Asset 14

Jubilea van 2014 II

Van 1914 naar 2014: de huidige aandacht voor de Eerste Wereldoorlog valt gemakkelijk te verklaren. Maar enkele andere belangrijke oorlogsjubilea dreigen onder te sneeuwen.

Hoe de wereld monter ontwaakte

Voor de mensen die het hebben gemist: dit jaar is het precies honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog werd ingeluid door enkele welgemikte pistoolschoten op een junimiddag in de onderbuik van Europa. In Vlaanderen heeft men het jubileum van deze niet al te blijmoedige historische gebeurtenis, zo’n zestien miljoen mensen lieten het leven in Vlaamse modderpoelen of anderszins onaangename omstandigheden, jarenlang voorbereid: 2014 is het Jubeljaar der Jubeljaren. Zelfs de Tour de France zal deze zomer even langs de voormalige slagvelden gaan.

In dit drieluik worden jubilea onder de aandacht gebracht die in de schaduw staan van Honderd Jaar Grote Oorlog. In deel 2 wordt stilgestaan bij de val van de Berlijnse Muur in 1989 (het 25-jarig jubileum). Met de val van de Berlijnse Muur, opgetrokken tijdens een korte, koele nacht in augustus 1961 en overwonnen tijdens een hectische donderdagnacht in november 1989, kwam een einde aan de deling van Duitsland. Maar de gevolgen waren verreikender: hoewel de Koude Oorlog officieel tot 1991 zou duren, kan in retroperspectief gesteld worden dat met de val van de muur tevens een (symbolisch) eind kwam aan de dreigende atoomoorlog. Hoewel de Koude Oorlog in feite geen echte oorlog was (veel mensen dachten daar overigens heel anders over in die tijd) had het conflict een alles omvattende invloed op de wereld. Niet alleen Berlijn en Duitsland waren opgedeeld, ook Europa en de rest van de wereld was verdeeld in machtsblokken: oost versus west, goed versus kwaad en kapitalisme versus communisme. In de frontstad van de Koude Oorlog, midden in die politiek en ideologisch verdeelde wereld, was een ultiem symbool opgetrokken: een betonnen muur – afgezet met prikkeldraad en later omgeven door wachttorens en mijnenvelden. Volgens de officiële lezing hadden de machtige heren van de DDR onder leiding van Erich Honecker besloten een antifaschistische Schutzwall op te trekken als beschermende maatregel tegen eventuele agressie en infiltratie van buitenlandse agenten – een activiteit die, voor diegene die John le Carré wel eens hebben gelezen, slechts beperkt hinder ondervond van De Muur. In werkelijkheid was de bouw van de muur een wanhoopsactie om de niet aflatende stroom vluchtelingen te stoppen. Sinds de geboorte van de socialistische heilstaat in 1949 waren al miljoenen mensen naar het westen gevlucht. Kortom, de DDR was aan het doodbloeden en alleen een hermetische afsluiting kon dat stoppen. Ik kan nog een heel lyrisch verhaal schrijven over De Muur; over de iconische foto’s die er werden genomen, over de vereeuwiging in Wim Wenders meesterwerk Der Himmel über Berlin, over een president die een monumentale speech afstak of over de blinde blijheid die zich meester maakte over de verenigde Berliners in december 1989.

De Muur werd neergehaald, het communisme was failliet en een atoomoorlog afgewend. In het kielzog van de Mauerfall volgen de schaduwkanten van deze historische gebeurtenis (zie deel 3), maar de euforie overheerste – en overheerst tot de dag van vandaag bij de meest wanstaltige plek van Berlijn: Checkpoint Charlie. Daarom een Ode aan de Vrijheid in achtentwintig foto’s.

Maarten van Riel (1982) is historicus, schrijver en fotograaf en in het dagelijks leven betrokken bij het opsporen van explosieven uit de Tweede Wereldoorlog bij Saricon.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijke relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan