Asset 14

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Jaarlijks terugkerende periodes van somberte zijn een bekend fenomeen. Maar nu het land al bijna een jaar in de greep van het coronavirus is, begint steeds duidelijker te worden wat de psychologische gevolgen zijn van de maatregelen, met name op jonge mensen. Max Beijneveld onderzoekt het fenomeen eenzaamheid in deze tijd en reflecteert op zijn eigen beleving ervan.

De zon is nog niet op, maar in mijn hoofd hangt al een grijze mist. Nederland wordt eind januari na het instellen van de avondklok wakker met een kater. De ramen in Eindhoven rinkelden. In de stad van het licht was de nacht het donkerst.

De vandalen overschaduwen een veel belangrijkere problematiek, die zich in tegenstelling tot dit extraverte geweld afspeelt in de luwte. Ik heb het over eenzaamheid, gebrek aan verbondenheid en perspectief. Hard optreden van de ME of een financiële pleister op een bloedende wond brengen hier geen verlichting. De blauwe maandag lijkt zich dit jaar een week te hebben vergist.

Het fenomeen blauwe maandag zag in 2005 het licht. De geestelijk vader Cliff Arnal bedacht een formule waarmee hij de depressiefste dag van het jaar kon vaststellen. De formule met acht verschillende factoren oogt ingenieus. Weer, de hoeveelheid tijd verstreken sinds kerstmis en hoogte van je schuld vormden deel van de duistere cocktail van ongeluk. Klinkt best aannemelijk. Fictie, bleek niet veel later. Wiskundig gezien klopte er helemaal niks van. De formule was onderdeel van een campagne van de reisorganisatie Sky Travel om het boeken van vakanties in januari te promoten.

Dagen met dalen horen er nu eenmaal bij.

Mijn afgelopen dagen voelen behoorlijk blauw, daar hoeft geen formule aan te pas komen. En gisteren is duidelijk geworden dat nu ook de lockdown tot 2 maart is verlengd. Op mijn dagelijkse ochtendritueel op de wc, waar een bloemlezing ligt, vat Ramsey Nasr mijn gemoedstoestand pakkend samen:

Wederom geen wonder deze morgen.
Reuzenbed en zonnestaal.
Ademend vlees ontwaakt als tevoren.
Een nieuwe dag begint en faalt.

Dagen met dalen horen er nou eenmaal bij. Dat weet ik. Maar tijdens deze tweede lockdown lijken ze toch erg in frequentie toe te nemen. En ik ben niet de enige.

Volgens een onderzoek van EenVandaag zegt 60 procent van de ondervraagden vanwege de coronacrisis meer last te hebben van mentale klachten. Deze mentale klachten variëren van lichte effecten als piekeren en prikkelbaar zijn, tot serieuze verschijnselen als depressiviteit en paniekaanvallen. Met name jongeren tot 35 jaar lijken geraakt door de crisis: maar liefst driekwart van hen ervaart meer mentale klachten dan normaal.

Ons leven wordt bepaald door een nuttige dystopische R-waarde. Zonder rekenmachine geen argument. Daarom zoek ik naar ‘harde data’ om mijn punt te maken. En nu steeds meer dagen blauw kleuren voelt een formule zoals die van Cliff Arnall als reddingsvest om je aan vast te klampen. Zelfs als er geen kust in zicht is.

De blauwe plassen in het park reflecteren de hemel zoals de kleur mijn stemming. .

Wiskundig kloppend of niet: de formule bevat wel degelijk waarheid. Want geluksonderzoekers zijn het erover eens dat ongeluk en dus ook geluk aan de ene kant afhangen van zaken die we kunnen veranderen - zoals het uitspreken van dankbaarheid - en aan de andere kant van zaken die we niet in de hand hebben, zoals het weer.

Aangemoedigd door dit inzicht trek ik mijzelf aan mijn haren naar buiten. Mijn armen helikopterend bereid ik mij voor op een rondje hardlopen door het in schemer gehulde Westerpark. De blauwe plassen in het park reflecteren de inmiddels opgelichte hemel zoals de kleur mijn stemming.

‘De hemel is mijn eerste kunstwerk,’ zou Yves Klein hebben geroepen toen hij in 1947 met drie jonge vrienden de wereld verdeelde. Yves Klein is een naoorlogse Franse kunstenaar bekend om om zijn ultramarijnblauwe werken. In een van de eerste tentoonstellingen met de wat omineuze titel La spécialisation de la sensibilité à l’état matière première en sensibilité picturale stabilisée, Le Vide. (De specialisatie van gevoeligheid in de rauwe materiele staat naar gestabiliseerde beeldende gevoeligheid, De Leegte.) speelt Klein met de gevoeligheid van mensen voor leegte.

In de expositieruimte was nauwelijks iets opgesteld. De muren wit. Het kabinet in het midden, waar de kunstenaar tijdens de opening zou verschijnen van de ruimte, was ook wit. Alleen het raam was blauw geverfd en de bezoekers kregen bij binnenkomst een blauwe cocktail geserveerd.

In tegenstelling tot Cliff Arnal was de kleur blauw voor Klein moreel ambigu. Het maakte zichtbaar wat in zijn ogen onzichtbaar was. De leegte was een reflectie van onze innerlijke levenswereld. De dubbelzinnigheid van wat de leegte in ons teweegbrengt zie ik nu ook terug. In het begin van de coronacrisis ervoer ik ook wat Wouter van Noort beschreef als 'Ruisloos leven'. Alleen de zaken die er echt toe deden voor het leiden van een gelukkig leven, zoals een wandeling door de stad en het bakken van brood, bleven tijdens de lockdown over. Maar langzaamaan is gebrek aan ruis in mijn leven verworden tot een oorverdovende stilte.

De vergelijking tussen de tentoonstelling en de coronarellen gaat verder dan symboliek, want de opkomst was veel groter dan gedacht. Waardoor de politie moest ingrijpen. Ik vraag me af: wat als het medicijn voor onze gevoelens van eenzaamheid verboden is?

De reden dat jongeren, met name tieners, zo enorm lijden onder deze crisis is dat de ontwikkeling van hun brein prikkels vereist. Tijdens de puberteit maak je zelf de grootste kans om psychische klachten te ontwikkelen. De piek zit rond de 16 jaar. Dat maakt deze groep extreem kwetsbaar. En sociale isolatie verergert deze problematiek. Dat zien we ook terug in de cijfers. Er zijn meer eetstoornissen onder jongeren. En een grotere groep van 16- en 17-jarigen maakte gebruik van de kindertelefoon. Zonder de sociale uitlaatklep verdwalen deze jongeren in hun gedachten. Een ontwikkeling die lastiger in cijfers te vatten is dan belasting van ic-afdelingen.

Vaker dan mij lief is vraag ik me af welke dag het is.

In het NRC stelde psychiater Marc Chabot 'dat het tijd wordt dat ouderen zich gaan opofferen voor de jongeren'. In feite beantwoordt Chabot de vraag: wanneer overstijgt het lijden van jongeren het recht van ouderen om te blijven leven? Een ethische vraag waar vooralsnog een visieloze bestuurlijke klasse zijn vingers niet aan wil branden. En zolang het antwoord van de politiek uitblijft zal dit lijden voortduren en waarschijnlijk verergeren. Het beperkte besef in Den Haag dat het virus nog lang onder ons zal zijn belooft vooralsnog niet veel soeps.

Alle dagen lijken op elkaar. De rest van de dag verloopt voor mij herkenbaar. Terwijl meer ruimte laten voor spontaniteit mijn goede voornemen was. Begin en eind van de dagen zijn als een pak duovla wat gemixt is voor gebruik. Want vaker dan mij lief is vraag ik mij af welke dag van de week het is. Tijdloze tijd is iets wat je nastreeft op vakantie. Het vergeten van de dagen is fijn als je er zelf voor kan kiezen. Maar als dit je wordt opgelegd: een hel.

Als de maakbaarheid van geluk mij in de steek laat, resteert het accepteren van zaken buiten mijn controle. In bed mediteer ik op het dominante gevoel van onbehagen van de afgelopen dag. Emoties zijn een ervaring. Gedachten zijn een ervaring. Alles is een ervaring. Ik herhaal de woorden van mijn meditatieleraar. Het lukt niet. Mediteren in een land verlamd door een virus blijkt moeilijker dan in een zonnig overgoten Bourgondië. Adem in, adem uit. Mijn gedachten dwalen weer af. Nu naar de rellen na het instellen van de avondklok. Waarom doen mensen dit? Is het puur vandalisme? Of is er meer aan de hand? En heb ik meer gemeen met deze ‘wappies’ dan ik denk? In een moment van compassie schieten mij de woorden van Hannah Arendt te binnen: eenzaamheid is de gemeenschappelijke grond van terreur.

Mail

Max Beijneveld (1989) is een geschiedkundige bèta, zelfhulpjunkie, bohème wannabe met bourgondisch taalgebruik én opiniemaker bij Hard//hoofd. De klimaatcrisis, digitalisering, economische ongelijkheid en de vraag: hoe te leven zijn graag geziene gasten in zijn overpeinzingen.

Josje van Stekelenburg

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer