Asset 14

Gunda

Filmtrialoog: Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde.

Nora: Ik heb nog nooit eerder zo'n film gezien! Zonder tekst, zonder begeleiding. Jullie?

Jozien: Nee, in ieder geval niet een speelfilm. Misschien wel eens een korte film.

Eva: Ik denk van wel, maar niet zoals deze, met zo weinig mensen. En inderdaad nooit zo lang.

Nora: Voor mij was Gunda echt een inzicht in hoeveel waarde we als mensen hechten aan narratieven en verhalen, zo erg dat je ze er zelfs bij gaat verzinnen als er niet echt iets gebeurd. Waarschijnlijk was dat ook het doel, dat je er zelf iets bij verzint.

Jozien: Toen ik de reviews las, kwam ik erachter dat ik één van de weinige dingen die wel gebeurde, heb gemist. Blijkbaar eet ze haar biggetjes op.

Eva: Wat???

Jozien: Die ene waar ze op gaat staan. Dat is bewust. Omdat dat biggetje het niet lijkt te redden. De regisseur wilde dat eruit halen en dacht toen: maar dit is het echte verhaal, dus ik laat het erin. Maar ik heb dat stukje dus gemist.

Nora: Oh! Wat? Ik dacht dat ze die alleen maar doodmaakte omdat hij gebroken pootjes had nadat ze er per ongeluk op was gaan liggen! Ook nog steeds heftig, trouwens.

Jozien: Je had wel door dat ze ’m doodmaakte?

Nora: Nou ja, dat ze er expres op ging staan, ja.

Eva: Ik was de echte naïeveling en dacht dat ze gewoon per ongeluk op haar biggetje ging staan. Ik zag het ook helemaal niet aankomen, dus ik werd er onpasselijk van.

Nora: Wrede natuur. Zo zorgt ze wel voor grotere overlevingskans voor de rest van haar kroost. Ze moesten al behoorlijk vechten om die spenen.

Jozien: Grappig hoe je haar dan toch een mens maakt, in je hoofd. Het is een gek spel om haar te zien als een eigenzinnig, interessant wezen voor wie je empathie en bewondering moet opbrengen, terwijl ze ook een heel ander soort wezen is dan wij, die dingen doet dingen die wij ons niet kunnen indenken.

Eva: Er zat een rare antropomorfe spanning in de film.

Nora: Ja, daar betrapte ik me telkens op wanneer ik één van de varkens een menselijke emotie toekende.

Eva: Want je wilt die dieren begrijpen, maar het zijn dieren. Ik moest denken aan hoe we kennelijk altijd denken dat wij als mens de norm zijn, en de neiging hebben onze manier van betekenisgeving op dieren te plakken.

Nora: Daarom vond ik het heel fijn dat het menselijke er zoveel mogelijk uit was gelaten! Ik denk dat ik dichter bij gewoon observeren – zonder interpreteren – ben gekomen dan met enige andere natuurfilm.

Eva: Jozien, nog even over die reviews die jij had gelezen: wat zeiden die dan over het opeten van dat biggetje?

Jozien: Dit stond in NRC:

‘Sentimenteel gaat dat niet: een biggetje dat telkens de jacht op beschikbare tepels verliest, wordt op zeker moment door mama geplet en opgepeuzeld.’

Nora: Maar dat biggetje kon niet goed lopen hè, zijn achterpootjes deden het niet meer (mogelijk omdat zijn moeder op hem was gaan liggen).

Jozien: Ik vond het ook wel bijzonder dat ik steeds zat te wachten op iets vreselijks. Bijvoorbeeld bij die kippen die je in een krat ziet zitten. Ik ben sinds een jaar veganist en wist dat de film tenminste deels aan thema’s raakt die mij die keuze hebben laten maken.

Nora: Och, die kippen, die hadden elkaar helemaal kapot gepikt in dat krat.

Jozien: Daar was ik ook huiverig voor, want ik ben geen fan van de cultuur die heerst in vegan-land. Maar in deze film bleek die vrees onterecht. Tot aan het einde dan, natuurlijk.

Nora: Ik ben benieuwd naar jullie theorieën hierover: wat deden de kippen en de koeien in deze film? (Behalve natuurlijk als een soort rapperscollectief geportretteerd worden, heel cool.)

Jozien: Hahaha. Het zijn niet voor niets kippen, koeien en varkens. Mensen houden van honden, katten, dolfijnen etc. Maar deze drie groepen zijn voor consumptie. In die zin vind ik het heel erg terecht dat juist een varken de ‘hoofdpersoon’ is. Wij hebben, voor ons eigen gemak, varkens dom, vies, en wegwerpbaar gemaakt. Zodat we ze zonder schuldgevoel kunnen eten. Zelfs niet als er vreselijk nieuws verschijnt, zoals deze week in Epe. Tot zover mijn vegan-rant, ik had me voorgenomen om daar niet té los op te gaan. Maar de film doet dit wel bewust, denk ik.

Wij hebben, voor ons eigen gemak, varkens dom, vies, en wegwerpbaar gemaakt.

Eva: Ik vond het interessant dat het dieren zijn waar je normaal gesproken niet uitgebreid naar gaat kijken, en al helemaal niet als ze niet in optima forma zijn (zoals een kreupel biggetje of een kapot gepikte haan), terwijl er natuurlijk schoonheid in zat. Maar ik denk dat het klopt hoor, Jozien, dat er een verscholen activistische agenda was.

Nora: Ik denk inderdaad dat het veel te maken heeft met consumptie dat juist deze drie dieren erin zitten, maar in de film over Gunda het varken had ik eigenlijk alleen varkens verwacht. Ik had wel het idee dat de kippen en koeien er waren om een contrast neer te zetten, ook qua omgang met elkaar. Die varkens hadden veel meer van die intieme momenten onderling.

Jozien: De film zegt gewoon tegen de kijker: Kíjk nou eens naar deze dieren.

Nora: Zeker, volgens mij is de filmmaker ook vegan.

Jozien: Klopt, en Joaquin Phoenix ook – de executive producer.

Nora: Toch lag die boodschap er niet héél dik bovenop, het word je niet opgedrongen.

Jozien: Ik zag dat Varkens in Nood er iets over had gepost op Instagram. Nicolette Kluijver reageerde daarop met een lachende emoji. En toen gingen een aantal vegans daaronder helemaal los met MAAR JIJ EET DOOD DIER JIJ MAG DIT NIET ZEGGEN AAAAAH.

Eva: Hahaha

Jozien: Dat is waarom ik meestal zeg dat ik ‘in principe plantaardig eet'. Want ik denk dat hun aanpak niet de manier is. Je geeft ons vegans een slechte naam als je zo militant bent.

Eva: Ik vind het ook mooi dat in deze film een soort activisme zonder sensatie te vinden was. Alsof ze het hadden omgedraaid. Niet: kijk hoe erg! Maar: kijk hoe mooi!

Jozien: Precies! En stel: mensen eten 1 dag per week minder vlees. Of stoppen met varkens eten, want zoals gezegd: die haten we als mensen het meest. Dat vind ik een mooi ‘tussendoel’ ofzo. Maar goed. Misschien even terug naar de film zelf: wisten jullie dat koeien kunnen huilen?

Nora: Nee, dat wist ik niet!

Eva: Oh jee, heb ik ook de huilende koeien gemist?

Jozien: De koeien huilden!

Nora: Dat was toch gewoon oogvocht tegen de vliegen?

Eva: Dacht ik ook.

Nora: Of was er emotie mee gemoeid? Of is huilen puur lichamelijk en associeer ik het alleen maar met emotie?

Jozien: Weet ik niet zeker. Ik heb nog zitten zoeken. Volgens mij is het niet bij emotie zoals wij dat kennen, maar huilen is wel mogelijk. Door honger, las ik ergens. Maar ook daar wordt de informatiestroom weer wat vervuild door mensen die dat gegeven voor een doel willen gebruiken.

Nora: Haha ja ik dacht ook meteen: zijn er weer onze betekenis aan het projecteren?

Eva: Overigens zie ik dat de film als documentaire wordt gepresenteerd. Hoe kijken jullie daarnaar?

Nora: Het voelde wel als een documentaire. Niet een 'ik ga lekker naar de film'-film, maar leerzaam en interessant was het zeker.

Eva: Op zich vind ik een strikt onderscheid tussen documentaire en fictie niet zinvol. Maar ik had het gevoel dat dit toch wel een vrij hybride vorm was.

Jozien: Dat komt ook door het soort docu’s dat wij gewend zijn, met de dragende stem van Sir David.

Nora: Wat voelde er dan als fictie voor jou? Ik kreeg het gevoel dat het niet puurder documentair kon worden dan dit.

Eva: Nou, het geluid bijvoorbeeld. Dat is er later onder gezet.

Nora: Oh, hè, echt?

Jozien: Die soundscape klonk ook wel te perfect. Was wel megagoed gedaan trouwens, heel ruimtelijk.

Eva: Inderdaad, maar zeker bij die hartverscheurende scène aan het einde had ik er moeite mee. Omdat ik zo zat te kijken naar een dier dat oprecht verdriet heeft, denk ik, terwijl ik wist dat dat geluid gewoon in een studio was gemaakt.

Jozien: Och och, ik ben nog getraumatiseerd.

Nora: Dus dan was het eigenlijk té echt? Ik merk dat ik dat nog helemaal niet kan verwerken, in een studio gemaakt geluid - ik dacht echt dat het daar opgenomen was!

Jozien: Maar het is evengoed toch wel ergens opgenomen? Ik bedoel: dit is toch geen computer-gegenereerd geluid?

Nora: Dat lijkt me gek, inderdaad.

Jozien: Ik merk dat ik hier - als radio/podcastmaker - niet zo’n moeite mee heb. Ik doe dit de hele tijd. Je voegt ondersteuning toe voor je verhaal.

Nora: Ja, maar ik had het gevoel dat ik de geluidjes begon te herkennen bij hun gedrag - dus ik voel me een beetje...in de maling genomen?

Jozien: Maar je herkent die geluidjes toch ook daadwerkelijk? Ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat ze voor alles precies een geluidje hebben gemaakt en dat eronder hebben geplakt. Maar misschien ben ik dan nog steeds naïef.

Nora: Zolang het geen geluiden zijn van totaal andere momenten die eronder zijn geplaatst, kan ik ermee leven.

Jozien: Een andere vraag: hoe zien jullie de functie van hekken in deze film?

Eva: Oh, dat is interessant! Nu je het zegt: er waren héél veel hekken, en het ging ook telkens om het losbreken uit iets.

Nora: Bij die kippen leek het een duidelijke beperking/begrenzing, maar bij de rest zijn ze me niet zo opgevallen.

Eva: Die scene met die koeien die de stal uitrenden vond ik heel mooi.

Ik had wel het idee dat er telkens een beweging in zat van binnen zitten naar vrijheid en weer terug naar beperking.

Jozien: Ja, en Gunda loopt op den duur tegen een elektrisch hek aan. Nadat ze lekker in de modder heeft liggen te liggen. Toen schrok ik heel erg. De film was toch ook een soort meditatie, en dan werd je daar zo uit opgeschrikt

Eva: Een soort reality check, misschien. Ik had wel het idee dat er telkens een beweging in zat van binnen zitten naar vrijheid en weer terug naar beperking. Je ziet die stal van de varkens ook vaak zo duidelijk geframed.

Jozien: Ja, met zo’n deurtje.

Eva: Dat veel te klein is.

Jozien: Ja! Ik vond het openingsshot echt fantastisch. Al die biggetjes die uit dat deurtje vallen en er dan weer in moeten klimmen. Biggetjes zijn sowieso cool.

Eva: Jaaaaa! Zo lief. Maar ook wel agressief, als ze wat ouder zijn en honger hebben. Ik heb ook echt nog nooit zoveel beeld van tepels gezien in een film.

Jozien: Wacht maar tot al je vrienden kinderen krijgen. #Omavertelt.

Nora: Hahaha.

Eva: Overigens hebben we nog met geen woord gerept over dat alles in zwart-wit was.

Nora: Oh joh! En over hoe geweldig gefilmd! Wat vinden we, is Gunda al met al een aanrader?

Eva: Ik denk dat je misschien wat verwachtingsmanagement moet doen, maar het is allemaal zeker heel mooi om naar te kijken.

Jozien: Ik vond het zeker een aanrader. Ik ga er ook al dagen over door tegen iedereen.

Nora: Het is geen spannende film, maar zeker een ervaring die je moet meemaken.

Jozien: Het was ook gewoon anderhalf uur rust. Echt een ontsnapping aan de vlak-voor-de-vakantie-werkstress.

Nora: De film leert je anders te kijken. Met geduld.

Jozien: Inderdaad. En koeien, kippen en varkens zijn gewoon gaaf.

{{postlink1}} {{postlink2}}
Mail

Redactie

Margriet Osinga is freelance illustrator en woont en werkt in Utrecht. Gewapend met een herkenbaar kleurenpalet maakt ze het liefst illustraties met geometrische composities en grafische patronen. www.margrietosinga.nl

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer