Lützerath is een klein dorp in Duitsland, niet ver van Roermond, dat in zijn bestaan bedreigd wordt door de uitbreiding van een gigantische bruinkoolmijn: Garzweiler II. Er is jarenlang gestreden - bosbeschermers hebben boomhutten gebouwd, tientallen activisten betrokken de achtergelaten huizen - maar toch breidde de bruinkoolmijn, in het bezit van energiegigant RWE, zich steeds verder uit. Lützerath is begin januari hardhandig door de Duitse politie ontruimd.
Op zaterdag 14 januari reisden er vier volle bussen met activisten uit Nederland af naar Lützerath om zich aan te sluiten bij een enorme demonstratie. De NOS neemt in haar berichtgeving de woorden van de Duitse regering over dat de winning van bruinkool noodzakelijk is in de huidige energiecrisis – maar in een later stuk wordt dan weer bericht dat volgens het Duitse Instituut voor Economisch Onderzoek uitbreiding van de mijn helemaal niet nodig is.
Ik volg de berichtgeving over Lützerath online, meerdere vrienden en kennissen nemen deel aan de grote demonstratie, en mijn telefoon staat vol met mensen die voor langere tijd aan de bezetting hebben meegedaan. Ik schrijf meerdere versies van dit artikel op basis van hun verhalen en wat er in de media staat, maar merk dat voornamelijk mijn witte en mannelijke vrienden vertellen wat ze gezien hebben en waarom ze daar waren. Dan zegt een van hen dat de actievoerders ook een officieel mediateam hebben, en ik ga met L., de woordvoerder, in gesprek. L. vertelt: “Witte mannen worden serieuzer genomen en sneller gezien als aanspreekpunten door de pers. We willen deze racistische en patriarchale situatie doorbreken door FLINTA’s (FLINTA staat voor Female, Lesbian, Intersex, Transgender, Agender) en mensen van kleur het woord te geven.” Mijn eigen, informele netwerk reproduceert dus een standaardverhaal over de ontruiming dat de Nederlandse berichtgeving vervolgens niet rechtzet. Ik ben erop betrapt hoe de combinatie van mijn luiheid en mijn netwerk onbewust bepaalde stemmen buitensluit. Wat volgt is een gesprek over representatie, politiegeweld en de kernboodschap van ‘Lützerath Lebt’.
Representatie en solidariteit
Waarom spreken jullie elkaar aan op de ruimte die witte mannen innemen?
Twee van onze kernpunten in Lützerath zijn dat we in solidariteit staan met de strijd in het Globale Zuiden, en dat verandering van onderaf komt. Het is namelijk zo dat in de klimaatcrisis de most affected people and areas voornamelijk vrouwen van kleur zijn, dus dat zijn in ieder geval niet de witte mannen die hier bij de demonstratie rondlopen - of die nou arm of rijk zijn. Ook niet de mensen van kleur trouwens, want alleen al door het feit dat we in Europa wonen of bepaalde paspoorten hebben, zijn we in principe al beter beschermd tegen de effecten van klimaatontwrichting. Wat je wel ziet in tijden van crisis, zoals in Oekraïne, is dat mensen van kleur alsnog achteraan moeten sluiten of zelfs geweigerd worden als hulp geboden wordt. Wij zien het dus als een belangrijk onderdeel van de klimaatbeweging om deze structurele racistische en seksistische tendensen tegen te werken.
Uitbreiding van de fossiele industrie is niet in lijn met de klimaatakkoorden en aangezien Die Grünen in het Duitse parlement zitten lijkt er vanuit de kiezende burgers vraag naar constructieve energiepolitiek. Hoe kan het dan dat er alsnog voor deze vernietigende optie word gekozen?
Ja, het is dankzij de constante uitbreiding van de fossiele industrie steeds moeilijker om de opwarming van de aarde binnen 1,5 graad te houden. We moeten die uitbreiding dus zien tegen te houden en we geloven niet meer dat de overheden dit voor ons op gaan lossen. Sterker nog, Die Grünen zitten nu in de regering en de destructie gaat gewoon door. Dit laat zien dat het beschermen van kapitalisme diep vervlochten is in ons huidige politieke systeem en bovendien dat onze politici erop vertrouwen dat wit suprematisme ook in het geval van klimaatontwrichting hen wel zal blijven beschermen. De huidige politiek faalt. Daarom is een kernpunten van onze beweging dat we erin geloven dat de verandering van onderaf zal moeten komen.
Het is natuurlijk fijn dat verkiezingsuitslagen tonen dat steeds meer mensen beseffen dat klimaatontwrichting een groot probleem is, maar we moeten niet gaan zitten wachten tot het huidige systeem de problemen op gaat lossen die het zelf creëert. Ook Die Grünen blijken de zinloze groeidwang van het kapitalisme uiteindelijk te steunen en zetten markt boven mensen.
Lützerath staat symbool voor wat er verkeerd gaat in de Duitse energiepolitiek. Uiteindelijk is het people power die het verschil moet maken, niet alleen door zichtbaar te zijn, niet alleen door informatie verspreiden, maar vooral door de noodzakelijke veranderingen dan maar zelf af te dwingen.
Is het gelukt deze punten in de media over te brengen?
Niet genoeg. We hadden vier kernboodschappen: dat de crisis nu is en zich hier voltrekt; dat kapitalisme de boosdoener is; dat we solidair zijn met het Globale Zuiden; en dat verandering aan ons is. Het feit dat Lützerath onnodig geofferd wordt, dat is wel goed doorgekomen. Net als Hambacher Forst, een eeuwenoud oerbos in West-Duitsland dat steeds verder verzwolgen wordt door een andere mijn van RWE, is Lützerath het slachtoffer van de Duitse bruinkoolmijnexpansie. Bijna 10 procent van de energie in Duitsland komt uit bruinkool en daarvan weer de helft uit Lützerath. Het is dus de vraag of bruinkooluitbreiding nodig is. Het Duitse Instituut voor Economisch Onderzoek zegt namelijk van niet. Maar waarom wordt het dan toch doorgezet? Omdat RWE in dure machines heeft geïnvesteerd? Het is belachelijk hoe de fossiele industrie ons in een carbon lock-in zet! Praten over kapitalisme in de media werkt ook niet altijd, omdat je al snel wordt weggezet als wereldvreemd. Ik denk dat mensen zich inmiddels toch af zouden moeten vragen hoe oneindige groei op een eindige planeet houdbaar kan zijn. Of vinden ze de toekomst van hun kinderen en kleinkinderen, henzelf, en de levens van mensen die nu al slachtoffer zijn, echt minder belangrijk dan een keertje iets controversieels zeggen als “die aandeelhouders, zijn die nu echt zo belangrijk?” Ik ben dan liever een beetje vreemd. Ik weiger te accepteren dat wij en alle komende generaties geslachtofferd worden voor en door een koloniaal kapitalistisch systeem – dat trouwens nu al, en lang daarvoor, in het Globale Zuiden levens verwoest. En voor wie eigenlijk? Mannen in pak?
Geweld in de media
Zowel in het nieuws als in mijn persoonlijke gesprekken kwam naar voren dat het er tijdens de ontruiming gewelddadig aan toeging. Meerdere mensen werden naar het ziekenhuis afgevoerd, en de politie had zelfs busjes van RWE gehuurd om bosbeschermers te kunnen verplaatsen. Hoe vind je dat er bericht werd over geweld in de media?
Volgens aanwezigen zijn er meerdere mensen opgepakt, raakten er minstens zeventig mensen gewond, en werden activisten door de politie bewusteloos geslagen. Maar in de media werd het ook een gewelddadige confrontatie tussen activisten en politie genoemd, alsof het optreden van de politie in verhouding zou staan tot dat van de activisten. Ik denk dat het belangrijk is om binnen de klimaatcrisis naar de evenredigheid van geweld te kijken, want bovenhands slaan van agenten ter plaatse is niet het grootste geweld – nu al overlijden er elk jaar 5 miljoen mensen door de gevolgen van klimaatverandering, waarvan ook meer dan honderd mensen hier in Nederland. Daar komen nog andere vormen van geweld bovenop, zoals het onbewoonbaar worden van leefomgevingen door verwoestijning en de zeespiegelstijging. Allemaal geweld dat FLINTA mensen en mensen van kleur disproportioneel hard raakt. Het geweld dat hen wordt aangedaan en uiteindelijk ook ons treft, ook wel ‘langzaam geweld’ genoemd, wordt in berichtgeving over Lützerath vaak niet benoemd. Daardoor is het voor de gemiddelde krantenlezer niet duidelijk dat rechtvaardigheid en solidariteit met de hardst getroffen groepen twee van de redenen zijn dat er überhaupt zo veel mensen naar deze demonstratie komen.
Hier in Nederland werd er ook veel gedeeld over geweld van activisten richting een cameraploeg van PowNed die aanwezig was. Volgens PowNed zouden ze belaagd zijn. De NOS nam vervolgens klakkeloos over dat “alle journalisten die daar aanwezig waren bekogeld werden met stenen.”
Ja, PowNed bleef dezelfde mensen maar achtervolgen op hun klassiek irritante manier. Soms vraag ik me echt af: waarom zijn die mensen zo journalistiek lui? Er liepen honderden geaccrediteerde journalisten rond, en ja, af en toe liepen die volgens activisten of de politie in de weg. Maar er zijn juist, onder andere met journalisten van ANP en Nu.nl, hele duidelijke afspraken gemaakt over of kwetsbare bewoners gefilmd mogen worden en hoe we er samen voor kunnen zorgen dat het voor iedereen veilig blijft. Dat ging prima. Het is heel flauw dat er dan door de Nederlandse media een frame van rechtse treitervloggers overgenomen wordt in plaats van dat er gezocht wordt naar verschillende verhalen van journalisten die daadwerkelijk ter plekke waren. Het is weer een voorbeeld van hoe bepaalde figuren in de samenleving meteen geloofd worden. Zo’n Dominique Weesie wordt ook hier weer meteen gezien als autoriteit en zijn woorden worden voor waarheid aangenomen. Dan denk ik: bel de volgende keer dan gewoon met het officiële media-team van een actie voordat je dit frame overneemt. Een kwestie van hoor en wederhoor. Dat is toch je taak als journalistieke autoriteit binnen een land?
Het Actiefonds en Hard//hoofd slaan de handen ineen en laten activisten uit verschillende landen aan het woord over hun inspirerende en soms gevaarlijke werk. Zo brengen we activisme dichterbij en schijnen we nieuw licht op de strijd voor systeemverandering wereldwijd. Ook de activisten uit Lützerath worden door Het Actiefonds gesteund.
Alle foto's in dit artikel zijn gemaakt door Unwisemonkeys. Het hele album met foto's van Lützi Lebt en de bezetting kan je hier bekijken.
