Asset 14

Gekunstelde echtheid

Gekunstelde echtheid

Met onze hedendaagse technologieën bouwen we siliconenbillen, designerbaby’s en kunstmatige hersenen, en programmeren we in een handomdraai een nieuwe werkelijkheid in zowel 2- als 3D. In een wereld waar echt en nep steeds vloeiender in elkaar overlopen, zijn we naarstig opzoek naar echtheid. Maar of we die ooit zullen vinden? Siri Beerends beschrijft welke tragiek er op de loer ligt.

Culturele industrieën en marketeers proberen onze honger naar echtheid te stillen door producten, beelden en imago’s te verkopen die door een bedacht sausje van authenticiteit zijn gehaald. De mediawijze mens laat zich niet gemakkelijk verleiden en prikt door veel van deze sausjes heen. Als je er zelf niet doorheen prikt dan zijn er wel allerlei websites en televisieprogramma’s die je daarbij helpen. We zijn een en al oog en oor wanneer we een onthullende inzage krijgen in de mens zonder make-up, mediatraining, spindoctors, fotofilters of andere opsmuk.

Nepheden aan de schandpaal of keihard followen

Dat we zo geobsedeerd zijn door een werkelijkheid die achter een schijnwerkelijkheid zou schuilgaan, is niet gek. Menig cultuuranalyticus wijst erop hoe in onze hedendaagse cultuur de grenzen tussen echt en nep vervagen. Met medische technologieën sleutelen we aan borsten, baby’s en hersenen, en met digitale technologieën kunnen we de werkelijkheid naar hartenlust ensceneren. Kopieën vervangen originelen, het oorspronkelijke raakt in vergetelheid en een nieuwe wereld dient zich aan. Een wereld waarin jongeren een designervagina aanzien voor een natuurlijke, waar algoritmen nepnieuws even gemakkelijk produceren als ontmaskeren, en waar we onze hersenen laten versmelten met de kunstmatige intelligentie van Elon Musk.

Hoe lelijk of ongemakkelijk de onbewerkte realiteit ook is, we moeten hem onthullen, recht in de ogen aankijken en verdedigen.

In deze grenzenloze wereld worden hardnekkige pogingen gedaan om het echte van het onechte te onderscheiden. Hoe lelijk of ongemakkelijk de onbewerkte realiteit ook is, we moeten hem onthullen, recht in de ogen aankijken en verdedigen. Of het nou gaat om beroemdheden die liegen over cosmetische ingrepen, luie studenten die tienen halen omdat ze stiekem concentratiepillen slikken of kunstmatige intelligentie die zich voordoet als menselijke intelligentie, alle nepheden moeten aan de schandpaal om een betere wereld te creëren.

Voor anderen zijn al die grensvervagingen juist een postmodernistisch festijn. De ‘echte werkelijkheid’ bestaat niet, er bestaan slechts percepties van de werkelijkheid. Hier geen schandpalen, maar mensen die met elkaar proosten op het overstijgen van ouderwetse, beklemmende tegenstellingen. Met hun postmodernistische cocktails verwijzen zij dichotomieën naar de prullenbak. Waarom zou je esthetische nepheid bijvoorbeeld problematiseren als je deze ook keihard kunt followen? Een esthetiek die in alle openheid het neppe omarmt, lijkt een prima alternatief voor een esthetiek die het neppe probeert te verstoppen achter aura’s van natuurlijkheid en ambachtelijkheid.

Vicieuze verslaving

Als er één iemand is die de hedendaagse honger naar echtheid begrijpt dan is het Lena Dunham. Met haar hitserie Girls wist zij precies te raken aan het verlangen naar menselijke imperfectie, kwetsbaarheid en (on)gezellige excentriciteit. Maar waarom zou haar alom geprezen serie authentieker zijn dan de oogverblindende kitsch uit realityseries zoals The Hills? Hoewel The Hills ten onrechte pretendeert reality te zijn en beide series aan een totaal andere moraal en esthetiek appelleren, zijn ze precies even gekunsteld. Opzettelijk imperfectie construeren is namelijk net zo gekunsteld als opzettelijk perfectie creëren.

De tragiek van de authenticiteitjunk is dat hij zijn eigen verslaving blijft voeden.

Ons verlangen naar authenticiteit creëert daarmee een tegenovergesteld effect, namelijk een wereld vol berekenend vertoon van echtheid. Authenticiteit is een maatschappelijke verslaving die in stand wordt gehouden door marketeers, nostalgici, hipsters en cultuurcritici. De tragiek van de authenticiteitjunk is dat hij zijn eigen verslaving blijft voeden. Dunham stilt onze honger naar authenticiteit en wakkert hem tegelijk aan.

Op je rug in de supermarkt

Wie wenst te ontsnappen aan deze vicieuze cirkel en geen fan is van hipster authenticiteit of postmodernistische cocktails, kan zijn heil proberen te zoeken in echtheden die niet van te voren zijn uitgekookt door een authenticiteitsindustrie.

Ga bijvoorbeeld eens op je rug in de supermarkt liggen. Niet omdat het wat oplevert of een hoger doel dient, maar omdat je er opeens zin in hebt. In spontane momenten van echtheid is er geen tijd om vanuit een vooropgesteld doel de werkelijkheid te sturen. Het is gezond om soms even niet na te denken over de toegevoegde waarde van een bepaalde handeling of gedachte. In een maatschappij waarin elke stap die we zetten een vooropgesteld doel moet dienen, is dat echter een moeilijke opgave. De ruimte voor ondoelmatig en spontaan gedrag staat met de opkomst van digitale surveillancetechnologieën ernstig onder druk.

Onze fysieke en digitale omgevingen worden steeds meer ingericht met het doel de mens zo voorspelbaar en stuurbaar mogelijk te maken. Sinds we onszelf en onze apparaten 24/7 op het internet hebben aangesloten lukt dat aardig. Met behulp van big data en andere surveillancetechnologieën wordt kennis vergaard over hoe (on)gezond we zijn, hoe onze hersenen (dis)functioneren, wat we van plan zijn en waar we uithangen. Al deze kennis wordt gekwantificeerd en omgezet in apps, algoritmen en apparaten waarmee we ons leven nauwkeurig denken te kunnen sturen en elk risico uit de weg willen ruimen.

De tragiek is dat we daar niet gelukkiger van worden of meer tijd en controle mee winnen. Integendeel: ons leven wordt juist steeds ingewikkelder, drukker en stressvoller. Hoe meer kennis we over onszelf vergaren, hoe meer er van ons wordt verwacht dat we op een verantwoorde manier handelen naar deze kennis. Wat een verantwoorde manier van handelen precies inhoudt, wordt bepaald door verzekeraars, werkgevers en techbedrijven. Op nauwkeurige wijze surveilleren zij ons gedrag en bepalen welke omwegen, risico’s en spontaniteiten ons gegund zijn. Daardoor krijgen we steeds minder ruimte voor ondoelmatig gedrag, terwijl we die ondoelmatigheid juist nodig hebben om onze honger naar echtheid zo nu en dan te kunnen stillen.

In een samenleving waarin al onze gedragingen meetbaar, voorspelbaar en stuurbaar zijn gemaakt om het surveillance kapitalisme te dienen, zijn spontane momenten van echtheid een kostbare schaarste geworden. Durven we nog echt te leven of is spontaniteit een veel te risicovolle onderneming geworden?

Mail

Siri Beerends is cultuursocioloog . Sinds ze The Truman Show gezien heeft, is ze gefascineerd door de culturele obsessie met ‘echt’ versus ‘nep’. Ze bezit een bescheiden argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en voelt zich prettig in de rol van advocaat van de duivel.

Kalle Wolters (1993) is een illustrator uit Groningen. Geïnspireerd door de Klare Lijn en affiches van de Russische Avant-garde ontwerpt hij posters, verpakkingen en maakt hij illustraties bij artikelen. Daarnaast maakt hij deel uit van het illustratiecollectief Knetterijs.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer

Als het spuug ons aan de lippen staat 1

Als het spuug ons aan de lippen staat

Kun je bang worden van het water bij de Lauwersdijk dat ieder jaar een páár milimeter stijgt? Filosoof Tjesse Riemersma schrijft over nonchalance, paniek en of het mogelijk is om goed bang te zijn in tijden van klimaatverandering. Lees meer

Nieuws in beeld: De schone schijn van shein

Je nieuw bloesje heeft een louche verleden

Achter het succes van retailapp Shein zou 'moderne slavernij' schuilgaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Genoeg van het ongenoegen

Genoeg van het ongenoegen

Slopen, slopen, slopen - volgden de relzoekers van vorige maand niet gewoon het voorbeeld van de regering? Lees meer

Fenomenologie van de moshpit

Fenomenologie van de moshpit

Wat is de aantrekkingskracht van de moshpit? Volgens Wout Nordbeck, essayprijswinnaar van Wijsgerig Festival DRIFT, kan enkel de fenomenologie ons helpen deze vraag te beantwoorden. Lees meer

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Geweld kent vele vormen: uit je huis gedreven worden, een politieknuppel op je kaak krijgen, en een beschaafd gesprek moeten houden met de mensen die je huizen slopen en je zojuist tegen de grond werkten. Al deze vormen passeerden de revue tijdens de Woonopstand. Lees meer

Daten en rouw

Daten als de dood nog naklinkt

Rouw laat geen enkel deel van het leven onberoerd, merkt Babet te Winkel na het overlijden van haar moeder. In dit persoonlijke essay onderzoekt ze de relatie tussen daten en de dood. Lees meer

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Van de Nederlanders met autisme krijgt ongeveer de helft ooit medicijnen voorgeschreven, maar veel opties zijn daar niet in. Lees meer

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Max Urai heeft in zijn jonge jaren veel voorbeelden gehad van mannelijkheden die niet draaien om auto's herkennen en gewichtheffen. Toch merkt hij nu dat een mens zich maar tot zoverre kan pushen om anders te worden dan hij/zij/hen is. Lees meer

Nieuws in beeld: 17

Gevaccineerde Big Bird vogelvrij voor conservatieve Amerikanen

Big Bird kreeg een vaccin en nu zijn conservatieve Amerikanen boos. Lees meer

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Dyslexie is alleen een handicap omdat we het belang van foutloos Nederlands overschatten. In ons professionele en persoonlijke leven zou spelling niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry, zelf dyslectisch. Lees meer

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

De millennial beweegt zich in een wereld vol problemen, waar niets zeker lijkt te zijn. Waarom blijven zoeken naar vaste betekenis, vraagt Aisha Mansaray zich af. Kunnen we niet beter een vrolijk soort nihilisme omarmen? Lees meer