nieuwsbrief
Asset 14

Pixels vol (im)perfecte levens

Essay: Pixels vol (im)perfecte levens

We hebben steeds meer technologische, medische en digitale middelen tot onze beschikking om onszelf en onze levens te verbeteren. Maar welke gevolgen heeft deze zoektocht naar perfectie? Wanneer ben je nog ‘jezelf’? En wanneer vinden we iets niet meer ‘natuurlijk’? Siri Beerends verkent de grenzen van ons maakbare ik in een serie essays. Dit is deel I.

Mail

Clubben met een topmodel, een jaloersmakende one-night stand, een BN’er die spontaan komt aanhaken waar je vrienden bij staan of een enthousiaste talentscout langs de zijlijn bij een sportwedstrijd van je kind: The Good Life Agency regelt het voor je. Of toch niet? Vorige maand kwam The good life agency uit de kast als SIRE campagne.

Stichting Ideële Reclame vond dat het maar eens afgelopen moest zijn met al die pixels vol perfecte levens. De plicht tot perfectie zou een serieus maatschappelijk probleem zijn: door onze levens online mooier voor te doen en ons te laten leiden door wat anderen van ons verwachten worden we diep ongelukkig, aldus psycholoog Paul Verhaeghe, een expert die bij de ontwikkeling van de campagne geraadpleegd werd.

Vroeger werden reclames nogal eens verguisd omdat ze onrealistische verwachtingen zouden scheppen, nu zijn social media aan de beurt. Facebook en Instagram mogen niet langer een parallel geperfectioneerd universum vormen waarin we elkaar ophitsen met onrealistische verwachtingen ten aanzien van het offline leven.

Uiteraard wordt het medium zelf niet ter discussie gesteld - bij de gedachte aan een leven zonder social media aandacht krijgen we al een zelfcomplex - enkel de wijze waarop we het gebruiken krijgt kritiek. Was de tijd van de verontrustende perfectie van je Facebookvrienden die altijd succesvoller, sexier en interessanter zijn niet allang voorbij?

Weg met het parallel geperfectioneerde nep universum

SIRE had er beter aan gedaan om niet alleen psychologen te raadplegen maar ook mediawetenschappers en cultuurdeskundigen. Die hadden namelijk kunnen uitleggen dat al die pixels vol perfecte levens grotendeels passé zijn. De witte tandpasta lach en het geijkte heteroseksuele gezinsleven zijn allang niet meer de enige ideaalbeelden die aan ons worden opgedrongen.

We leven tegenwoordig in een authenticiteitsdictatuur waarin perfectie nu juist het ongeloofwaardigste is dat je van jezelf kunt tonen. In medialand is het inzicht dat menselijke onvolmaaktheden ons ‘echt’ en aantrekkelijk maken allang gesneden koek. Zo zagen we afgelopen zomer modellen met puisten op de catwalk, wordt er druk gepost met hashtags als #NoMakeUpSelfies, zien we in reclames af en toe een vetrol, een stuntelige man of een pluizige haarlok opduiken, delen mensen op social media gretig hun imperfecties, en zijn televisieprogramma’s zoals The Undateables en hitseries zoals Girls waarin de onvolmaakte mens centraal staat een kijkcijfermagneet.

Daar krijgen we vervolgens massaal een emotionele stijve van, die in het publieke debat wordt uitgemolken tot een zaadlozing aan maatschappelijke emancipatie.

Door een ‘echtere’ weergave van het dagelijks leven te tonen, wordt invulling gegeven aan het verlangen om meer gezonde realiteit naar onze beeldschermen te halen. Beschrijvingen en beelden van menselijk falen en uiterlijke imperfecties worden met grote groepen volgers gedeeld en geliked. Daar krijgen we vervolgens massaal een emotionele stijve van, die in het publieke debat wordt uitgemolken tot een zaadlozing aan maatschappelijke emancipatie. Want hoe fantastisch taboedoorbrekend zijn we allemaal wel niet bezig en hoe bevrijdend is dat voor onze gemarginaliseerde medemens.

Bevrijdend? Soms lijkt het meer op een perverse dramacultus waarin je alleen aandacht krijgt als je in mediagenieke pixels en soundbites kunt falen. Je kunt je bovendien afvragen hoe ‘echt’ en emanciperend al die mediabewuste imperfecties eigenlijk zijn.

Grenzeloze deelcultuur

Toen ik vorige maand een avond ging clubben, zonder ingehuurde topmodellen, one-night stand of Jeroen Pauw die semi-spontaan aanhaakte, werd ik geconfronteerd met de grenzen van de deelcultuur in de offline wereld. Ik belandde in de Performancebar waar kroeg en theater met elkaar zijn versmolten en publiek en artiest niet van elkaar te onderscheiden. Uit de bar werd plotseling een volledige badkuip gehesen: we gingen ‘in bad met Juna’.
Ik wist helemaal niet of ik wel zin had om in bad te gaan met Juna maar een van de mannelijke aanwezigen gelukkig wel. Hij liet zich gedwee de badkuip in lokken, niet wetende dat hij publiekelijk aan een persoonlijk kruisverhoor onderworpen zou worden. De schaars geklede, wulpse vrouw zat met de ongemakkelijk ogende man in de badkuip en vroeg hem of hij een onderwerp kon bedenken waarover zij met hem kon discussiëren. ‘Anale seks’, zei de man, in de hoop taboedoorbrekend genoeg over te komen in deze excentrieke setting.
Toen volgde een inhoudelijke uitwisseling die ik moedwillig heb verbannen uit mijn geheugen. De badnimf opperde tot slot dat het misschien wenselijk is om sommige zaken in de taboesfeer te houden: niet alles hoeft openlijk gedeeld te worden en van intimiteit of exclusiviteit te worden ontdaan. Een mooie conclusie in een setting waar openheid nu juist centraal stond.

Afscherming is voorwaarde voor openheid

In deze transparante social media tijden zou je bijna vergeten dat afscherming niet de vijand is van transparantie, maar juist een voorwaarde om open te kunnen zijn. Wanneer we weten dat niet iedereen kan meekijken of meeluisteren, zijn we opener en eerlijker over onze gedachten en gevoelens. Mensen zijn zich dan ook altijd bewust van de toeschouwers en volgers waarmee zij hun imperfecties online en offline delen. Het definiëren van persoonlijk falen in een voor de ander begrijpelijke taal is al een bewerkte versie, laat staan als het gaat om het delen met grote groepen volgers.

Imperfecties die pas omarmd worden nadat ze in het medialandschap zijn opgenomen, gecultiveerd en gecommercialiseerd: is dat nou emanciperend?

Wat betreft het delen van uiterlijke imperfecties zien we bijvoorbeeld dat make-uploze selfies op social media in de meeste gevallen bewerkt zijn met een digitale fotofilter die oneffenheden maskeert. Want het persoonlijke faalverhaal moet natuurlijk wel een aantrekkelijke en herkenbare vorm van dramatiek bevatten, een make-uploze selfie moet door de juiste filter zijn gehaald en het behuilde gezicht op een paniekaanval selfie moet geen snottebel bevatten.

Imperfecties die pas omarmd worden nadat ze in het medialandschap zijn opgenomen, gecultiveerd en gecommercialiseerd: is dat nou emanciperend? We kunnen een lofzang houden op het openlijk delen van onvolmaaktheden maar laten we niet vergeten dat het vaak om een schijntransparantie gaat waarin we slechts een geregisseerde vorm van falen en mediagenieke imperfecties te zien krijgen.

Gekunstelde imperfectie

Het delen van perfecte plaatjes op social media heeft dus steeds meer plaats gemaakt voor het delen van geperfectioneerde imperfecte plaatjes. Onze hedendaagse honger naar echtheid lijkt juist een tegenovergesteld effect te creëren, namelijk een wereld vol gekunsteldheid en berekenend vertoon van oprechtheid. Blijkbaar zijn het niet alleen commerciële industrieën die onze honger trachten te stillen door producten, beelden en imago’s te verkopen die door een bedacht sausje van imperfectie en authenticiteit zijn gehaald. Mensen zijn hier inmiddels zelf ook meester in geworden.

SIRE wilde het geestelijk welbevinden bevorderen door te benadrukken dat mensen zich niet teveel moeten laten leiden door het toenemende streven naar perfectie. Hoewel we minder autonoom zijn dan we vaak denken, is het mooi om naar een samenleving te streven waarin mensen zich niet teveel laten leiden door de perfecte plaatjes van andermans levens.

Tegelijk moeten we ons beseffen dat het verbeelden en waarnemen van een gladgestreken perfectiewereld een menselijk verlangen is dat we niet onnodig moeten problematiseren. We verlekkeren ons maar al te graag aan Hollywood kitsch, succesverhalen, strakke lijven en glanzende haarlokken die juist zo begeerlijk zijn omdat ze niet op onze alledaagse realiteit lijken. Dit wordt pas problematisch wanneer mensen niet weten hoe om te gaan met de complexe wisselwerking tussen beeld en werkelijkheid en de eigen idealen en die van anderen.

In plaats van ten strijde te trekken tegen al die perfecte plaatjes, is het zinvoller om aandacht te besteden aan het kweken van sociale weerbaarheid en mediawijsheid. Door mensen in bescherming te nemen tegen onrealistische reclames en pixels vol perfecte levens maak je hen slechts overgevoelig en sociaal zwak. Bovendien resulteren tegenbewegingen in onze digitale deelcultuur al snel in een andere kant van dezelfde medaille: een imperfectiecultus met culturele en esthetische normen die uiteindelijk net zo dominant en pervers van aard kunnen zijn als die van de vermeende perfectiecultus.

Siri Beerends is cultuursocioloog . Sinds ze The Truman Show gezien heeft, is ze gefascineerd door de culturele obsessie met ‘echt’ versus ‘nep’. Ze bezit een bescheiden argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en voelt zich prettig in de rol van advocaat van de duivel.

Valerie Geelen is een redactionele illustrator en grafische vormgever. Ze maakt haar werk om mensen uit te dagen kritisch en met humor naar zichzelf en de wereld te kijken.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

Josephine Keuter kijkt graag slechte televisie en schaamt zich daar niet voor. Het is verblijdend, helend en ultiem ontspannend. Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een Cartoon Network-serie en een album uit het hiernamaals. Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5