Asset 14

Gekunstelde echtheid

Gekunstelde echtheid

Met onze hedendaagse technologieën bouwen we siliconenbillen, designerbaby’s en kunstmatige hersenen, en programmeren we in een handomdraai een nieuwe werkelijkheid in zowel 2- als 3D. In een wereld waar echt en nep steeds vloeiender in elkaar overlopen, zijn we naarstig opzoek naar echtheid. Maar of we die ooit zullen vinden? Siri Beerends beschrijft welke tragiek er op de loer ligt.

Culturele industrieën en marketeers proberen onze honger naar echtheid te stillen door producten, beelden en imago’s te verkopen die door een bedacht sausje van authenticiteit zijn gehaald. De mediawijze mens laat zich niet gemakkelijk verleiden en prikt door veel van deze sausjes heen. Als je er zelf niet doorheen prikt dan zijn er wel allerlei websites en televisieprogramma’s die je daarbij helpen. We zijn een en al oog en oor wanneer we een onthullende inzage krijgen in de mens zonder make-up, mediatraining, spindoctors, fotofilters of andere opsmuk.

Nepheden aan de schandpaal of keihard followen

Dat we zo geobsedeerd zijn door een werkelijkheid die achter een schijnwerkelijkheid zou schuilgaan, is niet gek. Menig cultuuranalyticus wijst erop hoe in onze hedendaagse cultuur de grenzen tussen echt en nep vervagen. Met medische technologieën sleutelen we aan borsten, baby’s en hersenen, en met digitale technologieën kunnen we de werkelijkheid naar hartenlust ensceneren. Kopieën vervangen originelen, het oorspronkelijke raakt in vergetelheid en een nieuwe wereld dient zich aan. Een wereld waarin jongeren een designervagina aanzien voor een natuurlijke, waar algoritmen nepnieuws even gemakkelijk produceren als ontmaskeren, en waar we onze hersenen laten versmelten met de kunstmatige intelligentie van Elon Musk.

Hoe lelijk of ongemakkelijk de onbewerkte realiteit ook is, we moeten hem onthullen, recht in de ogen aankijken en verdedigen.

In deze grenzenloze wereld worden hardnekkige pogingen gedaan om het echte van het onechte te onderscheiden. Hoe lelijk of ongemakkelijk de onbewerkte realiteit ook is, we moeten hem onthullen, recht in de ogen aankijken en verdedigen. Of het nou gaat om beroemdheden die liegen over cosmetische ingrepen, luie studenten die tienen halen omdat ze stiekem concentratiepillen slikken of kunstmatige intelligentie die zich voordoet als menselijke intelligentie, alle nepheden moeten aan de schandpaal om een betere wereld te creëren.

Voor anderen zijn al die grensvervagingen juist een postmodernistisch festijn. De ‘echte werkelijkheid’ bestaat niet, er bestaan slechts percepties van de werkelijkheid. Hier geen schandpalen, maar mensen die met elkaar proosten op het overstijgen van ouderwetse, beklemmende tegenstellingen. Met hun postmodernistische cocktails verwijzen zij dichotomieën naar de prullenbak. Waarom zou je esthetische nepheid bijvoorbeeld problematiseren als je deze ook keihard kunt followen? Een esthetiek die in alle openheid het neppe omarmt, lijkt een prima alternatief voor een esthetiek die het neppe probeert te verstoppen achter aura’s van natuurlijkheid en ambachtelijkheid.

Vicieuze verslaving

Als er één iemand is die de hedendaagse honger naar echtheid begrijpt dan is het Lena Dunham. Met haar hitserie Girls wist zij precies te raken aan het verlangen naar menselijke imperfectie, kwetsbaarheid en (on)gezellige excentriciteit. Maar waarom zou haar alom geprezen serie authentieker zijn dan de oogverblindende kitsch uit realityseries zoals The Hills? Hoewel The Hills ten onrechte pretendeert reality te zijn en beide series aan een totaal andere moraal en esthetiek appelleren, zijn ze precies even gekunsteld. Opzettelijk imperfectie construeren is namelijk net zo gekunsteld als opzettelijk perfectie creëren.

De tragiek van de authenticiteitjunk is dat hij zijn eigen verslaving blijft voeden.

Ons verlangen naar authenticiteit creëert daarmee een tegenovergesteld effect, namelijk een wereld vol berekenend vertoon van echtheid. Authenticiteit is een maatschappelijke verslaving die in stand wordt gehouden door marketeers, nostalgici, hipsters en cultuurcritici. De tragiek van de authenticiteitjunk is dat hij zijn eigen verslaving blijft voeden. Dunham stilt onze honger naar authenticiteit en wakkert hem tegelijk aan.

Op je rug in de supermarkt

Wie wenst te ontsnappen aan deze vicieuze cirkel en geen fan is van hipster authenticiteit of postmodernistische cocktails, kan zijn heil proberen te zoeken in echtheden die niet van te voren zijn uitgekookt door een authenticiteitsindustrie.

Ga bijvoorbeeld eens op je rug in de supermarkt liggen. Niet omdat het wat oplevert of een hoger doel dient, maar omdat je er opeens zin in hebt. In spontane momenten van echtheid is er geen tijd om vanuit een vooropgesteld doel de werkelijkheid te sturen. Het is gezond om soms even niet na te denken over de toegevoegde waarde van een bepaalde handeling of gedachte. In een maatschappij waarin elke stap die we zetten een vooropgesteld doel moet dienen, is dat echter een moeilijke opgave. De ruimte voor ondoelmatig en spontaan gedrag staat met de opkomst van digitale surveillancetechnologieën ernstig onder druk.

Onze fysieke en digitale omgevingen worden steeds meer ingericht met het doel de mens zo voorspelbaar en stuurbaar mogelijk te maken. Sinds we onszelf en onze apparaten 24/7 op het internet hebben aangesloten lukt dat aardig. Met behulp van big data en andere surveillancetechnologieën wordt kennis vergaard over hoe (on)gezond we zijn, hoe onze hersenen (dis)functioneren, wat we van plan zijn en waar we uithangen. Al deze kennis wordt gekwantificeerd en omgezet in apps, algoritmen en apparaten waarmee we ons leven nauwkeurig denken te kunnen sturen en elk risico uit de weg willen ruimen.

De tragiek is dat we daar niet gelukkiger van worden of meer tijd en controle mee winnen. Integendeel: ons leven wordt juist steeds ingewikkelder, drukker en stressvoller. Hoe meer kennis we over onszelf vergaren, hoe meer er van ons wordt verwacht dat we op een verantwoorde manier handelen naar deze kennis. Wat een verantwoorde manier van handelen precies inhoudt, wordt bepaald door verzekeraars, werkgevers en techbedrijven. Op nauwkeurige wijze surveilleren zij ons gedrag en bepalen welke omwegen, risico’s en spontaniteiten ons gegund zijn. Daardoor krijgen we steeds minder ruimte voor ondoelmatig gedrag, terwijl we die ondoelmatigheid juist nodig hebben om onze honger naar echtheid zo nu en dan te kunnen stillen.

In een samenleving waarin al onze gedragingen meetbaar, voorspelbaar en stuurbaar zijn gemaakt om het surveillance kapitalisme te dienen, zijn spontane momenten van echtheid een kostbare schaarste geworden. Durven we nog echt te leven of is spontaniteit een veel te risicovolle onderneming geworden?

Mail

Siri Beerends is cultuursocioloog . Sinds ze The Truman Show gezien heeft, is ze gefascineerd door de culturele obsessie met ‘echt’ versus ‘nep’. Ze bezit een bescheiden argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en voelt zich prettig in de rol van advocaat van de duivel.

Kalle Wolters (1993) is een illustrator uit Groningen. Geïnspireerd door de Klare Lijn en affiches van de Russische Avant-garde ontwerpt hij posters, verpakkingen en maakt hij illustraties bij artikelen. Daarnaast maakt hij deel uit van het illustratiecollectief Knetterijs.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer