tickets
Asset 14

Pixels vol (im)perfecte levens

Essay: Pixels vol (im)perfecte levens

We hebben steeds meer technologische, medische en digitale middelen tot onze beschikking om onszelf en onze levens te verbeteren. Maar welke gevolgen heeft deze zoektocht naar perfectie? Wanneer ben je nog ‘jezelf’? En wanneer vinden we iets niet meer ‘natuurlijk’? Siri Beerends verkent de grenzen van ons maakbare ik in een serie essays. Dit is deel I.

Clubben met een topmodel, een jaloersmakende one-night stand, een BN’er die spontaan komt aanhaken waar je vrienden bij staan of een enthousiaste talentscout langs de zijlijn bij een sportwedstrijd van je kind: The Good Life Agency regelt het voor je. Of toch niet? Vorige maand kwam The good life agency uit de kast als SIRE campagne.

Stichting Ideële Reclame vond dat het maar eens afgelopen moest zijn met al die pixels vol perfecte levens. De plicht tot perfectie zou een serieus maatschappelijk probleem zijn: door onze levens online mooier voor te doen en ons te laten leiden door wat anderen van ons verwachten worden we diep ongelukkig, aldus psycholoog Paul Verhaeghe, een expert die bij de ontwikkeling van de campagne geraadpleegd werd.

Vroeger werden reclames nogal eens verguisd omdat ze onrealistische verwachtingen zouden scheppen, nu zijn social media aan de beurt. Facebook en Instagram mogen niet langer een parallel geperfectioneerd universum vormen waarin we elkaar ophitsen met onrealistische verwachtingen ten aanzien van het offline leven.

Uiteraard wordt het medium zelf niet ter discussie gesteld - bij de gedachte aan een leven zonder social media aandacht krijgen we al een zelfcomplex - enkel de wijze waarop we het gebruiken krijgt kritiek. Was de tijd van de verontrustende perfectie van je Facebookvrienden die altijd succesvoller, sexier en interessanter zijn niet allang voorbij?

Weg met het parallel geperfectioneerde nep universum

SIRE had er beter aan gedaan om niet alleen psychologen te raadplegen maar ook mediawetenschappers en cultuurdeskundigen. Die hadden namelijk kunnen uitleggen dat al die pixels vol perfecte levens grotendeels passé zijn. De witte tandpasta lach en het geijkte heteroseksuele gezinsleven zijn allang niet meer de enige ideaalbeelden die aan ons worden opgedrongen.

We leven tegenwoordig in een authenticiteitsdictatuur waarin perfectie nu juist het ongeloofwaardigste is dat je van jezelf kunt tonen. In medialand is het inzicht dat menselijke onvolmaaktheden ons ‘echt’ en aantrekkelijk maken allang gesneden koek. Zo zagen we afgelopen zomer modellen met puisten op de catwalk, wordt er druk gepost met hashtags als #NoMakeUpSelfies, zien we in reclames af en toe een vetrol, een stuntelige man of een pluizige haarlok opduiken, delen mensen op social media gretig hun imperfecties, en zijn televisieprogramma’s zoals The Undateables en hitseries zoals Girls waarin de onvolmaakte mens centraal staat een kijkcijfermagneet.

Daar krijgen we vervolgens massaal een emotionele stijve van, die in het publieke debat wordt uitgemolken tot een zaadlozing aan maatschappelijke emancipatie.

Door een ‘echtere’ weergave van het dagelijks leven te tonen, wordt invulling gegeven aan het verlangen om meer gezonde realiteit naar onze beeldschermen te halen. Beschrijvingen en beelden van menselijk falen en uiterlijke imperfecties worden met grote groepen volgers gedeeld en geliked. Daar krijgen we vervolgens massaal een emotionele stijve van, die in het publieke debat wordt uitgemolken tot een zaadlozing aan maatschappelijke emancipatie. Want hoe fantastisch taboedoorbrekend zijn we allemaal wel niet bezig en hoe bevrijdend is dat voor onze gemarginaliseerde medemens.

Bevrijdend? Soms lijkt het meer op een perverse dramacultus waarin je alleen aandacht krijgt als je in mediagenieke pixels en soundbites kunt falen. Je kunt je bovendien afvragen hoe ‘echt’ en emanciperend al die mediabewuste imperfecties eigenlijk zijn.

Grenzeloze deelcultuur

Toen ik vorige maand een avond ging clubben, zonder ingehuurde topmodellen, one-night stand of Jeroen Pauw die semi-spontaan aanhaakte, werd ik geconfronteerd met de grenzen van de deelcultuur in de offline wereld. Ik belandde in de Performancebar waar kroeg en theater met elkaar zijn versmolten en publiek en artiest niet van elkaar te onderscheiden. Uit de bar werd plotseling een volledige badkuip gehesen: we gingen ‘in bad met Juna’.
Ik wist helemaal niet of ik wel zin had om in bad te gaan met Juna maar een van de mannelijke aanwezigen gelukkig wel. Hij liet zich gedwee de badkuip in lokken, niet wetende dat hij publiekelijk aan een persoonlijk kruisverhoor onderworpen zou worden. De schaars geklede, wulpse vrouw zat met de ongemakkelijk ogende man in de badkuip en vroeg hem of hij een onderwerp kon bedenken waarover zij met hem kon discussiëren. ‘Anale seks’, zei de man, in de hoop taboedoorbrekend genoeg over te komen in deze excentrieke setting.
Toen volgde een inhoudelijke uitwisseling die ik moedwillig heb verbannen uit mijn geheugen. De badnimf opperde tot slot dat het misschien wenselijk is om sommige zaken in de taboesfeer te houden: niet alles hoeft openlijk gedeeld te worden en van intimiteit of exclusiviteit te worden ontdaan. Een mooie conclusie in een setting waar openheid nu juist centraal stond.

Afscherming is voorwaarde voor openheid

In deze transparante social media tijden zou je bijna vergeten dat afscherming niet de vijand is van transparantie, maar juist een voorwaarde om open te kunnen zijn. Wanneer we weten dat niet iedereen kan meekijken of meeluisteren, zijn we opener en eerlijker over onze gedachten en gevoelens. Mensen zijn zich dan ook altijd bewust van de toeschouwers en volgers waarmee zij hun imperfecties online en offline delen. Het definiëren van persoonlijk falen in een voor de ander begrijpelijke taal is al een bewerkte versie, laat staan als het gaat om het delen met grote groepen volgers.

Imperfecties die pas omarmd worden nadat ze in het medialandschap zijn opgenomen, gecultiveerd en gecommercialiseerd: is dat nou emanciperend?

Wat betreft het delen van uiterlijke imperfecties zien we bijvoorbeeld dat make-uploze selfies op social media in de meeste gevallen bewerkt zijn met een digitale fotofilter die oneffenheden maskeert. Want het persoonlijke faalverhaal moet natuurlijk wel een aantrekkelijke en herkenbare vorm van dramatiek bevatten, een make-uploze selfie moet door de juiste filter zijn gehaald en het behuilde gezicht op een paniekaanval selfie moet geen snottebel bevatten.

Imperfecties die pas omarmd worden nadat ze in het medialandschap zijn opgenomen, gecultiveerd en gecommercialiseerd: is dat nou emanciperend? We kunnen een lofzang houden op het openlijk delen van onvolmaaktheden maar laten we niet vergeten dat het vaak om een schijntransparantie gaat waarin we slechts een geregisseerde vorm van falen en mediagenieke imperfecties te zien krijgen.

Gekunstelde imperfectie

Het delen van perfecte plaatjes op social media heeft dus steeds meer plaats gemaakt voor het delen van geperfectioneerde imperfecte plaatjes. Onze hedendaagse honger naar echtheid lijkt juist een tegenovergesteld effect te creëren, namelijk een wereld vol gekunsteldheid en berekenend vertoon van oprechtheid. Blijkbaar zijn het niet alleen commerciële industrieën die onze honger trachten te stillen door producten, beelden en imago’s te verkopen die door een bedacht sausje van imperfectie en authenticiteit zijn gehaald. Mensen zijn hier inmiddels zelf ook meester in geworden.

SIRE wilde het geestelijk welbevinden bevorderen door te benadrukken dat mensen zich niet teveel moeten laten leiden door het toenemende streven naar perfectie. Hoewel we minder autonoom zijn dan we vaak denken, is het mooi om naar een samenleving te streven waarin mensen zich niet teveel laten leiden door de perfecte plaatjes van andermans levens.

Tegelijk moeten we ons beseffen dat het verbeelden en waarnemen van een gladgestreken perfectiewereld een menselijk verlangen is dat we niet onnodig moeten problematiseren. We verlekkeren ons maar al te graag aan Hollywood kitsch, succesverhalen, strakke lijven en glanzende haarlokken die juist zo begeerlijk zijn omdat ze niet op onze alledaagse realiteit lijken. Dit wordt pas problematisch wanneer mensen niet weten hoe om te gaan met de complexe wisselwerking tussen beeld en werkelijkheid en de eigen idealen en die van anderen.

In plaats van ten strijde te trekken tegen al die perfecte plaatjes, is het zinvoller om aandacht te besteden aan het kweken van sociale weerbaarheid en mediawijsheid. Door mensen in bescherming te nemen tegen onrealistische reclames en pixels vol perfecte levens maak je hen slechts overgevoelig en sociaal zwak. Bovendien resulteren tegenbewegingen in onze digitale deelcultuur al snel in een andere kant van dezelfde medaille: een imperfectiecultus met culturele en esthetische normen die uiteindelijk net zo dominant en pervers van aard kunnen zijn als die van de vermeende perfectiecultus.

Mail

Siri Beerends is cultuursocioloog . Sinds ze The Truman Show gezien heeft, is ze gefascineerd door de culturele obsessie met ‘echt’ versus ‘nep’. Ze bezit een bescheiden argwaan tegenover massaal aangehangen standpunten en voelt zich prettig in de rol van advocaat van de duivel.

Valerie Geelen is een redactionele illustrator en grafische vormgever. Ze maakt haar werk om mensen uit te dagen kritisch en met humor naar zichzelf en de wereld te kijken.

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
Hard//talk: Collectieve empathie

Collectieve empathie reikt verder dan Nederlandse grenzen

Terwijl het coronavirus voornamelijk in China om zich heen grijpt, hoopt Jihane Chaara dat onze houding tegenover iedereen die wel door het virus wordt getroffen, verandert. Lees meer

 Vleeskippen leggen geen windeieren

Vleeskippen leggen geen windeieren

Eet toch eens wat minder vlees, zegt de Nederlandse overheid. Schep nog eens op, roept de EU daar harder overheen. Lees meer

Hard//talk: Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Milieubescherming en economie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoog tijd dus dat links en rechts zich aan elkaars onderwerpen gaan wagen. Lees meer

 Enkel de arm der wet is afgezet

Enkel de arm der wet is afgezet

Rueben Millenaar zag met lede ogen het impeachment-proces van Donald Trump aan. Lees meer

 1

Waarom ik vrijwillig mijn verhaal weggeef

Als Jihane Chaara zich ‘feminist’ noemt, geeft ze een stukje van haar autonomie weg. Want wat verstaat haar publiek onder ‘feminist’? Lees meer

Filmtrialoog: Bombshell

Bombshell

Onze redacteuren togen naar de filmzaal om Bombshell te zien. Een echt feministische film bleek het niet, maar het leverde genoeg stof tot discussie op. Lees meer

 Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

De ontdekking dat waarschijnlijk vleermuizen achter het nieuwe coronavirus steken, leidde al snel tot wilde speculaties; dat de ziekte het gevolg is van besmette vleermuissoep, bijvoorbeeld. Maar dat lijkt een Chinese variant van een broodje aap. Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan