Asset 14

Hoera, het is een CRISPR-Casje!

Essay: Hoera, het is een CRISPR-Casje!

We hebben steeds meer technologische, medische en digitale middelen tot onze beschikking om onszelf en de wereld om ons heen te verbeteren. Maar welke gevolgen heeft deze zoektocht naar perfectie? Waar trekken we de grens? En wanneer vinden we iets niet meer ‘natuurlijk’? Siri Beerends verkent de grenzen van ons maakbare ik in een serie essays. Dit is deel III.

Stel je voor: een samenleving waar economisch rendabele modelburgers zonder opstandige eigenschappen in een laboratorium worden uitgebroed. Eigenschappen zoals hebzucht, gewelddadigheid en egocentrisme zijn genetisch geëlimineerd en iedereen is even slim, aardig en mooi.

Volgens de Transhumanisten hebben we de morele plicht om mensen genetisch intelligenter, aardiger en mooier te maken zodra we daartoe de middelen hebben. CRISPR-Cas9, een moleculaire methode waarmee DNA steeds nauwkeuriger gemodificeerd kan worden, maakt het mogelijk om ziekmakende genen in menselijke embryo’s uit te schakelen en nieuwe genen toe voegen. Zo kunnen we erfelijke ziektes uitbannen. Maar hoe ver kunnen en mogen we gaan in het genetisch genezen en verbeteren van mensen?

De wetenschappelijke publicaties en sappige nieuwsberichten over CRISPR-Cas9 vliegen ons momenteel om de oren. De methode laat zich omschrijven als een DNA-schaar met navigatie waarmee genetici op specifieke plekken DNA kunnen doorknippen en veranderen, bijvoorbeeld om erfelijke ziektes uit te bannen. Als we de utopische en dystopische toekomstscenario’s mogen geloven, kunnen we met deze DNA-schaar de mensheid zowel naar het paradijs als naar de verdoemenis knippen. Het gebruik van genmodificatie om erfelijke ziektes uit te bannen betekent namelijk ook dat de wereldbevolking sterker zal groeien en langer zal leven. Maar kan onze planeet dat ook aan?

Hoog tijd dus om na te denken over de oncomfortabele vraag welke genetische eigenschappen de CRISPR-Casjes van de toekomst moeten bezitten om prettig te kunnen leven op een overbevolkte, vervuilde planeet. En welke mensen krijgen in de toekomst toegang tot genmodificatie? Moeten we er alvast aan wennen dat genetisch verbeterde CRISPR-Casjes alleen zijn toebedeeld aan rijke ouders?

Genetisch geperfectioneerd ras

CRISPR wordt momenteel vooral gebruikt om ziektes als Malaria en Lyme bij muggen en teken uit te bannen. Het genetisch veranderen van menselijke embryo’s is omstreden omdat het de weg kan vrijmaken voor designerbaby's: kinderen met gewenste eigenschappen op bestelling. Het veranderen van embryo’s ter voorkoming van ziektes kan ook leiden tot het verbeteren van gezonde menselijke eigenschappen. Onze toekomstige planeet zou daardoor bevolkt worden door genetisch geperfectioneerde mensen die voldoen aan maatschappelijk opgelegde perfectie idealen.

Voorstanders van genmodificatie plaatsen groot vertrouwen in het regulerend vermogen van wetenschap en samenleving. Maar terwijl de samenleving en politiek nog moeten bedenken hoe we met nieuwe mogelijkheden van genmodificatie om willen gaan, zijn genetici alweer heel wat stappen verder. Ze kunnen nu synthetisch DNA maken waarmee zij een synthetisch genoom van de mens ontwikkelen.

De toekomst van de mensheid lijkt op dit moment vooral te worden bepaald in China en Engeland, achter gesloten laboratoriumdeuren van commerciële biotechnologie bedrijven en overenthousiaste genwetenschappers. In China zijn CRISPR-ingrepen bij menselijke embryo’s al wettelijk toegestaan en wordt genetisch onderzoek verricht naar kanker, aids en hartkwalen maar ook naar eigenschappen zoals intelligentie, lengte en oogkleur.

Iedereen is ziek

CRISPR biedt de mogelijkheid om erfelijke aanleg voor ziektes uit te bannen. Maar wanneer is iemand ziek? En wie bepaalt wat ziek is? Medisch sociologen wijzen er al vanaf de jaren zeventig op dat ziektebeelden cultureel bepaald, moreel beladen en tijdsbeeldafhankelijk zijn. Een voorbeeld is onze hedendaagse omgang met druk gedrag en slechte concentratie. Dit werd vroeger gezien als licht afwijkend of karaktereigen, maar tegenwoordig definiëren we het als ADHD, een ziekte die zogenaamd aanwezig zou zijn in onze hersenen en genen. Onder invloed van de farmaceutische industrie die profiteert van het medicaliseren van gedragsafwijkingen en maatschappelijke prestatiedruk, is het ziektespectrum verruimd. En ook de sociale druk neemt toe. Zo zijn er bijvoorbeeld steeds meer kinderen die niet zozeer zelf lijden onder hun afwijkende gedrag, maar eerder de ouders die een door de prestatiemaatschappij opgelegd ideaalbeeld op hun kind projecteren.

Naarmate genmodificatie toegankelijker wordt, kunnen ouders sociale druk ervaren om hun kind genetisch te verbeteren. Dat gebeurt nu bijvoorbeeld al door de genetische NIPT-test waarmee zwangere vrouwen kunnen nagaan of hun kind een verhoogde kans heeft op downsyndroom. De wetenschap dat je kind down kan hebben leidt ertoe dat ouders druk vanuit de samenleving ervaren om hun kind te aborteren. Een kind met genetische afwijkingen zoals downsyndroom geboren laten worden, vinden we in toenemende mate te duur en onnodig. Welke genetische eigenschappen vinden we straks nog meer te duur en onnodig? Dat zal sterk samenhangen met maatschappelijke en culturele idealen en de mate waarin we imperfecties en afwijkingen tolereren.

Andere voorbeelden van sociale druk zien we bij het toenemend gebruik van prestatieverhogende Noötropics onder studenten en werknemers in concurrerende omgevingen zoals Silicon Valley. Gebruik van deze middelen gaat gepaard met de angst om het op carrièrevlak af te leggen tegen chemisch verbeterde metgezellen. Ook het gebruik van Ritalin blijkt niet vrijblijvend, zo zijn er scholen die dreigen kinderen van school te sturen wanneer ouders hun kind het middel niet geven. Deze voorbeelden laten zien dat vrijblijvendheid weinig betekent wanneer je sociaal wordt afgestraft als je een bepaalde verbetertechniek niet gebruikt.

De CRISPR-Casjes van de toekomst

Volgens fervente voorstanders van genmodificatie hoeven we niet bang te zijn dat er in de toekomst een "genetische bovenklasse" ontstaat doordat alleen rijke ouders toegang hebben tot genetische modificatie. De sociaaleconomische ongelijkheid kunnen we namelijk met behulp van genetisch gemodificeerde moraliteit en intelligentie oplossen. Utopisten dromen over een toekomst waarin we alles naar onze hand kunnen zetten om een betere wereld te maken.

Maar, we kunnen genetisch modificeren tot we een ons wegen, de ecologische status van onze planeet laat zich moeilijk naar de hand zetten. De CRISPR-Casjes van de toekomst zullen naast gezond, mooi en slim waarschijnlijk ook heel klein moeten zijn aangezien het aardig vol zal raken op een planeet waar mensen niet sterven aan dodelijke ziektes, honderdvijftig jaar oud worden en zich voortplanten zonder biologische obstakels. Achja die eindige aardbol… wanneer het zover is verkassen we gewoon naar een andere planeet.

Mail

Siri Beerends is cultuursocioloog . Sinds ze The Truman Show gezien heeft, is ze gefascineerd door de culturele obsessie met ‘echt’ versus ‘nep’. Ze bezit een bescheiden argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en voelt zich prettig in de rol van advocaat van de duivel.

Valerie Geelen is een redactionele illustrator en grafische vormgever. Ze maakt haar werk om mensen uit te dagen kritisch en met humor naar zichzelf en de wereld te kijken.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer