Asset 14

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Dit is stuk werd 2018 gepubliceerd en is onderdeel van Hard//hoofd's best of 2018.

 

Koen Schouwenburg verkent aan de hand van vele literaire lotgenoten zijn luiheid. De vraag is echter of hij voor zijn luie leven kiest of dat zijn levenshouding een overlevingsmechanisme is.

'The true opponent, the enfolding boundary, is the player himself. Always and only the self out there, on court, to be met, fought, brought to the table to hammer out terms.' – David Foster Wallace, Infinite Jest

1
Ik werk niet, ik heb het te druk met zijn. ‘Wat doet u van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat?’ schreef E.M. Cioran in Geboren zijn is ongemak. ‘Ik onderga mezelf.’ Dat is wat ik doe, de hele dag: ik onderga mezelf. Ik heb gewoon geen tijd om te werken. Twee jaar geleden had ik een gesprek met een mevrouw van Randstad over werk en solliciteren. Ze ging me tips geven. Het was verplicht. Dus sleepte ik mezelf twee straten verderop naar het kantoor van Randstad. In m’n binnenpak ging ik naar buiten: joggingbroek en wit T-shirtje van Scapino. Of ik dat ook droeg tijdens sollicitatiegesprekken? Nee, ik heb geen sollicitatiegesprekken.

2
De bekendste luilak uit de wereldliteratuur is natuurlijk Ilja Iljitsj Oblomov. Hij is een personage naar mijn hart. Deze dialoog die Ilja Iljitsj met Aleksejev heeft, lijkt akelig veel op de gesprekken die ik vroeger met mijn moeder had:

 

‘En?’ vroeg Aleksejev opeens aan Ilja Iljitsj.
‘Wat?’
‘U bent nog steeds niet opgestaan.’
‘Moet dat dan?’

3
Marcel Proust schreef zijn romancylcus Op zoek naar verloren tijd liggend in bed. Céleste Albaret stond hem de laatste acht jaar van zijn leven bij. Ze deed alles voor hem en vroeg hem nooit of 'ie nou nog niet was opgestaan. Bij Proust was het misschien eerder zijn zwakke fysiek die hem aan z’n bed kluisterde, geen luiheid, al lijkt het er soms op dat Proust zijn fragiele gestel gebruikte als excuus om lekker te blijven liggen.

Proust was niet de enige, Truman Capote noemde zichzelf ‘een volkomen horizontale schrijver’. Ik hoorde ergens dat Connie Palmen haar boek Jij zegt het ook in bed schreef. Als je dan toch moet werken, kun je dit inderdaad beter liggend doen.

4
Liggend werken is tot daar aan toe, maar voor veel banen moet je zitten of, nog erger: staan. Bij de Gemeente Groningen moest ik eens een seminar volgen over ‘in je eigen kracht staan’, maar ik voelde het niet toen ik stond. Wel toen ik thuis op de bank lag. Vroeger heb ik wel gewerkt, een paar weken. Tijdens een zomervakantie heb ik eens een week lang achter de bar in Kabouterland te Exloo gestaan en twee weken in de bouw gewerkt waar ik zonder toezicht zoveel koffie dronk en shagjes rookte dat er geen tijd meer was om te klussen. Dat ik maar drie weken heb gewerkt in mijn leven betekent niet automatisch dat ik een makkelijk leven heb, integendeel. ‘Lanterfanten was het moeilijkste werk dat er was,’ denkt de hoofdpersoon in Yusuf Atilgans roman De lanterfanter. Met nietsdoen komen de gedachten, de reflectie, de twijfel en de vragen. Het is moeilijker om dertien afleveringen van The O.C. achter elkaar te kijken, een persoonlijk record waar ik trots op ben, dan uren achter de bar van Kabouterland te staan en mensen smerige poffertjes te serveren.

5
Les Murray schrijft in Killing the Black Dog dat hij uren in een foetushouding op de bank lag. Het duurde eindeloos om van het ene deel van het huis naar het andere deel te lopen. Luiheid? Nee, Murray beschrijft zijn depressieve toestand. Niet kunnen bewegen, niet kunnen lopen of iets ondernemen is geen keuze voor de depressieveling. Hij is niet lui, z’n ziekte ketent hem aan de bank, net als Kafka voelt hij de tralies van binnen: depressie is innerlijke gevangenschap. Depressie is een ziekte, luiheid een levenshouding. De ziekte overkomt je, de levenshouding is een keuze. Depressie is onzichtbaar en daarom misleidend voor anderen; soms draagt de depressieveling het masker van de luilak.

6
Ik onderga mezelf. De hele dag. Ondergaan is twijfel en een strijd met mezelf; ik ben mijn eigen tegenstander. Wie ben ik toch en waarom ben ik zo? Waarom heb ik dat gezegd? Dat gedacht? Zus gevonden en zo gevoeld? Waarom komen mijn handelingen niet overeen met mijn waarden? De mens is een weifelend wezen. Ik ben, en daarom pieker ik. De geest is rusteloos, een pauze van het piekeren is onmogelijk; er is geen onderbreking van het zijn, geen opschorting of interruptie. De enige stilstand is onomkeerbaar en eeuwig.

De ik-verteller van Ottessa Moshfeghs roman My Year of Rest and Relaxation probeert het onmogelijke: zij wil een pauze inlassen. Ze heeft haar ouders verloren en is in therapie bij dr. Tuttle, eerst één keer in de week, later één keer per maand omdat ze niet zo vaak de afstand naar de praktijk wil afleggen. Werken vindt ze nutteloos, het is sisyfusarbeid, en dus heeft ze haar baan opgezegd. Ze wil niks voelen en daarom blijft ze zo veel mogelijk binnen, afgeschermd van anderen. Ze flirt met de zelfgekozen dood: het idee van niet-zijn is een aantrekkelijke gedachte. Toch is de dood voor haar nog te definitief, het alternatief is isolement. Ze trekt zich terug en lanterfantert iedereen eruit; ze kijkt de film Air Force One twaalf keer, zonder geluid.

Alleen terugtrekken is voor haar niet genoeg en daarom wendt ze zich tot pillen: ‘I just wanted some downers to drown out my thoughts and judgments, since the constant barrage made it hard not to hate everyone and everything.’ Het plan is simpel: met alle pillen die ze heeft haar bewustzijn uitschakelen. De verteller gaat in winterslaap: ‘My hibernation was self-preservational. I thought that it was going to save my life.’ Ze neemt een pil en is drie dagen out. Daarna is ze een paar uur wakker en neemt weer een pil. In vier maanden is ze slechts veertig uur wakker. De pillen deconstrueren het zelf, zodat ze, verlost van het verleden, een nieuw zelf kan construeren. De verteller slaapt zichzelf letterlijk naar een nieuwe toestand waar het verleden wordt gewist. En het werkt: ‘I was nowhere, doing nothing. I was nothing. I was gone.’ Na vier maanden voelt ze zich eindelijk bevrijd en heeft ze de innerlijke tralies die haar hadden opgesloten doorgezaagd.
Niks doen om te blijven leven. Als luiheid toch een doel moet hebben, dan is dit het enige legitieme doel.

7
Luiheid als bescherming tegen het bestaan, luiheid als gevolg van existentiële angst of walging, niet de angst om iets te missen (Fear Of Missing Out), maar de angst om iets mee te maken – dat is de kern van mijn luiheid en van de luiheid van mijn vele literaire lotgenoten.

‘Luiheid,’ schreef Louis-Ferdinand Céline, ‘is bijna net zo taai als het leven zelf.’ Lanterfanten is hard werken, daarom neem ik soms een pauze, daarom loop ik regelmatig hard, daarom tenniste ik afgelopen zomer geregeld. Door af en toe iets te doen rust ik uit. Zolang ik het niet overdrijf is dat vast niet schadelijk.

Dit is stuk werd eerder gepubliceerd op 19 september 2018 en is onderdeel van Hard//hoofd's best of 2018.



Mail

Koen Schouwenburg (1986) is criticus en essayist. In 2017 verscheen zijn boek Talend naar betekenis. Het oeuvre van Connie Palmen. Hij woont in Groningen. 

Merlijn van Bijsterveld is illustrator. Zijn illustraties zijn vaak humoristisch van aard waarbij hij een andere draai aan de context geeft.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomChef Papier
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Over racistisch politiegeweld zing je geen aria’s – of wel?

Over racistisch politiegeweld zing je geen aria’s – of wel?

Het publiek bij de allerlaatste voorstelling van Blue, over racistisch politiegeweld, hoefde niet verteld te worden hoe hyperactueel de voorstelling was die ze zagen. Lees meer

Afscheidsrede: ‘Hard//hoofd is een vrije ruimte, niet een vrije markt’

‘Hard//hoofd is een vrije ruimte, geen vrije markt’

Marte Hoogenboom blikt terug op haar tijd als hoofdredacteur van Hard//hoofd. Na tweeënhalf jaar dienst vraagt ze zich nog steeds af wat Hard//hoofd eigenlijk is. Lees meer

Van 0-en en 1-en of: waarom ik me eindelijk programmeur durf te noemen

Van 0'en naar 1'en, of: waarom ik me eindelijk programmeur durf te noemen

Als schrijver die 'iets' met computers doet, krijgt Marten Hoekstra vaak de vraag wat dat werk precies inhoudt. In dit essay onderbouwt hij de kracht achter dit ambacht. Lees meer

Nieuws in beeld: De macht van het volk

De macht van het volk

De beelden die uit Iran naar buiten komen zijn schaars. Dat raakt illustrator Pirmin Rengers, die een wereld gewend is waarin media volledig worden gedomineerd door beeld. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Sluit je vóór 1 januari aan en ontvang jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel