Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas De klassieke schoonheid van de gehavende straathond en de Siberische tijger van Charlotte Dumas." /> Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas De klassieke schoonheid van de gehavende straathond en de Siberische tijger van Charlotte Dumas." />
Asset 14

De psychologie van het portret

Afgelopen week hingen overal in de stad posters die de tentoonstelling Paradis van fotografe Charlotte Dumas (Vlaardingen, 1977) aankondigden. De abri's toonden het portret van een grijsbruine hond, type vuilnisbakkenras, die opmerkzaam rechtopzittend kijkt naar iets wat buiten beeld plaatsvindt. Tegelijkertijd heeft zijn blik iets melancholieks; de dramatische belichting, de donkere achtergrond en het ouderwetse gebloemde kleedje geven de foto een monumentale kwaliteit.

Untitled(Reward), 2009 © Charlotte Dumas

Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas

Voor Paradis is een selectie gemaakt uit verschillende series dierenportretten die Dumas de afgelopen jaren heeft gemaakt: politiepaarden (Four Horses), legerpaarden (Day is Done), wolven (Reverie), tijgers (Tiger Tiger) en straathonden (Heart Shaped Hole). Het is voor het eerst dat deze foto's bij elkaar zijn gebracht; in principe staat iedere serie op zichzelf. Het is makkelijk om Dumas' werk weg te zetten als puur het portretteren van dieren, maar ik denk dat de afgebeelde dieren ook significant zijn in de hoedanigheid die ze normaal gesproken bekleden voor ons, de kijker.

Paarden zijn dieren die worden gebruikt als 'werktuig', hier door de politie en het leger. Dumas benadrukt deze functie door ze te fotograferen in de stal, of met leidsels om. Wolven en tijgers kennen we uit films of de dierentuin; de tijgers van Dumas zitten in een kooi of kijken verveeld de camera in. De Newyorkse straathonden tenslotte vallen binnen de meest trieste categorie: het zijn dieren die niemand kan gebruiken en die niemand wil zien. In de fotoserie zijn ze, waarschijnlijk voor het eerst en het laatst in hun leven, the center of attention.

Untitled(Running), 2005 © Charlotte Dumas

Untitled (Running) © 2005 Charlotte Dumas

Wat Dumas bereikt met haar portretten is dat deze dieren volledig uit hun context worden gehaald. Ze bevinden zich in het midden van de compositie, en Dumas weet, vooral door de prachtige licht-schaduwwerking, een verstilde sfeer op te roepen waarin sommige foto's bijna doen denken aan een portret van Rembrandt: de afgedankte vechthond lijkt opeens niet zover af te staan van de in 1641 door de oude meester geschilderde Agatha Bas. En dat is 'de psychologie van het portret'. We kijken naar een persoon die is afgebeeld op een schilderij of een foto, en we voelen emotie. Deze emotie wordt meestal opgeroepen door een gezichtsuitdrukking of een houding. Toen ik rondliep op de tentoonstelling voelde ik bij de meeste foto's voornamelijk een soort tragiek: de dieren lijken echt iets treurigs uit te stralen.

agatha

Agatha Bas door Rembrandt van Rijn (1641)

Hoe kan dat? Iedereen weet dat dieren toch voornamelijk denken aan eten en zich voortplanten. Maar bezitters van een huisdier weten ook dat het een soort mechanisme is om je dier te vermenselijken. Ik heb een vriend die regelmatig middenin een gesprek roept: 'Kijk nou hoe intelligent ze nu uit haar oogjes kijkt!', waarbij het dus gaat om zijn hondje. Dumas geeft toe dat ze zich, sinds ze op de Rijksacademie begon met het fotograferen van dieren, steeds meer emotioneel betrokken is gaan voelen. Op de recentere foto's is dus meer 'context' te zien: de kooi van de tijger, de doos waarin de straathond moet slapen.

Wat de foto's van Dumas voor mij zo boeiend maakt is dat de dieren niet als dier zijn gefotografeerd, maar als individu. Zowel de prachtige Siberische tijger als de gehavende straathond krijgen voor haar lens een zachte, klassieke schoonheid die emotioneert. Ook de serie polaroids die wordt getoond zijn de moeite waard; deze bieden meer informatie over de tijd en inspanning die Dumas in haar projecten investeert (met iedere serie was ze gemiddeld een jaar bezig). Tegelijkertijd geven de foto's, zoals Manon Baart al schreef in haar recensie in Metropolis M, een tragisch beeld van hoe dieren in onze maatschappij worden 'gebruikt'.

Paradis, Charlotte Dumas
Foam Fotografiemuseum Amsterdam, 4 september t/m 22 november 2009
www.foam.nl
www.charlottedumas.nl

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijke relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan