Het gevaar van de magere cirkel." /> Het gevaar van de magere cirkel." />
Asset 14

Anorexia

Het ideale voedingspatroon lijkt algemene kennis. Gewoon de schijf van vijf, 200 gram groenten en fruit per dag, geen snoep en vette dingen, op geregelde tijden eten. Klaar! Maar zo werkt het helaas niet in de praktijk. Iedereen heeft wel eens een vreetbui, al dan niet geïnduceerd door sfeerverhogende middelen. Met een beetje doorzettingsvermogen krijg je er wel een zak chips doorheen op een luie zondagavond. Even zo vaak heeft men voornemens dit onbeschaafde eetpatroon radicaal te veranderen en de broekriem weer wat aan te trekken. Niets aan de hand, zolang deze gewichtsconjunctuur in balans is. De extremen aan beide kanten van de beruchte jojo zijn echter niet zo onschuldig. Als je je constant volvreet en je eten er daarna op alle mogelijke manieren weer uit laat komen, heb je Boulimia nervosa. Als je je daarentegen pertinent onthoudt van voedsel en een obsessieve angst hebt om aan te komen, heb je Anorexia nervosa. Deze stoornissen hebben grote lichamelijke en geestelijke consequenties - anorexia heeft het hoogste sterfteaantal van alle psychiatrische stoornissen. Eat that.

"O ik heb echt ZO veel gegeten vandaag, nee ik hoef nu echt niets meer," "Ja ik heb gister OOK een rol koekjes opgevroten, zo stom, ik moet vandaag echt even wat minder eten" en "Je MOET me meenemen naar de sportschool, ik kan zo echt niet in m’n bikini verschijnen." Het zijn hele herkenbare redenaties die anorexiapatienten aandragen om hun opvallende gebrek aan eetlust te verklaren. Sowieso praten ze extreem vaak over eten, alsof het discours de afwezigheid van daadwerkelijke consumptie kan compenseren. En om het te verbloemen voor de buitenwereld natuurlijk. De meeste patienten vinden zelf dat er absoluut niets met hen mis is, maar hebben wel door dat de omgeving daar soms anders over denkt.

Ik moet eerlijk bekennen dat ik anorexia vaak afdoe als een luxeziekte, iets wat je je alleen kunt permitteren als je al genoeg hebt. Het feit dat je jezelf als welgesteld en onderwezen persoon moedwillig uithongert om te voldoen aan een illusionaire perfectie, en daarbij je lichaam volledig ruïneert, gaat er bij mij niet in. Sterker nog, ik vind het walgelijk en ondankbaar. Ik denk altijd, stel je niet zo aan en eet gewoon normaal, maar dat blijkt dan weer niet te kunnen. Maar is het echt alleen de torenhoge sociale druk die jonge meisjes ertoe leidt het pad van die ene appel per dag te kiezen? Zijn het wel de Holland’s Next Top Model programma’s en de Pro Ana websites die ons gezonde verstand doen bezwijken en de afvalrace richting ‘size zero’ instigeren?

Anorexia komt bij ongeveer 0,3% van de vrouwelijke bevolking voor. Aangezien men in sommige landen wel wat beters te doen heeft dan de prevalentie van anorexia te onderzoeken, zijn deze getallen voornamelijk op de Westerse wereld toepasbaar. In het licht van het heersende mode-ideaal à la ‘meetlat zonder gezichtsuitdrukking’ lijkt dit best weinig. Toch zijn er alleen al in Nederland zo’n 180.000 mensen met anorexia - en dat zijn alleen nog maar de gevallen die onder behandeling zijn. Dit kunnen echter niet puur slachtoffers van de huidige modetrends zijn, aangezien anorexia enkele eeuwen geleden ook al voorkwam.

Om gediagnosticeerd te worden met anorexia nervosa moet je ondermeer een extreem laag gewicht hebben (tot 85% van een normaal gewicht, of een Body Mass Index (BMI) lager dan 17,5), een obsessieve angst om aan te komen en een verstoord lichaamsbeeld. Belangrijke kenmerken zijn ook perfectionisme, ontkenning van de ziekte, lusteloosheid, een verhoogde pijngrens en het uitblijven van de menstruatie. Dit laatste is een directe oorzaak van de ontregeling van je hormoonhuishouding en een ernstig tekort aan bepaalde voedingsstoffen. Behandeling is lastig omdat patiënten vaak ontkennen dat er iets mis met ze is en daarom geen motivatie hebben beter te worden. In de spiegel zien patienten zichzelf veel dikker dan ze in werkelijkheid zijn. Dit komt niet omdat er iets mis is met hun waarnemingsvermogen, maar de beoordeling van de verkregen informatie in de hersens gaat verkeerd. Soms beseffen mensen het pas na het bekijken van foto’s van zichzelf; fototherapie wordt steeds vaker ingezet. 'Say cheeeese!'

Hoewel er nog geen consensus is over de biologische oorzaken van anorexia, worden enkele feiten algemeen erkend. Meer dan de helft van de ziekte wordt door erfelijke factoren bepaald. Dat is evenveel als bij psychiatrische stoornissen als schizofrenie en manische depressie – een reden om anorexia als biologische stoornis te beschouwen.

Er is ontdekt dat veel mensen met anorexia al vroeg in de kindertijd last hadden van angst- en depressiestoornissen en 'obsessive compulsive disorder.' Volgens de meest gangbare theorie raakt men verstrikt in een vicieuze cirkel. In een poging de, wellicht onbewuste, angsten te verminderen, wordt voedsel vermeden. Serotonine speelt bij dit proces een cruciale rol. Serotonine is een stof die betrokken is bij veel psychiatrische ziektes, bij je humeur, eetgedrag, angst en obsessief gedrag. Hoe minder koolhydraten je binnenkrijgt, hoe minder serotonine je hersens aanmaken, waardoor je angsten automatisch onderdrukt worden. Het niet eten levert zo een tijdelijke opluchting van de negatieve gemoedstoestand en voelt dus 'prettig'.

Het gewichtsverlies en de ondervoeding hebben op hun beurt echter weer allerlei effecten op je hormoonhuishouding, wat uiteindelijk resulteert in méér angsten en depressies. Om deze nieuwe angsten en depressies tegen te gaan, wordt er nog minder gegeten, en zo ontstaat de magere cirkel. De relatie tussen eten en angst wordt nog verder bevestigd door het feit dat patiënten verhoogde angstreacties vertonen wanneer ze met eten in aanraking komen – ook als ze er alleen maar naar kijken. Het lijkt er op dat mensen met anorexia uithongering nastreven in een poging aan de negatieve consequenties van eten te ontkomen.

De hoeveelheid serotonine wordt nog eens extra beïnvloed door de hormonen die vrijkomen wanneer meisjes gaan menstrueren. Deze hormonale veranderingen in combinatie met alle psychosociale druk maken dat je in de puberteit erg kwetsbaar bent om anorexia te ontwikkelen. Bij jongens zijn deze hormonale veranderingen verschillend, en dat verklaart ten dele het sekseverschil - slechts ~10% van de anorexiapatiënten is mannelijk.

Het lijkt er op dat mijn scepsis plaats moet maken voor de acceptatie van gedegen biologische antwoorden. Zeker gezien het feit dat de ziekte zich zo lang geleden al voordeed, is de conclusie simpel. Óf het mode-ideaal is de afgelopen eeuwen niet veranderd en Rubens zat er met zijn muzes helemaal naast, óf anorexia is gewoon een psychiatrische ziekte. Het huidige milieu heeft hier waarschijnlijk wel een negatieve invloed op, maar is er niet de directe oorzaak van. Zolang de verschijning van het kijkcijferkanon 'the Anor-Xfactor' nog even op zich laat wachten, komt het vast allemaal dik in orde!

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Strengen

Strengen

Dit is het eerste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Krabbels in de kantlijn

Krabbels in de kantlijn

Eva stuit op aantekeningen in de kantlijn van oud boek, gemaakt door haar jongere ik. Maar wie is dat eigenlijk? Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Speaker

Speaker

Tijdens het installeren van een dichtende speaker aan de rand van een weiland, wil Werner zich niet vergelijken met kunstenaar Guido van der Werve, maar veel resoneert. In EYE is nog tot 29 mei een tentoonstelling te zien van Van der Werve. Hij leerde Werner over de kansen in melancholie. Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Interview met kunstenares Nina Goedegebure

'In ziekenhuizen moet je ook naar kunst kunnen kijken en koffiedrinken'

Interview met kunstenares Nina Goedegebure over hoe ze houvast vond in de ziekenhuisgalerie en daar een boek over maakte. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Column: Een nog onbekend familielid

Een nog onbekend familielid

De ouders van Eva lijken de geboorte van een nieuw familielid te beschouwen als een vrijbrief om wel erg persoonlijke vragen op hun dochter af te vuren. Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

drie figuren zitten voor een groot raam aan een tafeltje iets te drinken, twee van de figuren zitten op een stoel, een van de figuren zit in een rolstoel

Het café

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week het laatste deel: over het belang van fysieke toegankelijkheid. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel