Berlusconi verloor in 'zijn' stad Milaan. Kelli was erbij en vraagt: begint nu de Italiaanse Lente? " /> Berlusconi verloor in 'zijn' stad Milaan. Kelli was erbij en vraagt: begint nu de Italiaanse Lente? " />
nieuwsbrief
Asset 14

Denk maar niet dat er iets verandert

Vorige week maandag verloor de PDL, de centrum-rechtse partij van Silvio Berlusconi, voor het eerst in achttien jaar de gemeenteverkiezingen van Milaan. De nieuwe, progressieve burgemeester Giuliano Pisapia sprak de hoop uit dat Milaan "eindelijk weer kan lachen". Kelli deed verslag uit Milaan en zag inderdaad veel lachende gezichten. Is dit dan de opmaat naar een Italiaanse Lente?

Mail

De duizenden Milanezen die vorige week maandag het Domplein van hun stad vulden waren meer dan blij. De stemming was ronduit uitgelaten. Gehuld in oranje, de kleur van Giuliano Pisapia’s campagne, juichten zij hun nieuw verkozen burgemeester toe. Deze stond op een podium en riep kreten als "Eindelijk zijn we vrij!" en "Milaan kan weer lachen!". Een Milanese dame met oranje geverfd haar zocht opgetogen naar een vriendin in de menigte, een student sprong in de armen van zijn vriend, jongeren lieten zich fotograferen voor een oranje spandoek. Midden op het plein, tegen de trappen van een standbeeld, stond een grote afbeelding van Berlusconi als the Joker uit Batman, met een schietschijf op de achtergrond en daarboven de woorden ‘Game Over’.

Nog nooit heb ik Italianen zo vol vreugde gezien over een politieke kwestie. Samen met een vriendin bekeek ik het schouwspel, leunend tegen de voorgevel van de Dom. "Misschien is dit voor hen het bewijs dat stemmen helpt", opperde de vriendin, inwoonster van Milaan en Russische van oorsprong. "In Rusland geloven ze daar al lang niet meer in."

Foto: zio Paolino

Er was veel gelegen aan deze tweede ronde van de Italiaanse provincie- en gemeenteraadsverkiezingen. Berlusconi noemde de verkiezingen in zijn thuisstad (waar ook Mediaset, zijn media-imperium, huisvest en centrum-rechts al sinds 1993 onafgebroken aan de macht was) 'een test'. In de eerste ronde was zijn kandidate Letizia Moratti al verslagen, maar omdat Pisapia in eerste instantie minder dan vijftig procent van de stemmen kreeg, volgde een tweede ronde. Hoewel velen van buiten de stad speciaal naar Milaan waren gekomen om te stemmen, was de opkomst laag: 39 procent van de kiesgerechtigden stemde, waarvan 55 procent op Pisapia.

Die lage opkomst is weinig schokkend. Van oudsher wordt de relatie tussen volk en politiek in Italië gekenmerkt door afstand. Hierbij spelen historische factoren een rol, zoals het feit dat Italië pas sinds 1861 één staat is. Daarvoor bestond het uit verschillende deelstaten die veelal onder Frans, Spaans of Oostenrijks bestuur vielen. Nog steeds voelen Noord en Zuid zich niet met elkaar verbonden. Daar komt bij dat de Italianen inmiddels wel gewend zijn geraakt aan il bel discorso – de mooie beloftes die de politici doen en vervolgens niet nakomen. Voor Italianen is familie dan ook belangrijker dan politiek, privé belangrijker dan publiek. In een artikel in The New Yorker van afgelopen april geeft schrijver Tim Parks hier een treffende illustratie van als hij zijn komst naar Verona in de jaren tachtig beschrijft: "I recall being struck by how the interiors of homes and cafés and shops were so carefully cleaned and cared for, while the streets, as soon as one was away from the showcase city center, were often in a state of abject disrepair."

"Traditie"

Ik woonde enkele jaren geleden een tijdje in de Noord-Italiaanse stad Bologna, bijnaam La Rossa (‘de Rode’) vanwege haar roodgekleurde gebouwen en haar reputatie als socialistische stad. Deze renommee trok enkele Europese studenten met linkse ambities aan, en maakte van de stad een geliefd platform voor protestoptochten. Regelmatig werd ik op zaterdag gewekt door het fluitgeluid en getoeter van demonstranten. Toch kreeg ik niet het idee dat de Italianen die ik daar leerde kennen, geloofden dat ze invloed uit konden oefenen op de politiek. Op zondag at ik soms mee met Barbara en haar gezin, oude vrienden van mijn familie. In haar kleine keukentje stond de tv dan aan op een of andere Mediaset-zender, terwijl we spraken over de euro, Berlusconi, immigratie en het probleem van het mezzogiorno, het achtergestelde Zuiden. Ze leek een aardige kijk te hebben op hoe haar land in elkaar zat. Maar stemmen, dat deed Barbara niet.

De meest waarschijnlijke reden hiervoor klonk door in onze gesprekken, namelijk het idee dat Italië nu eenmaal zo was. Italië, zo leerde ik snel, is een ontzettend traditioneel land – aan oude manieren en gebruiken wordt stug vastgehouden. Dat geldt ook voor de politiek. In Italië vallen regeringen gemakkelijk, maar in feite is de politiek onveranderlijk. Het zijn namelijk altijd dezelfden aan de macht. Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Democrazia Cristiana in afwisselende formaties vijftig jaar achtereen geregeerd. Deze partij viel pas in 1992 van haar troon nadat een grootschalige fraude met steekpenningen aan het licht kwam. Twee jaar later werd Berlusconi minister-president – even corrupt als zijn voorgangers, met als enige verschil dat hij dankzij zijn media-imperium nog invloedrijker is.

Het besef dat er politiek niets verandert in Italië lijkt ingebouwd in het bewustzijn van veel jongeren. Barbara’s oudste zoon Daniele, een student van mijn leeftijd, onttrok zich meestal aan de discussie. Liever dan met politiek of maatschappij hield hij zich bezig met feesten, voetbal, het scoren van blonde meisjes en zijn droom om Engels te leren in Maai-áámi. Zijn vriendschap met een rijkeluiszoontje deed zijn ouders goed, want in Italië gaat het nu eenmaal vooral om wie je kent.

Silvio

Niemand benadrukt dat meer dan Berlusconi, die schaamteloos openlijk Italiaanse vriendjespolitiek bedrijft. Toen hij zijn meerderheid in het parlement dreigde te verliezen, wist hij leden van de oppositiepartijen naar zijn partij te lokken door ze een cadeau naar wens aan te bieden. Een hypotheekaflossing of een baantje voor een familielid, bijvoorbeeld. In 2009 diende hij een wetsvoorstel in dat hoge functionarissen (lees: hijzelf) immuun zou maken voor vervolging. Toen dat feest niet doorging bekritiseerde hij op nationale televisie de Italiaanse president, omdat die zijn invloedrijke positie niet goed zou hebben gebruikt om de rechterlijke macht over te halen. Laatst testte hij deze Italiaanse traditie zelfs op internationaal niveau, door tijdens de G8-top tegen Obama te klagen over de "dictatuur van linkse rechters".

Foto: zio Paolino

Maar wat als je aan het begin van je carrière staat en je niet de juiste mensen kent? In een land waar weinig verandert zijn de kansen voor jongeren gering. En Berlusconi maakt het hen in ieder geval niet makkelijker. In februari 2003 werd onder zijn regering de Biagi-wet van kracht. Deze wet introduceerde tijdelijke contracten met weinig uren voor jongeren en beschermde degenen die al een baan hadden. Het resultaat: een derde van de Italiaanse jongeren is werkeloos en de rest schraapt geld en uren bij elkaar aan de hand van tijdelijke contracten.

Mijn huisgenoot Flavio, een linksig type met ongeknipt haar, was een van de gedupeerden van de wet. Hij las wel eens de Corriere della Sera, op de wc met een blowtje. Op de deur van een keukenkastje hing een uitgeknipt krantenartikel. De getuigenis dat hij allang had uitgedokterd hoe Italië werkt: aan zijn baantje bij de krant was van de ene op de andere dag een eind gekomen. Hij probeerde het nu als muziekleraar. Biagi werd vermoord om zijn wet door de Rode Brigade, maar dat veranderde niets voor Flavio. Hij had zich erbij neergelegd.

Frisse voorjaarsbries

Dat was niet het geval voor de jonge socialisten die het Milanese domplein bezetten. Deze jongeren geloofden in de verandering die Pisapia beloofde. Het soort verandering dat volgens Berlusconi van Milaan een zingaropoli (‘zigeunerpolis’) zal maken, maar dat volgens Pisapia Milaan weer kan laten lachen. ‘Milano SI può’, stond er op een campagnebusje midden in de menigte. ‘Si’ betekent hier ‘men’, maar omdat het in hoofdletters staat kan het ook als ‘JA’ gelezen worden. De kreet is een variatie op Obama’s ‘Yes we can’. De Milanese roep om verandering was echter wel een andere dan die in Zuid-Europese landen als Spanje en Portugal, waar het economisch nog slechter gaat dan in Italië. Daar verlangden de kiezers een machtsverschuiving van de socialisten naar de conservatieven, in Milaan was het precies andersom. Ook een vergelijking met de Arabische Lente gaat mank. Daar trokken volksmassa's de straat op voor een revolutie, hier besloot een relatief kleine groep gebruik te maken van hun stemrecht..

Foto: zio Paolino

Kort na de bekendmaking van Pisapia’s overwinning sprak een oudere man, in de metro richting het Domplein, een stel verheugde jongeren toe: "Vier gerust feest, maar jullie moeten niet denken dat er nu wat gaat veranderen." De kans is groot dat hij gelijk krijgt. Geloven in een nieuwe koers is één ding, de daarbij horende hervormingen doorgevoerd krijgen een tweede - Obama is daar het tragische voorbeeld van. Daarnaast zit verandering niet in de genen van de Italianen. Het enthousiasme dat ik zag bij de jongeren daar was echter verfrissend: zij hadden gewonnen, zij geloofden erin, ondanks alle obstakels die ze nog te wachten staat. De zigeuner die hen op het plein verwelkomde met een bedelende hand en een oranje ballon onder haar arm, namen ze op de koop toe.

Kelli van der Waals

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Tip: Ga saneren

Ga saneren

Esmé van den Boom werkt sinds kort in een bibliotheek en dat werk draait tot haar grote schrik meer om boeken wegdoen dan boeken koesteren. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth 3

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth

Yentl van Stokkum schreef drie gedichten ter gelegenheid van de tentoonstelling Long in the Tooth van Josse Pyl. Joëlle de Ruiter maakte er illustraties bij. Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5