Voor de legendarische regisseur Orson Welles was een schurk een schurk en een diva een diva, tegenwoordig wordt er meer van een acteur verwacht." /> Voor de legendarische regisseur Orson Welles was een schurk een schurk en een diva een diva, tegenwoordig wordt er meer van een acteur verwacht." />
Asset 14

De doos van Pandora

Orson Welles was de maker van het legendarische hoorspel ‘War of the Worlds’ uit 1938. Dit hoorspel in de vorm van een muziekprogramma, verstoord door nieuwsberichten over invasies van andere planeten, veroorzaakte in Amerika en in de rest van de wereld een gigantische rel. Mensen gingen de straat op en ontvluchtten massaal de stad. De snelwegen raakten verstopt en de veiligheidsdienst moest erbij komen. Schokkend! Wat een tijdperk. Hierna was Orson Welles uiteraard beroemd en maakte vele films, onder andere ‘Citizen Kane’. Hoewel hij tijdens zijn leven niet altijd evenveel succes had wordt hij nu beschouwd als één van de belangrijkste filmmakers aller tijden.

Met andere woorden, Orson Welles is geen kattenpis. Iemand om serieus te nemen, iemand om te geloven. In bovenstaand fragment over de acteur beschrijft hij zijn spelmethode. Of misschien één van zijn methodes. Het doet mij ernstig nadenken. Is dit waar? Is de acteur een soort doos van Pandora, waar eender wat uit kan komen zolang de acteur het talent heeft om zijn personage te scheiden van alle andere personages die hij in zich heeft? Hebben wij allemaal een schurk, een moordenaar, een fascist en een engel in ons?

Welles beschrijft een acteur die hij zorgvuldig heeft geobserveerd. Eén die heeft gezien wat zijn personage, bijvoorbeeld een politieman, allemaal doet, denkt en hoort. Eén die vooraf kan bedenken wat voor type mens een politieman zou kunnen zijn. Maar deze acteur kan dus alleen het oppervlakkige personage spelen, met de eigenschappen die daarbij horen. Een politieman met een vrouwelijke kant is in dit scenario onmogelijk. Want die vrouwelijke kant heeft hij in zijn kleedkamer moeten achterlaten. Je ziet het in de foto’s bij het fragment terug: voor Welles was een schurk een schurk en een diva een diva. Een schurk met een trauma dat alleen boven water komt in de armen van die ene vrouw die hem afblaft omdat zij hem aan zijn te vroeg gestorven moeder doet denken, lijkt te complex voor de door Welles omschreven acteur.

In deze tijd is Welles’ theorie onhoudbaar. Wij willen multidimensionale mensen en diepe donkere lagen. Zowel in ons privéleven als op het toneel. De ideale man is voor ons stoer, maar heeft ook een gevoelige kant. De ideale vrouw is lief en zorgzaam, maar wild als een beest in de slaapkamer. Compleet met een bescheiden collectie aan handboeien en pornofilms. Wij willen lange gesprekken bij kaarslicht waarin we onze duistere kanten, onze diepste verlangens en onze meest onverwachte grappen kunnen uitproberen. Maar wel allemaal verenigd in één persoon. Dit ideaalbeeld willen we terugzien in onze acteurs, zowel in de film als op het toneel. Voor ons telt de persoonlijkheid meer dan het personage. Dat verklaart de opkomst van de supersterren, de ideale persoonlijkheden die herkenbaar zijn in alle rollen, en daar een persoonlijke draai, een interpretatie aan geven. We zijn onvermoeibaar geïnteresseerd in deze mensen, volgen hun privéleven en denken hen zo te kennen. Maar het tegendeel is waar.

In het theater is dit principe zichtbaar bij groepen als Discordia en ’t Barre Land, die als zichzelf op het toneel staan en daar de tekst brengen van iemand waarin zij zich zouden kunnen verplaatsen, maar waartegen zij zich ook kunnen afzetten. Zo wordt de acteur een complex en interessant mens met een visie die wij bewonderen. We vermoeden achter een gesproken tekst een personage, maar krijgen die nooit compleet te zien: deze acteurs zijn wel intelligenter dan dat. Het Discordiaans principe heeft veel jonge volgelingen zoals het Vlaams/Nederlands acteurscollectief Wunderbaum en de winnaars van de Paradeparel 2009: Dag 1.

De acteurs, regisseurs, makers - want ze zijn alles in één - zijn soms intelligent, soms grappig, soms gevoelig, maar hebben altijd een zekere afstand van het personage, zodat wij blijven raden wie erachter zit. Wat vindt deze acteur zelf? Wie is hij? Wat wil hij? We vermoeden het maar weten het nooit zeker. Deze makers zijn een soort supersterren met een verdekte maar zeer aanwezige binnenkant. Zij hebben niets van zichzelf achtergelaten in de kleedkamer, en toch laat hun aanwezigheid alles te raden over. Orson Welles heeft afgedaan. De acteurs hebben hun werk mee naar huis genomen. Alleen in de bioscoop en op de vlakke vloer: onze complexe, eenentwintigste-eeuwse mens.

Mail

Marjolein

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli een unieke print van Hanane El Ouardani!

Word kunstverzamelaar