Het gevaar van de magere cirkel." /> Het gevaar van de magere cirkel." />
Asset 14

Anorexia

Het ideale voedingspatroon lijkt algemene kennis. Gewoon de schijf van vijf, 200 gram groenten en fruit per dag, geen snoep en vette dingen, op geregelde tijden eten. Klaar! Maar zo werkt het helaas niet in de praktijk. Iedereen heeft wel eens een vreetbui, al dan niet geïnduceerd door sfeerverhogende middelen. Met een beetje doorzettingsvermogen krijg je er wel een zak chips doorheen op een luie zondagavond. Even zo vaak heeft men voornemens dit onbeschaafde eetpatroon radicaal te veranderen en de broekriem weer wat aan te trekken. Niets aan de hand, zolang deze gewichtsconjunctuur in balans is. De extremen aan beide kanten van de beruchte jojo zijn echter niet zo onschuldig. Als je je constant volvreet en je eten er daarna op alle mogelijke manieren weer uit laat komen, heb je Boulimia nervosa. Als je je daarentegen pertinent onthoudt van voedsel en een obsessieve angst hebt om aan te komen, heb je Anorexia nervosa. Deze stoornissen hebben grote lichamelijke en geestelijke consequenties - anorexia heeft het hoogste sterfteaantal van alle psychiatrische stoornissen. Eat that.

"O ik heb echt ZO veel gegeten vandaag, nee ik hoef nu echt niets meer," "Ja ik heb gister OOK een rol koekjes opgevroten, zo stom, ik moet vandaag echt even wat minder eten" en "Je MOET me meenemen naar de sportschool, ik kan zo echt niet in m’n bikini verschijnen." Het zijn hele herkenbare redenaties die anorexiapatienten aandragen om hun opvallende gebrek aan eetlust te verklaren. Sowieso praten ze extreem vaak over eten, alsof het discours de afwezigheid van daadwerkelijke consumptie kan compenseren. En om het te verbloemen voor de buitenwereld natuurlijk. De meeste patienten vinden zelf dat er absoluut niets met hen mis is, maar hebben wel door dat de omgeving daar soms anders over denkt.

Ik moet eerlijk bekennen dat ik anorexia vaak afdoe als een luxeziekte, iets wat je je alleen kunt permitteren als je al genoeg hebt. Het feit dat je jezelf als welgesteld en onderwezen persoon moedwillig uithongert om te voldoen aan een illusionaire perfectie, en daarbij je lichaam volledig ruïneert, gaat er bij mij niet in. Sterker nog, ik vind het walgelijk en ondankbaar. Ik denk altijd, stel je niet zo aan en eet gewoon normaal, maar dat blijkt dan weer niet te kunnen. Maar is het echt alleen de torenhoge sociale druk die jonge meisjes ertoe leidt het pad van die ene appel per dag te kiezen? Zijn het wel de Holland’s Next Top Model programma’s en de Pro Ana websites die ons gezonde verstand doen bezwijken en de afvalrace richting ‘size zero’ instigeren?

Anorexia komt bij ongeveer 0,3% van de vrouwelijke bevolking voor. Aangezien men in sommige landen wel wat beters te doen heeft dan de prevalentie van anorexia te onderzoeken, zijn deze getallen voornamelijk op de Westerse wereld toepasbaar. In het licht van het heersende mode-ideaal à la ‘meetlat zonder gezichtsuitdrukking’ lijkt dit best weinig. Toch zijn er alleen al in Nederland zo’n 180.000 mensen met anorexia - en dat zijn alleen nog maar de gevallen die onder behandeling zijn. Dit kunnen echter niet puur slachtoffers van de huidige modetrends zijn, aangezien anorexia enkele eeuwen geleden ook al voorkwam.

Om gediagnosticeerd te worden met anorexia nervosa moet je ondermeer een extreem laag gewicht hebben (tot 85% van een normaal gewicht, of een Body Mass Index (BMI) lager dan 17,5), een obsessieve angst om aan te komen en een verstoord lichaamsbeeld. Belangrijke kenmerken zijn ook perfectionisme, ontkenning van de ziekte, lusteloosheid, een verhoogde pijngrens en het uitblijven van de menstruatie. Dit laatste is een directe oorzaak van de ontregeling van je hormoonhuishouding en een ernstig tekort aan bepaalde voedingsstoffen. Behandeling is lastig omdat patiënten vaak ontkennen dat er iets mis met ze is en daarom geen motivatie hebben beter te worden. In de spiegel zien patienten zichzelf veel dikker dan ze in werkelijkheid zijn. Dit komt niet omdat er iets mis is met hun waarnemingsvermogen, maar de beoordeling van de verkregen informatie in de hersens gaat verkeerd. Soms beseffen mensen het pas na het bekijken van foto’s van zichzelf; fototherapie wordt steeds vaker ingezet. 'Say cheeeese!'

Hoewel er nog geen consensus is over de biologische oorzaken van anorexia, worden enkele feiten algemeen erkend. Meer dan de helft van de ziekte wordt door erfelijke factoren bepaald. Dat is evenveel als bij psychiatrische stoornissen als schizofrenie en manische depressie – een reden om anorexia als biologische stoornis te beschouwen.

Er is ontdekt dat veel mensen met anorexia al vroeg in de kindertijd last hadden van angst- en depressiestoornissen en 'obsessive compulsive disorder.' Volgens de meest gangbare theorie raakt men verstrikt in een vicieuze cirkel. In een poging de, wellicht onbewuste, angsten te verminderen, wordt voedsel vermeden. Serotonine speelt bij dit proces een cruciale rol. Serotonine is een stof die betrokken is bij veel psychiatrische ziektes, bij je humeur, eetgedrag, angst en obsessief gedrag. Hoe minder koolhydraten je binnenkrijgt, hoe minder serotonine je hersens aanmaken, waardoor je angsten automatisch onderdrukt worden. Het niet eten levert zo een tijdelijke opluchting van de negatieve gemoedstoestand en voelt dus 'prettig'.

Het gewichtsverlies en de ondervoeding hebben op hun beurt echter weer allerlei effecten op je hormoonhuishouding, wat uiteindelijk resulteert in méér angsten en depressies. Om deze nieuwe angsten en depressies tegen te gaan, wordt er nog minder gegeten, en zo ontstaat de magere cirkel. De relatie tussen eten en angst wordt nog verder bevestigd door het feit dat patiënten verhoogde angstreacties vertonen wanneer ze met eten in aanraking komen – ook als ze er alleen maar naar kijken. Het lijkt er op dat mensen met anorexia uithongering nastreven in een poging aan de negatieve consequenties van eten te ontkomen.

De hoeveelheid serotonine wordt nog eens extra beïnvloed door de hormonen die vrijkomen wanneer meisjes gaan menstrueren. Deze hormonale veranderingen in combinatie met alle psychosociale druk maken dat je in de puberteit erg kwetsbaar bent om anorexia te ontwikkelen. Bij jongens zijn deze hormonale veranderingen verschillend, en dat verklaart ten dele het sekseverschil - slechts ~10% van de anorexiapatiënten is mannelijk.

Het lijkt er op dat mijn scepsis plaats moet maken voor de acceptatie van gedegen biologische antwoorden. Zeker gezien het feit dat de ziekte zich zo lang geleden al voordeed, is de conclusie simpel. Óf het mode-ideaal is de afgelopen eeuwen niet veranderd en Rubens zat er met zijn muzes helemaal naast, óf anorexia is gewoon een psychiatrische ziekte. Het huidige milieu heeft hier waarschijnlijk wel een negatieve invloed op, maar is er niet de directe oorzaak van. Zolang de verschijning van het kijkcijferkanon 'the Anor-Xfactor' nog even op zich laat wachten, komt het vast allemaal dik in orde!

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Ons Eiland en wat we vonden op de kust 3

Ons Eiland en wat we vonden op de kust

In Ons eiland en wat we vonden op de kust (het afstudeerwerk van Liene Schipper) wordt je meegenomen naar een wereld die bijna lijkt op de onze, maar waar olifanthotels kunnen praten, eenzame koeien luid loeien en brandstichting soms de oplossing lijkt. Een zoektocht naar hoe we elkaar kunnen proberen te begrijpen, en wat je nou eigenlijk moet doen als je denkt dat je elkaar eindelijk begrepen hebt.  Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer