Asset 14

Hoera, het is een CRISPR-Casje!

Essay: Hoera, het is een CRISPR-Casje!

We hebben steeds meer technologische, medische en digitale middelen tot onze beschikking om onszelf en de wereld om ons heen te verbeteren. Maar welke gevolgen heeft deze zoektocht naar perfectie? Waar trekken we de grens? En wanneer vinden we iets niet meer ‘natuurlijk’? Siri Beerends verkent de grenzen van ons maakbare ik in een serie essays. Dit is deel III.

Stel je voor: een samenleving waar economisch rendabele modelburgers zonder opstandige eigenschappen in een laboratorium worden uitgebroed. Eigenschappen zoals hebzucht, gewelddadigheid en egocentrisme zijn genetisch geëlimineerd en iedereen is even slim, aardig en mooi.

Volgens de Transhumanisten hebben we de morele plicht om mensen genetisch intelligenter, aardiger en mooier te maken zodra we daartoe de middelen hebben. CRISPR-Cas9, een moleculaire methode waarmee DNA steeds nauwkeuriger gemodificeerd kan worden, maakt het mogelijk om ziekmakende genen in menselijke embryo’s uit te schakelen en nieuwe genen toe voegen. Zo kunnen we erfelijke ziektes uitbannen. Maar hoe ver kunnen en mogen we gaan in het genetisch genezen en verbeteren van mensen?

De wetenschappelijke publicaties en sappige nieuwsberichten over CRISPR-Cas9 vliegen ons momenteel om de oren. De methode laat zich omschrijven als een DNA-schaar met navigatie waarmee genetici op specifieke plekken DNA kunnen doorknippen en veranderen, bijvoorbeeld om erfelijke ziektes uit te bannen. Als we de utopische en dystopische toekomstscenario’s mogen geloven, kunnen we met deze DNA-schaar de mensheid zowel naar het paradijs als naar de verdoemenis knippen. Het gebruik van genmodificatie om erfelijke ziektes uit te bannen betekent namelijk ook dat de wereldbevolking sterker zal groeien en langer zal leven. Maar kan onze planeet dat ook aan?

Hoog tijd dus om na te denken over de oncomfortabele vraag welke genetische eigenschappen de CRISPR-Casjes van de toekomst moeten bezitten om prettig te kunnen leven op een overbevolkte, vervuilde planeet. En welke mensen krijgen in de toekomst toegang tot genmodificatie? Moeten we er alvast aan wennen dat genetisch verbeterde CRISPR-Casjes alleen zijn toebedeeld aan rijke ouders?

Genetisch geperfectioneerd ras

CRISPR wordt momenteel vooral gebruikt om ziektes als Malaria en Lyme bij muggen en teken uit te bannen. Het genetisch veranderen van menselijke embryo’s is omstreden omdat het de weg kan vrijmaken voor designerbaby's: kinderen met gewenste eigenschappen op bestelling. Het veranderen van embryo’s ter voorkoming van ziektes kan ook leiden tot het verbeteren van gezonde menselijke eigenschappen. Onze toekomstige planeet zou daardoor bevolkt worden door genetisch geperfectioneerde mensen die voldoen aan maatschappelijk opgelegde perfectie idealen.

Voorstanders van genmodificatie plaatsen groot vertrouwen in het regulerend vermogen van wetenschap en samenleving. Maar terwijl de samenleving en politiek nog moeten bedenken hoe we met nieuwe mogelijkheden van genmodificatie om willen gaan, zijn genetici alweer heel wat stappen verder. Ze kunnen nu synthetisch DNA maken waarmee zij een synthetisch genoom van de mens ontwikkelen.

De toekomst van de mensheid lijkt op dit moment vooral te worden bepaald in China en Engeland, achter gesloten laboratoriumdeuren van commerciële biotechnologie bedrijven en overenthousiaste genwetenschappers. In China zijn CRISPR-ingrepen bij menselijke embryo’s al wettelijk toegestaan en wordt genetisch onderzoek verricht naar kanker, aids en hartkwalen maar ook naar eigenschappen zoals intelligentie, lengte en oogkleur.

Iedereen is ziek

CRISPR biedt de mogelijkheid om erfelijke aanleg voor ziektes uit te bannen. Maar wanneer is iemand ziek? En wie bepaalt wat ziek is? Medisch sociologen wijzen er al vanaf de jaren zeventig op dat ziektebeelden cultureel bepaald, moreel beladen en tijdsbeeldafhankelijk zijn. Een voorbeeld is onze hedendaagse omgang met druk gedrag en slechte concentratie. Dit werd vroeger gezien als licht afwijkend of karaktereigen, maar tegenwoordig definiëren we het als ADHD, een ziekte die zogenaamd aanwezig zou zijn in onze hersenen en genen. Onder invloed van de farmaceutische industrie die profiteert van het medicaliseren van gedragsafwijkingen en maatschappelijke prestatiedruk, is het ziektespectrum verruimd. En ook de sociale druk neemt toe. Zo zijn er bijvoorbeeld steeds meer kinderen die niet zozeer zelf lijden onder hun afwijkende gedrag, maar eerder de ouders die een door de prestatiemaatschappij opgelegd ideaalbeeld op hun kind projecteren.

Naarmate genmodificatie toegankelijker wordt, kunnen ouders sociale druk ervaren om hun kind genetisch te verbeteren. Dat gebeurt nu bijvoorbeeld al door de genetische NIPT-test waarmee zwangere vrouwen kunnen nagaan of hun kind een verhoogde kans heeft op downsyndroom. De wetenschap dat je kind down kan hebben leidt ertoe dat ouders druk vanuit de samenleving ervaren om hun kind te aborteren. Een kind met genetische afwijkingen zoals downsyndroom geboren laten worden, vinden we in toenemende mate te duur en onnodig. Welke genetische eigenschappen vinden we straks nog meer te duur en onnodig? Dat zal sterk samenhangen met maatschappelijke en culturele idealen en de mate waarin we imperfecties en afwijkingen tolereren.

Andere voorbeelden van sociale druk zien we bij het toenemend gebruik van prestatieverhogende Noötropics onder studenten en werknemers in concurrerende omgevingen zoals Silicon Valley. Gebruik van deze middelen gaat gepaard met de angst om het op carrièrevlak af te leggen tegen chemisch verbeterde metgezellen. Ook het gebruik van Ritalin blijkt niet vrijblijvend, zo zijn er scholen die dreigen kinderen van school te sturen wanneer ouders hun kind het middel niet geven. Deze voorbeelden laten zien dat vrijblijvendheid weinig betekent wanneer je sociaal wordt afgestraft als je een bepaalde verbetertechniek niet gebruikt.

De CRISPR-Casjes van de toekomst

Volgens fervente voorstanders van genmodificatie hoeven we niet bang te zijn dat er in de toekomst een "genetische bovenklasse" ontstaat doordat alleen rijke ouders toegang hebben tot genetische modificatie. De sociaaleconomische ongelijkheid kunnen we namelijk met behulp van genetisch gemodificeerde moraliteit en intelligentie oplossen. Utopisten dromen over een toekomst waarin we alles naar onze hand kunnen zetten om een betere wereld te maken.

Maar, we kunnen genetisch modificeren tot we een ons wegen, de ecologische status van onze planeet laat zich moeilijk naar de hand zetten. De CRISPR-Casjes van de toekomst zullen naast gezond, mooi en slim waarschijnlijk ook heel klein moeten zijn aangezien het aardig vol zal raken op een planeet waar mensen niet sterven aan dodelijke ziektes, honderdvijftig jaar oud worden en zich voortplanten zonder biologische obstakels. Achja die eindige aardbol… wanneer het zover is verkassen we gewoon naar een andere planeet.

Mail

Siri Beerends is cultuursocioloog . Sinds ze The Truman Show gezien heeft, is ze gefascineerd door de culturele obsessie met ‘echt’ versus ‘nep’. Ze bezit een bescheiden argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en voelt zich prettig in de rol van advocaat van de duivel.

Valerie Geelen is een redactionele illustrator en grafische vormgever. Ze maakt haar werk om mensen uit te dagen kritisch en met humor naar zichzelf en de wereld te kijken.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt

Evangeline Agape ontdekte tijdens een zomer in het ziekenhuis de kracht van vriendschap en gedeeld leed. "De coronacrisis heeft voor de hele wereld duidelijk gemaakt: isolatie maakt je ongelukkig. En depressie isoleert je. Doet je voelen alsof je de enige in de wereld bent met een brein dat vergeet hoe geluk wordt gemaakt." Lees meer

Nieuws in beeld: 'Waarde Nederlanders'

'Waarde Nederlanders'

Immigranten moeten zich ‘de Nederlandse waarden’ aanleren, roept onder andere de ChristenUnie tijdens de verkiezingsstrijd. Illustrator Rueben Millenaar vraagt zich af wat hij zich daarbij voor moet stellen. Lees meer

Nieuws in beeld: Onder de (geluids)golven

Onder de (geluids)golven

Je staat er misschien niet bij stil, maar de mensheid maakt enórm veel herrie in zee. We boren naar gas en olie, heien voor windmolens en boorplatforms en onze schepen zijn ook niet bepaald stil. Terwijl water ontzettend goed en ver geluidsgolven doorgeeft - veel beter dan lucht. Lees meer

Filmtrialoog: Cold War

Cold War

De film Cold War is een verhaal over een onmogelijke liefde in Polen ten tijde van de Koude Oorlog. Onze redacteuren bespreken deze veelgeprezen film en beraden zich op de esthetiek, de diepgang van de liefdesrelatie en de raakvlakken met hun eigen leven. Lees meer

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer