nieuwsbrief
Asset 14

Gekunstelde echtheid

Gekunstelde echtheid

Met onze hedendaagse technologieën bouwen we siliconenbillen, designerbaby’s en kunstmatige hersenen, en programmeren we in een handomdraai een nieuwe werkelijkheid in zowel 2- als 3D. In een wereld waar echt en nep steeds vloeiender in elkaar overlopen, zijn we naarstig opzoek naar echtheid. Maar of we die ooit zullen vinden? Siri Beerends beschrijft welke tragiek er op de loer ligt.

Mail

Culturele industrieën en marketeers proberen onze honger naar echtheid te stillen door producten, beelden en imago’s te verkopen die door een bedacht sausje van authenticiteit zijn gehaald. De mediawijze mens laat zich niet gemakkelijk verleiden en prikt door veel van deze sausjes heen. Als je er zelf niet doorheen prikt dan zijn er wel allerlei websites en televisieprogramma’s die je daarbij helpen. We zijn een en al oog en oor wanneer we een onthullende inzage krijgen in de mens zonder make-up, mediatraining, spindoctors, fotofilters of andere opsmuk.

Nepheden aan de schandpaal of keihard followen

Dat we zo geobsedeerd zijn door een werkelijkheid die achter een schijnwerkelijkheid zou schuilgaan, is niet gek. Menig cultuuranalyticus wijst erop hoe in onze hedendaagse cultuur de grenzen tussen echt en nep vervagen. Met medische technologieën sleutelen we aan borsten, baby’s en hersenen, en met digitale technologieën kunnen we de werkelijkheid naar hartenlust ensceneren. Kopieën vervangen originelen, het oorspronkelijke raakt in vergetelheid en een nieuwe wereld dient zich aan. Een wereld waarin jongeren een designervagina aanzien voor een natuurlijke, waar algoritmen nepnieuws even gemakkelijk produceren als ontmaskeren, en waar we onze hersenen laten versmelten met de kunstmatige intelligentie van Elon Musk.

Hoe lelijk of ongemakkelijk de onbewerkte realiteit ook is, we moeten hem onthullen, recht in de ogen aankijken en verdedigen.

In deze grenzenloze wereld worden hardnekkige pogingen gedaan om het echte van het onechte te onderscheiden. Hoe lelijk of ongemakkelijk de onbewerkte realiteit ook is, we moeten hem onthullen, recht in de ogen aankijken en verdedigen. Of het nou gaat om beroemdheden die liegen over cosmetische ingrepen, luie studenten die tienen halen omdat ze stiekem concentratiepillen slikken of kunstmatige intelligentie die zich voordoet als menselijke intelligentie, alle nepheden moeten aan de schandpaal om een betere wereld te creëren.

Voor anderen zijn al die grensvervagingen juist een postmodernistisch festijn. De ‘echte werkelijkheid’ bestaat niet, er bestaan slechts percepties van de werkelijkheid. Hier geen schandpalen, maar mensen die met elkaar proosten op het overstijgen van ouderwetse, beklemmende tegenstellingen. Met hun postmodernistische cocktails verwijzen zij dichotomieën naar de prullenbak. Waarom zou je esthetische nepheid bijvoorbeeld problematiseren als je deze ook keihard kunt followen? Een esthetiek die in alle openheid het neppe omarmt, lijkt een prima alternatief voor een esthetiek die het neppe probeert te verstoppen achter aura’s van natuurlijkheid en ambachtelijkheid.

Vicieuze verslaving

Als er één iemand is die de hedendaagse honger naar echtheid begrijpt dan is het Lena Dunham. Met haar hitserie Girls wist zij precies te raken aan het verlangen naar menselijke imperfectie, kwetsbaarheid en (on)gezellige excentriciteit. Maar waarom zou haar alom geprezen serie authentieker zijn dan de oogverblindende kitsch uit realityseries zoals The Hills? Hoewel The Hills ten onrechte pretendeert reality te zijn en beide series aan een totaal andere moraal en esthetiek appelleren, zijn ze precies even gekunsteld. Opzettelijk imperfectie construeren is namelijk net zo gekunsteld als opzettelijk perfectie creëren.

De tragiek van de authenticiteitjunk is dat hij zijn eigen verslaving blijft voeden.

Ons verlangen naar authenticiteit creëert daarmee een tegenovergesteld effect, namelijk een wereld vol berekenend vertoon van echtheid. Authenticiteit is een maatschappelijke verslaving die in stand wordt gehouden door marketeers, nostalgici, hipsters en cultuurcritici. De tragiek van de authenticiteitjunk is dat hij zijn eigen verslaving blijft voeden. Dunham stilt onze honger naar authenticiteit en wakkert hem tegelijk aan.

Op je rug in de supermarkt

Wie wenst te ontsnappen aan deze vicieuze cirkel en geen fan is van hipster authenticiteit of postmodernistische cocktails, kan zijn heil proberen te zoeken in echtheden die niet van te voren zijn uitgekookt door een authenticiteitsindustrie.

Ga bijvoorbeeld eens op je rug in de supermarkt liggen. Niet omdat het wat oplevert of een hoger doel dient, maar omdat je er opeens zin in hebt. In spontane momenten van echtheid is er geen tijd om vanuit een vooropgesteld doel de werkelijkheid te sturen. Het is gezond om soms even niet na te denken over de toegevoegde waarde van een bepaalde handeling of gedachte. In een maatschappij waarin elke stap die we zetten een vooropgesteld doel moet dienen, is dat echter een moeilijke opgave. De ruimte voor ondoelmatig en spontaan gedrag staat met de opkomst van digitale surveillancetechnologieën ernstig onder druk.

Onze fysieke en digitale omgevingen worden steeds meer ingericht met het doel de mens zo voorspelbaar en stuurbaar mogelijk te maken. Sinds we onszelf en onze apparaten 24/7 op het internet hebben aangesloten lukt dat aardig. Met behulp van big data en andere surveillancetechnologieën wordt kennis vergaard over hoe (on)gezond we zijn, hoe onze hersenen (dis)functioneren, wat we van plan zijn en waar we uithangen. Al deze kennis wordt gekwantificeerd en omgezet in apps, algoritmen en apparaten waarmee we ons leven nauwkeurig denken te kunnen sturen en elk risico uit de weg willen ruimen.

De tragiek is dat we daar niet gelukkiger van worden of meer tijd en controle mee winnen. Integendeel: ons leven wordt juist steeds ingewikkelder, drukker en stressvoller. Hoe meer kennis we over onszelf vergaren, hoe meer er van ons wordt verwacht dat we op een verantwoorde manier handelen naar deze kennis. Wat een verantwoorde manier van handelen precies inhoudt, wordt bepaald door verzekeraars, werkgevers en techbedrijven. Op nauwkeurige wijze surveilleren zij ons gedrag en bepalen welke omwegen, risico’s en spontaniteiten ons gegund zijn. Daardoor krijgen we steeds minder ruimte voor ondoelmatig gedrag, terwijl we die ondoelmatigheid juist nodig hebben om onze honger naar echtheid zo nu en dan te kunnen stillen.

In een samenleving waarin al onze gedragingen meetbaar, voorspelbaar en stuurbaar zijn gemaakt om het surveillance kapitalisme te dienen, zijn spontane momenten van echtheid een kostbare schaarste geworden. Durven we nog echt te leven of is spontaniteit een veel te risicovolle onderneming geworden?

Siri Beerends is cultuursocioloog . Sinds ze The Truman Show gezien heeft, is ze gefascineerd door de culturele obsessie met ‘echt’ versus ‘nep’. Ze bezit een bescheiden argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en voelt zich prettig in de rol van advocaat van de duivel.

Kalle Wolters (1993) is een illustrator uit Groningen. Geïnspireerd door de Klare Lijn en affiches van de Russische Avant-garde ontwerpt hij posters, verpakkingen en maakt hij illustraties bij artikelen. Daarnaast maakt hij deel uit van het illustratiecollectief Knetterijs.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

Josephine Keuter kijkt graag slechte televisie en schaamt zich daar niet voor. Het is verblijdend, helend en ultiem ontspannend. Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een Cartoon Network-serie en een album uit het hiernamaals. Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5