Asset 14

Een roman in 12 vissen

Allereerst moet ik toegeven dat ik deze roman ook via een aanbeveling heb ontdekt. Eigenlijk geef ik hier dus een tweedehands TIP. In de laatste alinea van zijn column in de Revisor schreef Jan van Mersbergen: “Voor vijf euro kocht ik in een tweedehands boekwinkeltje Het boek van Gould. Een roman in twaalf vissen. Er staan tekeningen van vissen in en van ieder hoofdstuk is de tekst in een andere kleur afgedrukt. Een prachtig papieren boek, en bovendien een vertelstem die meteen goeie ideeën geeft (…)” Bij die vissen was ik al verkocht.

Ik kocht de roman via boekwinkeltjes.nl, een site die op zichzelf al een TIP waard is. Anderhalve week later had ik het boek uit. Deze roman, geschreven door Richard Flanagan, kun je niet wegleggen. Dit epische avontuur slokt je op en slingert je terug naar het begin van de negentiende eeuw. Nu zou ik deze TIP hierbij kunnen laten, erop vertrouwend dat Jans aanbeveling ook jullie zal overhalen het boek ergens op te duikelen, maar de beeldende beschrijvingen smeken erom geciteerd te worden.

De hoofdpersoon William Buelow Gould zit gevangen op Sarah Island, een strafkolonie voor de kust van Van Diemensland. Hij is veroordeeld tot 49 jaar gevangenschap en zit in een cel die met de getijden volstroomt met zeewater. Als hij zeker weet dat zijn bewaker weg is schildert hij vissen. Elke vis luidt een nieuw hoofdstuk in van het boek dat hij aan het schrijven is. Inkt is echter niet voorradig, daarom gebruikt Gould bloed, verpulverde gestolen edelsteen, een zee-egel en stront om zijn levensverhaal op te tekenen.

Niet dat ik zal verdrinken: ik zal, zoals anderen voor mij hebben gedaan, een paar uur lang aan de tralies boven mijn hoofd hangen & mezelf omhooghouden in de dertig centimeter lucht die er bij hoogwater boven in mijn cel overblijft. Soms laat ik los & drijf rond in mijn kleine koninkrijk, in de hoop dat ik zo zal sterven. Al drijvend tel ik ook weleens mijn zegeningen: tweemaal per dag zo baden heeft me de laatste tijd kennelijk van mijn luizen bevrijd & de cel is wel vochtig & heeft vaak een ziltige zeewierachtige geur, maar niet die afschuwelijke strontlucht & ranzige bokkengeur die normaal altijd overheersen.

Gould leeft in erbarmelijke omstandigheden, maar blijft opvallend opgewekt onder de uitzichtloosheid van zijn gevangenschap. Van 1822 tot 1833 was Sarah Island de strafkolonie van het Britse rijk waar het uitschot van de maatschappij naartoe verbannen werd. Voor vluchtgevaarlijke criminelen en veelplegers was dit eiland, dat door woeste zee werd omringd, het eindstation. Het verhaal gaat dat ene Trenham in 1824 een medegevangene vermoordde met het doel zelf geëxecuteerd te worden. Als Het boek van Gould enigszins in de buurt van de waarheid komt kunnen we Trenham geen ongelijk geven. Toch blijft het leven op het eiland intrigeren. Flanagans beschrijvingen van de martelingen zijn in hun gruwelijkheid zo meesterlijk dat ik het boek niet weg kon leggen en tot diep in de nacht bleef lezen.

Uit de starende, verwijtende oogkassen in de schedels van de Schotse wever & Brullende Tom Weaver, uit Towterehs gestolen schedel & de verbrijzelde schedel van zijn kleinzoon kropen kakkerlakken. Vlooien schoten uit hun versplinterde neusbeentjes. De schedels begonnen rottingstranen van pus & bloed te wenen die door het glas trokken en & zich over mij verspreidden.

Gould is kunstenaar, naar eigen zeggen een zeer slechte. Hij slaagt er echter in zijn leven op Sarah Island iets aangenamer te maken door vissen te schilderen voor een ijdele dokter die hoopt dat wetenschappelijke publicatie van deze exotische dieren hem terug zal brengen naar de geciviliseerde Westerse wereld. In eerste instantie vervult Gould zijn taak met tegenzin, maar al snel beginnen de vissen voor hem te leven. In hun glazige ogen ziet hij opeens de karaktereigenschappen van de mensen om hem heen. Werkelijkheid en fantasie gaan steeds meer in elkaar overlopen. Net als je met Gould meedeint in zijn droomwereld schudt de schrijver je weer wakker door je de keiharde realiteit voor te schotelen.

Zijn uiterlijk was grotesk. Zijn gezicht was verminkt, & toen hij naar me toe kwam, werd het duidelijk dat zijn oren & neus er ooit waren afgesneden & er nog gedeeltelijk rauwe hompen zaten, rood & vurig, waar deze lichaamsdelen ooit hadden gezeten. De veelzeggende bulten van de pokken hadden zich als vleesetende torren over zijn hele gezicht verspreid. Marks de Spoorzoeker, die ik altijd had willen schilderen als de dandy-achtige slijmvis, leek nu slechts nog op de omkrullende, slappe & stinkende massa vlees waarin vis veranderde als die een paar dagen in het huisje van meneer Lempriere had gelegen.

Sarah Island ademt dood en verrotting en hoewel iedereen (zowel gevangenen als bewakers) er vastzit, probeert niemand de situatie te verbeteren. Dit harde cynisme werkt verslavend, misschien juist omdat het zo ver afstaat van mijn eigen leven. Nu ik het boek uit heb wil ik eigenlijk meteen opnieuw beginnen met lezen. Ik wil weer terug naar dit gruwelijke eiland en er als een van Goulds vissen in eindeloze rondjes omheen zwemmen.

Mail

Maartje Smits Maartje Smits is schrijvend detective en imker. In 2015 verscheen haar dichtbundel Als je een meisje bent bij uitgeverij De Harmonie.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer