Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas De klassieke schoonheid van de gehavende straathond en de Siberische tijger van Charlotte Dumas." /> Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas De klassieke schoonheid van de gehavende straathond en de Siberische tijger van Charlotte Dumas." />
Asset 14

De psychologie van het portret

Afgelopen week hingen overal in de stad posters die de tentoonstelling Paradis van fotografe Charlotte Dumas (Vlaardingen, 1977) aankondigden. De abri's toonden het portret van een grijsbruine hond, type vuilnisbakkenras, die opmerkzaam rechtopzittend kijkt naar iets wat buiten beeld plaatsvindt. Tegelijkertijd heeft zijn blik iets melancholieks; de dramatische belichting, de donkere achtergrond en het ouderwetse gebloemde kleedje geven de foto een monumentale kwaliteit.

Untitled(Reward), 2009 © Charlotte Dumas

Untitled (Reward) © 2009 Charlotte Dumas

Voor Paradis is een selectie gemaakt uit verschillende series dierenportretten die Dumas de afgelopen jaren heeft gemaakt: politiepaarden (Four Horses), legerpaarden (Day is Done), wolven (Reverie), tijgers (Tiger Tiger) en straathonden (Heart Shaped Hole). Het is voor het eerst dat deze foto's bij elkaar zijn gebracht; in principe staat iedere serie op zichzelf. Het is makkelijk om Dumas' werk weg te zetten als puur het portretteren van dieren, maar ik denk dat de afgebeelde dieren ook significant zijn in de hoedanigheid die ze normaal gesproken bekleden voor ons, de kijker.

Paarden zijn dieren die worden gebruikt als 'werktuig', hier door de politie en het leger. Dumas benadrukt deze functie door ze te fotograferen in de stal, of met leidsels om. Wolven en tijgers kennen we uit films of de dierentuin; de tijgers van Dumas zitten in een kooi of kijken verveeld de camera in. De Newyorkse straathonden tenslotte vallen binnen de meest trieste categorie: het zijn dieren die niemand kan gebruiken en die niemand wil zien. In de fotoserie zijn ze, waarschijnlijk voor het eerst en het laatst in hun leven, the center of attention.

Untitled(Running), 2005 © Charlotte Dumas

Untitled (Running) © 2005 Charlotte Dumas

Wat Dumas bereikt met haar portretten is dat deze dieren volledig uit hun context worden gehaald. Ze bevinden zich in het midden van de compositie, en Dumas weet, vooral door de prachtige licht-schaduwwerking, een verstilde sfeer op te roepen waarin sommige foto's bijna doen denken aan een portret van Rembrandt: de afgedankte vechthond lijkt opeens niet zover af te staan van de in 1641 door de oude meester geschilderde Agatha Bas. En dat is 'de psychologie van het portret'. We kijken naar een persoon die is afgebeeld op een schilderij of een foto, en we voelen emotie. Deze emotie wordt meestal opgeroepen door een gezichtsuitdrukking of een houding. Toen ik rondliep op de tentoonstelling voelde ik bij de meeste foto's voornamelijk een soort tragiek: de dieren lijken echt iets treurigs uit te stralen.

agatha

Agatha Bas door Rembrandt van Rijn (1641)

Hoe kan dat? Iedereen weet dat dieren toch voornamelijk denken aan eten en zich voortplanten. Maar bezitters van een huisdier weten ook dat het een soort mechanisme is om je dier te vermenselijken. Ik heb een vriend die regelmatig middenin een gesprek roept: 'Kijk nou hoe intelligent ze nu uit haar oogjes kijkt!', waarbij het dus gaat om zijn hondje. Dumas geeft toe dat ze zich, sinds ze op de Rijksacademie begon met het fotograferen van dieren, steeds meer emotioneel betrokken is gaan voelen. Op de recentere foto's is dus meer 'context' te zien: de kooi van de tijger, de doos waarin de straathond moet slapen.

Wat de foto's van Dumas voor mij zo boeiend maakt is dat de dieren niet als dier zijn gefotografeerd, maar als individu. Zowel de prachtige Siberische tijger als de gehavende straathond krijgen voor haar lens een zachte, klassieke schoonheid die emotioneert. Ook de serie polaroids die wordt getoond zijn de moeite waard; deze bieden meer informatie over de tijd en inspanning die Dumas in haar projecten investeert (met iedere serie was ze gemiddeld een jaar bezig). Tegelijkertijd geven de foto's, zoals Manon Baart al schreef in haar recensie in Metropolis M, een tragisch beeld van hoe dieren in onze maatschappij worden 'gebruikt'.

Paradis, Charlotte Dumas
Foam Fotografiemuseum Amsterdam, 4 september t/m 22 november 2009
www.foam.nl
www.charlottedumas.nl

Mail

Sanne Rispens

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Tijdens de avondklok

Tijdens de avondklok

Deze week geven onze redacteurs een inkijkje in wat zij doen als je na 21.00 uur niet meer op straat mag komen. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers