Asset 14

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Jaarlijks terugkerende periodes van somberte zijn een bekend fenomeen. Maar nu het land al bijna een jaar in de greep van het coronavirus is, begint steeds duidelijker te worden wat de psychologische gevolgen zijn van de maatregelen, met name op jonge mensen. Max Beijneveld onderzoekt het fenomeen eenzaamheid in deze tijd en reflecteert op zijn eigen beleving ervan.

De zon is nog niet op, maar in mijn hoofd hangt al een grijze mist. Nederland wordt eind januari na het instellen van de avondklok wakker met een kater. De ramen in Eindhoven rinkelden. In de stad van het licht was de nacht het donkerst.

De vandalen overschaduwen een veel belangrijkere problematiek, die zich in tegenstelling tot dit extraverte geweld afspeelt in de luwte. Ik heb het over eenzaamheid, gebrek aan verbondenheid en perspectief. Hard optreden van de ME of een financiële pleister op een bloedende wond brengen hier geen verlichting. De blauwe maandag lijkt zich dit jaar een week te hebben vergist.

Het fenomeen blauwe maandag zag in 2005 het licht. De geestelijk vader Cliff Arnal bedacht een formule waarmee hij de depressiefste dag van het jaar kon vaststellen. De formule met acht verschillende factoren oogt ingenieus. Weer, de hoeveelheid tijd verstreken sinds kerstmis en hoogte van je schuld vormden deel van de duistere cocktail van ongeluk. Klinkt best aannemelijk. Fictie, bleek niet veel later. Wiskundig gezien klopte er helemaal niks van. De formule was onderdeel van een campagne van de reisorganisatie Sky Travel om het boeken van vakanties in januari te promoten.

Dagen met dalen horen er nu eenmaal bij.

Mijn afgelopen dagen voelen behoorlijk blauw, daar hoeft geen formule aan te pas komen. En gisteren is duidelijk geworden dat nu ook de lockdown tot 2 maart is verlengd. Op mijn dagelijkse ochtendritueel op de wc, waar een bloemlezing ligt, vat Ramsey Nasr mijn gemoedstoestand pakkend samen:

Wederom geen wonder deze morgen.
Reuzenbed en zonnestaal.
Ademend vlees ontwaakt als tevoren.
Een nieuwe dag begint en faalt.

Dagen met dalen horen er nou eenmaal bij. Dat weet ik. Maar tijdens deze tweede lockdown lijken ze toch erg in frequentie toe te nemen. En ik ben niet de enige.

Volgens een onderzoek van EenVandaag zegt 60 procent van de ondervraagden vanwege de coronacrisis meer last te hebben van mentale klachten. Deze mentale klachten variëren van lichte effecten als piekeren en prikkelbaar zijn, tot serieuze verschijnselen als depressiviteit en paniekaanvallen. Met name jongeren tot 35 jaar lijken geraakt door de crisis: maar liefst driekwart van hen ervaart meer mentale klachten dan normaal.

Ons leven wordt bepaald door een nuttige dystopische R-waarde. Zonder rekenmachine geen argument. Daarom zoek ik naar ‘harde data’ om mijn punt te maken. En nu steeds meer dagen blauw kleuren voelt een formule zoals die van Cliff Arnall als reddingsvest om je aan vast te klampen. Zelfs als er geen kust in zicht is.

De blauwe plassen in het park reflecteren de hemel zoals de kleur mijn stemming. .

Wiskundig kloppend of niet: de formule bevat wel degelijk waarheid. Want geluksonderzoekers zijn het erover eens dat ongeluk en dus ook geluk aan de ene kant afhangen van zaken die we kunnen veranderen - zoals het uitspreken van dankbaarheid - en aan de andere kant van zaken die we niet in de hand hebben, zoals het weer.

Aangemoedigd door dit inzicht trek ik mijzelf aan mijn haren naar buiten. Mijn armen helikopterend bereid ik mij voor op een rondje hardlopen door het in schemer gehulde Westerpark. De blauwe plassen in het park reflecteren de inmiddels opgelichte hemel zoals de kleur mijn stemming.

‘De hemel is mijn eerste kunstwerk,’ zou Yves Klein hebben geroepen toen hij in 1947 met drie jonge vrienden de wereld verdeelde. Yves Klein is een naoorlogse Franse kunstenaar bekend om om zijn ultramarijnblauwe werken. In een van de eerste tentoonstellingen met de wat omineuze titel La spécialisation de la sensibilité à l’état matière première en sensibilité picturale stabilisée, Le Vide. (De specialisatie van gevoeligheid in de rauwe materiele staat naar gestabiliseerde beeldende gevoeligheid, De Leegte.) speelt Klein met de gevoeligheid van mensen voor leegte.

In de expositieruimte was nauwelijks iets opgesteld. De muren wit. Het kabinet in het midden, waar de kunstenaar tijdens de opening zou verschijnen van de ruimte, was ook wit. Alleen het raam was blauw geverfd en de bezoekers kregen bij binnenkomst een blauwe cocktail geserveerd.

In tegenstelling tot Cliff Arnal was de kleur blauw voor Klein moreel ambigu. Het maakte zichtbaar wat in zijn ogen onzichtbaar was. De leegte was een reflectie van onze innerlijke levenswereld. De dubbelzinnigheid van wat de leegte in ons teweegbrengt zie ik nu ook terug. In het begin van de coronacrisis ervoer ik ook wat Wouter van Noort beschreef als 'Ruisloos leven'. Alleen de zaken die er echt toe deden voor het leiden van een gelukkig leven, zoals een wandeling door de stad en het bakken van brood, bleven tijdens de lockdown over. Maar langzaamaan is gebrek aan ruis in mijn leven verworden tot een oorverdovende stilte.

De vergelijking tussen de tentoonstelling en de coronarellen gaat verder dan symboliek, want de opkomst was veel groter dan gedacht. Waardoor de politie moest ingrijpen. Ik vraag me af: wat als het medicijn voor onze gevoelens van eenzaamheid verboden is?

De reden dat jongeren, met name tieners, zo enorm lijden onder deze crisis is dat de ontwikkeling van hun brein prikkels vereist. Tijdens de puberteit maak je zelf de grootste kans om psychische klachten te ontwikkelen. De piek zit rond de 16 jaar. Dat maakt deze groep extreem kwetsbaar. En sociale isolatie verergert deze problematiek. Dat zien we ook terug in de cijfers. Er zijn meer eetstoornissen onder jongeren. En een grotere groep van 16- en 17-jarigen maakte gebruik van de kindertelefoon. Zonder de sociale uitlaatklep verdwalen deze jongeren in hun gedachten. Een ontwikkeling die lastiger in cijfers te vatten is dan belasting van ic-afdelingen.

Vaker dan mij lief is vraag ik me af welke dag het is.

In het NRC stelde psychiater Marc Chabot 'dat het tijd wordt dat ouderen zich gaan opofferen voor de jongeren'. In feite beantwoordt Chabot de vraag: wanneer overstijgt het lijden van jongeren het recht van ouderen om te blijven leven? Een ethische vraag waar vooralsnog een visieloze bestuurlijke klasse zijn vingers niet aan wil branden. En zolang het antwoord van de politiek uitblijft zal dit lijden voortduren en waarschijnlijk verergeren. Het beperkte besef in Den Haag dat het virus nog lang onder ons zal zijn belooft vooralsnog niet veel soeps.

Alle dagen lijken op elkaar. De rest van de dag verloopt voor mij herkenbaar. Terwijl meer ruimte laten voor spontaniteit mijn goede voornemen was. Begin en eind van de dagen zijn als een pak duovla wat gemixt is voor gebruik. Want vaker dan mij lief is vraag ik mij af welke dag van de week het is. Tijdloze tijd is iets wat je nastreeft op vakantie. Het vergeten van de dagen is fijn als je er zelf voor kan kiezen. Maar als dit je wordt opgelegd: een hel.

Als de maakbaarheid van geluk mij in de steek laat, resteert het accepteren van zaken buiten mijn controle. In bed mediteer ik op het dominante gevoel van onbehagen van de afgelopen dag. Emoties zijn een ervaring. Gedachten zijn een ervaring. Alles is een ervaring. Ik herhaal de woorden van mijn meditatieleraar. Het lukt niet. Mediteren in een land verlamd door een virus blijkt moeilijker dan in een zonnig overgoten Bourgondië. Adem in, adem uit. Mijn gedachten dwalen weer af. Nu naar de rellen na het instellen van de avondklok. Waarom doen mensen dit? Is het puur vandalisme? Of is er meer aan de hand? En heb ik meer gemeen met deze ‘wappies’ dan ik denk? In een moment van compassie schieten mij de woorden van Hannah Arendt te binnen: eenzaamheid is de gemeenschappelijke grond van terreur.

Mail

Max Beijneveld (1989) is een geschiedkundige bèta, zelfhulpjunkie, bohème wannabe met bourgondisch taalgebruik én opiniemaker bij Hard//hoofd. De klimaatcrisis, digitalisering, economische ongelijkheid en de vraag: hoe te leven zijn graag geziene gasten in zijn overpeinzingen.

Josje van Stekelenburg

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

Hard//talk: THIS IS MY PARK

THIS IS MY PARK

Kun je als vrouw wel stellen dat een park voor jou is? Marthe van Bronkhorst ziet in de billboards van Beyoncé meer verkooptruc dan feminisme. En stelt: het feminisme is er nog lang niet. Lees meer

Filmtrialoog: I am Greta

I am Greta

Documentairemaker Nathan Grossman portretteert Greta Thunberg tijdens haar missie om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen bij politieke leiders. Lees meer

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Vrouwen in films reageren soms onverschrokken of ronduit agressief op het seksisme dan hun ten deel valt. Dat is spannend en zelfs bewonderenswaardig, al blijft geweld in het echte leven ongewenst. Toch kunnen we van deze films iets leren, aldus Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee. Lees meer

Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers