Asset 14

Een roman in 12 vissen

Allereerst moet ik toegeven dat ik deze roman ook via een aanbeveling heb ontdekt. Eigenlijk geef ik hier dus een tweedehands TIP. In de laatste alinea van zijn column in de Revisor schreef Jan van Mersbergen: “Voor vijf euro kocht ik in een tweedehands boekwinkeltje Het boek van Gould. Een roman in twaalf vissen. Er staan tekeningen van vissen in en van ieder hoofdstuk is de tekst in een andere kleur afgedrukt. Een prachtig papieren boek, en bovendien een vertelstem die meteen goeie ideeën geeft (…)” Bij die vissen was ik al verkocht.

Ik kocht de roman via boekwinkeltjes.nl, een site die op zichzelf al een TIP waard is. Anderhalve week later had ik het boek uit. Deze roman, geschreven door Richard Flanagan, kun je niet wegleggen. Dit epische avontuur slokt je op en slingert je terug naar het begin van de negentiende eeuw. Nu zou ik deze TIP hierbij kunnen laten, erop vertrouwend dat Jans aanbeveling ook jullie zal overhalen het boek ergens op te duikelen, maar de beeldende beschrijvingen smeken erom geciteerd te worden.

De hoofdpersoon William Buelow Gould zit gevangen op Sarah Island, een strafkolonie voor de kust van Van Diemensland. Hij is veroordeeld tot 49 jaar gevangenschap en zit in een cel die met de getijden volstroomt met zeewater. Als hij zeker weet dat zijn bewaker weg is schildert hij vissen. Elke vis luidt een nieuw hoofdstuk in van het boek dat hij aan het schrijven is. Inkt is echter niet voorradig, daarom gebruikt Gould bloed, verpulverde gestolen edelsteen, een zee-egel en stront om zijn levensverhaal op te tekenen.

Niet dat ik zal verdrinken: ik zal, zoals anderen voor mij hebben gedaan, een paar uur lang aan de tralies boven mijn hoofd hangen & mezelf omhooghouden in de dertig centimeter lucht die er bij hoogwater boven in mijn cel overblijft. Soms laat ik los & drijf rond in mijn kleine koninkrijk, in de hoop dat ik zo zal sterven. Al drijvend tel ik ook weleens mijn zegeningen: tweemaal per dag zo baden heeft me de laatste tijd kennelijk van mijn luizen bevrijd & de cel is wel vochtig & heeft vaak een ziltige zeewierachtige geur, maar niet die afschuwelijke strontlucht & ranzige bokkengeur die normaal altijd overheersen.

Gould leeft in erbarmelijke omstandigheden, maar blijft opvallend opgewekt onder de uitzichtloosheid van zijn gevangenschap. Van 1822 tot 1833 was Sarah Island de strafkolonie van het Britse rijk waar het uitschot van de maatschappij naartoe verbannen werd. Voor vluchtgevaarlijke criminelen en veelplegers was dit eiland, dat door woeste zee werd omringd, het eindstation. Het verhaal gaat dat ene Trenham in 1824 een medegevangene vermoordde met het doel zelf geëxecuteerd te worden. Als Het boek van Gould enigszins in de buurt van de waarheid komt kunnen we Trenham geen ongelijk geven. Toch blijft het leven op het eiland intrigeren. Flanagans beschrijvingen van de martelingen zijn in hun gruwelijkheid zo meesterlijk dat ik het boek niet weg kon leggen en tot diep in de nacht bleef lezen.

Uit de starende, verwijtende oogkassen in de schedels van de Schotse wever & Brullende Tom Weaver, uit Towterehs gestolen schedel & de verbrijzelde schedel van zijn kleinzoon kropen kakkerlakken. Vlooien schoten uit hun versplinterde neusbeentjes. De schedels begonnen rottingstranen van pus & bloed te wenen die door het glas trokken en & zich over mij verspreidden.

Gould is kunstenaar, naar eigen zeggen een zeer slechte. Hij slaagt er echter in zijn leven op Sarah Island iets aangenamer te maken door vissen te schilderen voor een ijdele dokter die hoopt dat wetenschappelijke publicatie van deze exotische dieren hem terug zal brengen naar de geciviliseerde Westerse wereld. In eerste instantie vervult Gould zijn taak met tegenzin, maar al snel beginnen de vissen voor hem te leven. In hun glazige ogen ziet hij opeens de karaktereigenschappen van de mensen om hem heen. Werkelijkheid en fantasie gaan steeds meer in elkaar overlopen. Net als je met Gould meedeint in zijn droomwereld schudt de schrijver je weer wakker door je de keiharde realiteit voor te schotelen.

Zijn uiterlijk was grotesk. Zijn gezicht was verminkt, & toen hij naar me toe kwam, werd het duidelijk dat zijn oren & neus er ooit waren afgesneden & er nog gedeeltelijk rauwe hompen zaten, rood & vurig, waar deze lichaamsdelen ooit hadden gezeten. De veelzeggende bulten van de pokken hadden zich als vleesetende torren over zijn hele gezicht verspreid. Marks de Spoorzoeker, die ik altijd had willen schilderen als de dandy-achtige slijmvis, leek nu slechts nog op de omkrullende, slappe & stinkende massa vlees waarin vis veranderde als die een paar dagen in het huisje van meneer Lempriere had gelegen.

Sarah Island ademt dood en verrotting en hoewel iedereen (zowel gevangenen als bewakers) er vastzit, probeert niemand de situatie te verbeteren. Dit harde cynisme werkt verslavend, misschien juist omdat het zo ver afstaat van mijn eigen leven. Nu ik het boek uit heb wil ik eigenlijk meteen opnieuw beginnen met lezen. Ik wil weer terug naar dit gruwelijke eiland en er als een van Goulds vissen in eindeloze rondjes omheen zwemmen.

Mail

Maartje Smits Maartje Smits is schrijvend detective en imker. In 2015 verscheen haar dichtbundel Als je een meisje bent bij uitgeverij De Harmonie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar