het oeuvre van Tom America:
De afgelopen 15 jaar verschenen naast de muziek ook verschillende ‘gecomponeerde documentaires’, onder meer in samenwerking met beeldend kunstenaar Rob Moonen. Zo maakte America in 2004 met Moonen een video-opera over de geschiedenis van het vliegveld Tempelhof, dat middenin de stad Berlijn ligt en inmiddels definitief gesloten is.
America schreef opvallende liedjes voor Kinderen voor Kinderen, waaronder Zomaar, Domme domme dodo en Keppurzinnin. Hij vormde met zijn taalcomposities een grote inspiratie voor Spinvis, maar wist tegelijkertijd een – muzikale én wezenlijke - brug te slaan tussen uiteenlopende bewoners in een ‘probleemwijk’ in Tilburg Noord (NOORD, i.s.m. onder andere Rob Moonen, Eddy Becquart en dansers, 2008), voormalig mijnwerkers in de Euregio Maas-Rijn (Mijn/Koel, i.s.m. met Rob Moonen, 2008) en kustbewoners van Oostende en Dover (Mewen/Seagulls, 2006).

Momenteel staan er allerlei nieuwe samenwerkingen op stapel. Afgelopen weekend ging De Cauberg in première, America's laatste muzikale filmproject in samenwerking met filmmaker Bjoern Hofmans: een ode aan De Cauberg in Valkenburg. Een opdracht ter ere van het Limburgs dialect, maar ook een portret van een verdwenen dierentuin en een heroïsche plek voor wielrenners.
________

Zie voor meer beeld- en geluidsfragmenten:

www.tomamerica.nl
www.inberlin.nl
www.mijnkoel.nl

Mail

Audioredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer