Asset 14

Wrong Time Wrong Place, Bravehearts

Nog nauwelijks hersteld van de eerste docutrialoog waagden Stephane en Emy zich aan een nieuwe sessie, ditmaal bijgestaan door Noor. Gedrieën zagen ze twee documentaires: John Appels Wrong Time Wrong Place (de openingsfilm van IDFA) en Kari Anne Moe’s Bravehearts. Beide films gaan over de massamoord op het Noorse eiland Utøya, maar qua benadering hadden niet ze verder uit elkaar kunnen liggen.

Trailer Bravehearts

Stephane: Noorwegen ziet er wel uit als de ideale vakantiebestemming....

Noor: Ja! Nou daarmee hebben we alle vrolijkheid wel gehad. Wat een intens heftige films. Maar dat kan natuurlijk niet anders met zo’n onderwerp.

Emy: Maar eigenlijk ging Wrong Time Wrong Place helemaal niet speciaal over Utøya. Het centrale thema was het toeval. Hebben jullie het Volkskrant-interview met John Appel gelezen?

Stephane: Nee, vertel.

Emy: Appel zegt daarin: “Het had in principe elk groot drama kunnen zijn.” Hij wilde vooral kijken welke toevalligheden ervoor zorgen dat bij een ramp sommige mensen wel overleven en anderen niet. Vandaar dat hij de drie jongeren heeft geïnterviewd die zich in een wc-hokje verscholen waar Breivik toevallig niet op schoot.

Noor: Die willekeur komt vaker terug in Appels films. Hij heeft bijvoorbeeld Het Beloofde Land gemaakt, een documentaire over een man die onopgemerkt al een hele tijd dood in zijn huis lag. Van tevoren wist Appel niet over wie die film zou gaan. Hij is toen gewoon afgegaan op het eerste nieuwsbericht dat hij tegenkwam over zo'n geval.

Stephane: Volgens mij scheelt het hier dat John Appel zelf niet uit Noorwegen komt en dus geen directe band heeft met het onderwerp. Niks lastiger dan films maken over een ramp in je vaderland. De Amerikaanse films over 9/11 waren stuk voor stuk verschrikkelijk. En De Storm over onze watersnoodramp schijnt nog erger te zijn.

Emy: Ik vond de keuze voor Utøya eerlijk gezegd niet de meest handige als je een film over toeval wilt maken. Dit is een ramp met een duidelijke dader. Sommige van de geïnterviewden waren het ook niet met Appels toevalsvisie eens. Dat leverde een sterk moment op met de ouders van de Georgische Tamta. Haar moeder zegt: “Als ze thuis was gebleven, was ze hier gestorven, want als het je tijd is, is het je tijd.” Waarop Tamtas vader zowel tegen het idee van voorbestemming als tegen het idee van toeval in gaat: “Ze is dood vanwege die moordenaar.”

Noor: Ik word weer helemaal neerslachtig nu we het erover hebben. De meest ijzingwekkende scène zat in de film Bravehearts, waarin de politieke activiteiten van de jongeren centraal staan. Het meisje Johanne doet minutieus uit de doeken wat er gebeurde. Zonder montage, een scene van ruim tien minuten, waarbij ze recht in de camera vertelt hoe ze zich verstopte in een schuilplaats die geen schuilplaats was en op een gegeven moment oog in oog staat met Breivik. Ik had verwacht dat de maker ervoor zou kiezen om de ramp in ‘echte’ beelden te laten zien, maar uiteindelijk was dit beeld via de woorden van het meisje vele malen enger.

Stephane: Klopt. En ‘ijzingwekkend’ is het goede woord. Het was ook ijzingwekkend dat je in Bravehearts af en toe een shot van het vrolijk lachende meisje Tamta zag, terwijl in Wrong Time Wrong Place uitgebreid haar dood werd beschreven.

Emy: De scène met de vertellende Johanne maakte Bravehearts heel indrukwekkend. Verder zat hij niet zo vakkundig in elkaar.

Stephane: Bravehearts is chronologisch gemonteerd. De documentaire zou in eerste instantie gaan over politiek actieve jongeren in Noorwegen. Dus de eerste drie kwartier is er niks aan de hand, is het een beetje saai, en daarna komt die ramp keihard aan. En vervolgens wordt alles weer als vanouds, behalve dat de racisten iets minder racistisch zijn.

Noor: Het is wel cru dat je dan als documentairemaker opeens goud in handen hebt.

Emy: Een beetje saai… Misschien wel, al hoeft een documentaire over politiek bewuste jongeren dat niet te zijn. Het begin deed me denken aan de documentaire Follow the Leader, over drie conservatieve Amerikaanse tieners met politieke ambities. Maar je kijkt hier toch anders naar omdat je weet dat Utøya eraan komt. Je zit te wachten op de ramp. In vergelijking daarmee zijn de doorsnee perikelen van scholieren supersaai.

Noor: Ik vond het begin ook langdradig, het naderende onheil werd pas voelbaar toen ze op de boot zaten op weg naar Utøya. Misschien wilde de maker geen gebruik maken van geforceerde spanning uit respect voor het onderwerp, waar ik me ook wel iets bij kan voorstellen. Maar ja, het oorspronkelijke uitgangspunt van de film, dat is natuurlijk in een keer van de baan, en het is best gek dat ze er niet voor kozen om alles om te gooien. Daardoor werd het geen geheel.

Stephane: Dat is heel raar! Die film werd gewoon gemonteerd alsof het filmplan nageleefd moest worden! Totaal absurd!

Noor: Voor mij gingen beide films ook over hoe je zo’n ramp overleeft. De ouders van Tamta bijvoorbeeld, waren alleen maar bezig om hun dochter te herinneren en in ere te houden. Dan overleef je wel, maar leef je nog nauwelijks. Zo verdrietig.

Emy: Ja, de ouders van Tamta zorgden voor de meest ontroerende scenes van Wrong Time Wrong Place. Maar toch bleef ik me dan bewust van de filmmaker en dacht ik: die mensen heb je knap opgespoord, John Appel! Juist omdat Bravehearts knulliger was, deed die documentaire me meer. Tot tranen aan toe.

Noor: Ik hield het ook niet droog. Het leven is echt vreselijk. Ik ga zo mijn psycholoog maar weer eens bellen voor een afspraak. Of bier drinken in de kroeg, dat mag ook wel eens helpen.

Stephane: (knikt instemmend en pinkt een traantje weg)

Wrong Time Wrong Place en Bravehearts draaien op IDFA, maar van John Appels film zijn alle voorstellingen uitverkocht. Je kunt deze documentaire nog wel in de bioscoop zien.

Mail

Redactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!