Asset 14

Een lachwekkende reflex

Column: Een lachwekkende reflex

Toen ik werd aangerand in de metro was mijn eerste reactie: lachen. De overvolle wagon reed ergens tussen de Berlijnse haltes Weinmeisterstraße en Alexanderplatz, buiten regende het, om me heen rook het naar broeierige jassen. Het was zo druk dat ik me maar net aan een paal kon vasthouden. De passagiers ademden klammig voor zich uit, iedereen zweeg. We reden bijna het station binnen en toen voelde ik het: iemand greep tussen mijn benen. En kneep. Ik draaide me om, keek in een heleboel ogen, zei zacht iets als ‘hee’, maar niemand reageerde. Ik had geen idee tot wie ik me moest richten. De metro minderde vaart, langzaam schoven we naar het perron. De omroepstem zei dat de deuren in Fahrtrichtung links zouden openen, en vlak voordat we helemaal stilstonden en ik uitstapte, lachte ik naar de mensen.

‘O mijn god,’ zei ik op het perron tegen vriendin P. met wie ik samen reisde en die aan de andere kant van de wagon had gestaan. ‘Iemand graaide net heel ruw tussen mijn benen.’ Ik lachte nog steeds. P. keek mij verbaasd aan.
‘Wat de fak?’
Ik herhaalde wat er was gebeurd.
‘En daar moet jij om lachen?’
‘Nee, ja, nee, het was zo gek,’ zei ik. ‘Ik heb geen idee wie het deed, het was zo vol, en iedereen bleef maar stoïcijns en natgeregend voor zich uitstaren.’
De vriendin bleef even stil.
‘Jezus wat kut Iduna,’ zei ze.
Toen merkte ik pas hoe vrolijk ik deed. En dat het helemaal niet vrolijk was.
‘Ja, kut wel, eigenlijk,’ zei ik.

Dit is inmiddels zes jaar geleden en ik heb er nauwelijks meer bij stilgestaan. Ik voelde me niet vies, ik was niet boos, ik vergat het gewoon. Dit gebeurt vaak, heb ik nog eens gedacht, logisch dat het mij ook een keer overkomt. Pas toen de #MeToo-beweging opkwam moest ik er vaker aan denken. Vooral het lachen herinnerde ik me dan. Ik sprak erover met vriendin P. ‘Soms als er heftige dingen gebeuren, reageren mensen lacherig,’ zei ze, ‘dat is normaal.’
‘Ik denk niet dat ik lachte omdat ik in shock was,’ zei ik. Ik twijfelde even. ‘Het klinkt misschien gek, maar volgens mij lachte ik om degene die het deed gerust te stellen. Omdat ik er op de een of andere manier vanuit ging dat het niet expres was gebeurd, dat het een ongelukje was.’
De vriendin leek het niet te begrijpen.
‘Ergens wist ik natuurlijk dat het geen ongelukje was,’ zei ik. ‘Maar ik wilde denk ik heel graag dat het wel zo was.’

Inmiddels denk ik vaak aan dat lachen. Niet het gegrepen worden, maar mijn neiging het te sussen heeft de meeste indruk gemaakt.

Als ik op het verjaardagsfeest van een Duitse vriend met zijn opa praat, moet ik er ook aan denken. We hebben het over generaties en hoe die van elkaar verschillen. De opa zegt dat hij op een revolutie zit te wachten. ‘Het is precies honderd jaar geleden,’ zegt hij, ‘de matrozenopstanden.’
Ik kan het niet laten. ‘Ah,’ zeg ik, ‘u bedoelt de muiterij in Wilhelmshaven en Kiel, waar ook arbeiders zich bij aansloten en die uiteindelijk leidde tot de novemberrevolutie, de wapenstilstand en de val van de laatste keizer.’
De man kijkt me verbaasd aan.
‘Ik heb een master Duitse geschiedenis gedaan,’ zeg ik nuffig. ‘Dus ik weet waar u het over heeft.’ Ik vertel hem dat ik een vak volgde dat over de opstand ging.
‘Mijn vader deed mee,’ zegt de man, dankbaar voor mijn interesse. ‘Die werkte daar op de werf. Heeft ook gevangengezeten. Maar ze hielden hun poot stijf hè, die jongens, allemaal. Geweld, censuur, die nutteloze zeeslagen, al die doden. Er moest iets veranderen.’
‘Wat bijzonder,’ zeg ik, ‘dat uw vader –’
‘Hij heeft er nooit over verteld,’ zegt de man, ‘dat deed niemand. Ze vochten gewoon.’ Hij is even stil. ‘Ik ben heel benieuwd wanneer jullie generatie begint te vechten.’ Hij fronst naar mij, en dan naar de pratende, etende en drinkende mensen om ons heen.
Ik wil vertellen over onze revoluties. Over hoe opstand niet altijd hoeft te beginnen met een geheven vuist. Dat weten wanneer je mag ophouden met lachen soms hetzelfde betekent. Maar ik weet niet hoe ik het moet zeggen. Ik kijk naar zijn lieve, oude gezicht. En dan voel ik toch weer die neiging in mijn mondhoeken.

Mail

Iduna Paalman (1991) is al bijna vier jaar columnist voor Hard//hoofd. Haar poëziedebuut ‘De grom uit de hond halen’ verscheen in het najaar van 2019 bij Querido. Ze won er de Poëziedebuutprijs 2020 mee. Ze publiceerde onder meer in De Gids, De Revisor, De Groene Amsterdammer en NRC Handelsblad.

Daphne Prochowski is een illustrator uit Groningen. Haar werk is te omschrijven als kleurrijk en verhalend.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

Marthe van Bronkhorst ging langs in de crèche van het Witte Huis, om antwoord te vinden op de vraag: moeten we Donald nog vier jaar laten kleuteren? Lees meer

Vriendschapsparadox

Vriendschapsparadox

Tijdens een etentje met vrienden wordt Eva van den Boogaard geconfronteerd met de relativiteit van vriendschappen. Lees meer

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Laat je ogen vaker afdwalen. Je raadt namelijk nooit welke parels van details er in de voetnoten verborgen liggen. Een tip van Wolter de Boer, die in de marge van zijn ‘imposter syndrome’ een vruchtbare lust voor details ontdekte. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Slentermijmeringen uit Oxford

Slentermijmeringen uit Oxford

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneken Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Oxford. Lees meer

Komt een gangster bij de dokter

Komt een gangster bij de dokter

Nu ze zelf psycholoog is, kijkt Marthe van Bronkhorst heel anders naar een van haar favoriete series. Lees meer

Column: Een Bert of een Ernie

Een Bert of een Ernie

Eva van den Boogaard is met vrienden op vakantie in de Ardèche. Liggend bij het zwembad stelt één van haar vrienden een vraag die in alle eenvoud doet nadenken over de groepsverhoudingen. Lees meer

Column: Volhouden stoppen volhouden 3

Volhouden stoppen volhouden

Iduna Paalman bezoekt haar zieke hond, en hoort haar 's nachts onrustig ademen. 'Ze jankt een beetje, dat doen honden als ze dromen. Of heeft ze pijn?' Lees meer

Complete overgave

Complete overgave

Marthe van Bronkhorst liet zich meevoeren door de Waddenzee - om zichzelf te herontdekken. De rustgevende bezigheid maakt haar al snel doodsbenauwd. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan