nieuwsbrief
Asset 14

Ook wetenschap is geen hofleverancier van de waarheid

Hard//talk: Ook wetenschap is geen hofleverancier van de waarheid

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In onze zoektocht naar de waarheid, is de wetenschap onze laatste hoop. Maar of dat terecht is? Laten we eerst de vraag stellen waar wetenschap toe dient en welke rol we het kunnen toewijzen. Wetenschappelijke waarheid kent ook zijn gebreken , aldus Wolter de Boer.

Mail

Mensen zijn ten diepste verhalenvertellers, maar nu de westerse, seculiere mens God steeds meer in de ban heeft gedaan, wendt zij zich tot andere bronnen dan religie om haar verhaal uit te putten. Het vertrouwen dat we de wetenschap als bron toedichten is groot: dat wat wetenschappelijk bewezen is, zien we vaak als waar, en dus als veilige informatie om onze visies, opvattingen en overtuigingen op te bouwen. Maar dat enorme vertrouwen in de wetenschap is misplaatst, waarschuwt Rosanne Hertzberger in het essay Het grote niets. Mensen zijn religieuze wezens, en vaak hebben we niet door dat de kennis, opvattingen en overtuigingen die uit de wetenschap zijn gedestilleerd nog altijd in een dikke vleug religieuze neigingen zijn gewenteld.

Dat ook de wetenschap feilbaar is, is de laatste jaren pijnlijk duidelijk geworden. Wanneer wetenschappers experimenten nog eens herhalen vinden ze niet dezelfde resultaten en het wetenschappelijk bedrijf wordt geleid door de drang en noodzaak om veel te publiceren. Bovendien ziet veel (‘mislukt’) onderzoek nooit het licht van een wetenschappelijk tijdschrift, laat staan dat de bevindingen doordringen tot het grote publiek. De uitdrukking ‘zien is geloven’ gaat hier dus niet helemaal op: veel bevindingen blijven uit ons zicht en dat wat ons wel onder ogen komt, is niet altijd even betrouwbare informatie.

Ook wetenschappers zijn mensen, en dus gelovige wezens, en zo brengen ze hun eigen fantasieën, hoop en verlangens mee het ontwerp van hun onderzoek in.

Daar komt nog eens bij dat behalve ‘zien is geloven’, geloven ook zien is. Ook wetenschappers zijn mensen, en dus gelovige wezens, en zo brengen ze hun eigen fantasieën, hoop en verlangens mee het ontwerp van hun onderzoek in. Hertzberger schrijft bijvoorbeeld over mindfulnessonderzoekers die allemaal zelf mindfulness beoefenen en op voorhand al lyrisch zijn over de positieve effecten van meditatie. De kans dat deze onderzoekers een positief effect vinden, is groter, simpelweg omdat ze geloven dat het er is. Bovendien zijn hele wetenschappelijke carrières afhankelijk van onderzoeksprogramma’s. Als een effect niet blijkt te bestaan of een theorie niet blijkt te kloppen, gaan met de tak van wetenschap ook hele carrières mee ten onder. En niemand wil erachter komen dat hij zijn hele werkende leven een lege huls heeft nagejaagd, natuurlijk.

Als we ervoor moeten waken dat we wetenschap niet tot de nieuwe religie verheffen, blijft de vraag: welke rol kunnen we wetenschap wel toewijzen? Volgens Hertzberger moeten we stoppen met wetenschap centraal te stellen in alle persoonlijke, maatschappelijke en politieke besluitvorming: wetenschap moet aan de zijlijn staan, waar het over onze keuzes mag adviseren en deze mag onderbouwen.

De vraag is hoe goed ons dat af zal gaan, zolang we geen vervangende leverancier van verhalen hebben. De grootste winst voor wetenschap zelf én haar invloed op de maatschappij zal worden geboekt als we de rol van wetenschap grondig doordenken. Door ons af te vragen wat wetenschap is en waar het toe dient, kan het besef indalen dat het vinden van de waarheid zo eenvoudig nog niet is, en dat ook wetenschappelijk onderzoek de waarheid in een vertekende, subjectieve en ideologische ruis kan hullen.



Wolter de Boer studeert Klinische Psychologie aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij ook hoofdredacteur is van het afdelingstijdschrift Spiegeloog. Behalve naar psychische stoornissen en behandelvormen, gaat zijn interesse ook uit naar de rol van psychologie en psychiatrie in de maatschappij.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

 Considder the eel

Considder the eel

Maar liefst 860 volt produceert de electrophorus voltai. Lees meer

 Zelf scannen wordt zelfscannen

Zelf scannen wordt zelfscannen

Vooralsnog lijkt de megakoelkast de consument koud te laten. Lees meer

Over empathie gesproken

Over empathie gesproken

‘Yes! Vanavond een extra uitzending, jongens!’ riep de redacteur van het actualiteitenprogramma terwijl hij een vuist maakte. Op dat moment verloren duizenden Japanners hun leven door een tsunami. De harteloze reacties van de doorgewinterde journalisten gaven me destijds, als tweeëntwintigjarige stagiaire, een onbehaaglijk gevoel. Ik wil nooit zo onverschillig worden als zij, dacht ik. Het... Lees meer

 Amazone-branden laten Bolsonaro koud

Amazone-branden laten Bolsonaro koud

Terwijl de Amazone in brand staat, weigert de Braziliaanse president Bolsonaro om in te grijpen. Lees meer

Filmtrialoog: Once Upon a Time… in Hollywood

Once Upon a Time… in Hollywood

Redacteuren Eva van den Boogaard, Jihane Chaara en Ruby Sanders trokken naar de bioscoop om met eigen ogen te aanschouwen hoe Quentin Tarantino in Once Upon a Time… in Hollywood het Hollywood van 1969 tot leven brengt, en de geschiedenis op heel eigen wijze naar zijn hand zet. Eva: Zijn jullie Tarantino-fans? Jihane: Toevallig wel! Ik vond alleen The... Lees meer

De voldoening van het twijfelen

De voldoening van het twijfelen

Koen Schouwenburg ontdekt de voldoening van het twijfelen. Lees meer

Hard//talk: Biculturele jongeren creëren zelf cultureel aanbod 1

Biculturele jongeren creëren zelf cultureel aanbod

Kunst en cultuur zouden een actuele, relevante en inclusieve afspiegeling moeten zijn van de samenleving. Lees meer

De vlucht van de moderne superheld: Mutanten, protest en gelijkheid

Mutanten, protest en gelijkheid

Superhelden representeren hoop voor een betere wereld. In hen herkennen we de beste kanten van onszelf, en voelen we ons aangemoedigd om te dromen en te durven. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5