Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Een oproep tot een breder perspectief.
Een paar maanden geleden begon ik met veel enthousiasme aan het vak politieke filosofie aan de universiteit. Na een paar weken viel het me op dat mijn professor, die op een zelfverzekerde manier over de belangrijkste theorieën van de afgelopen eeuwen spreekt (theorieën bedacht en erkend door mannen) in zijn leerprogramma niet één keer verwees naar vrouwelijke en niet-westerse politieke filosofen. Vreemd, vond ik, want vrouwen en niet-westerse politieke filosofen hebben dan dus niks bijgedragen aan het vormgeven van deze wereld? En Mary Wollstonecraft, Rosa Luxemburg, Audre Lorde en bell hooks dan? Dankzij hun strijd voor gelijke rechten volg ik als vrouw toch dit vak?
Ik begreep het niet en vroeg me ook af wat de reden is dat mijn professor hier geen enkele keer naar verwees. Toen ik navraag ging doen, antwoordde hij simpelweg dat het aan ons, vrouwen in het bijzonder, is onderzoek te doen naar de positie van vrouwen in de geschiedenis en welke rol zij speelden omtrent politieke kwesties. Blijkbaar had hij tijdens zijn langdurige carrière nooit de intentie om zijn leerprogramma te verruimen.
Vanaf dat moment kon ik alleen nog troost vinden in feministische boeken en artikelen die mij op een andere manier leerden kijken naar de wereld waarin we leven, om te weten waar ik als vrouw in deze samenleving sta en hoe andere vrouwen en mannen de zich manifesterende problemen in een samenleving onderzoeken en oplossen. Lang wist ik niet hoe ik op een overtuigende manier kon spreken over feminisme en de strijd voor meer gendergelijkheid en intersectioneel denken. Het is niet altijd even gemakkelijk om jezelf een feminist te noemen in publieke ruimtes, want je weet tenslotte nooit wat voor reacties je kunt krijgen. Ik had altijd gerekend op steun van het onderwijs bij het vinden van de juiste kennis over deze belangrijkste thema’s, maar dat was dus niet wat het mij daadwerkelijk bood.
'Perez verwijst in haar boek op een indrukwekkende wijze naar verschillende scheve verhoudingen tussen vrouwen en mannen.'
Ik besloot zelf op zoek te gaan naar antwoorden en ontdekte het boek Invisible Women (2019) van Caroline Criado Perez. In dit boek beschrijft zij de wereld als een door mannen gedomineerde cultuur, waarin de mannelijke ervaring als universeel wordt beschouwd, terwijl de vrouwelijke ervaring – die van de helft van de wereldbevolking! – wordt gezien als een afgebakend deel in het systeem. Perez kijkt terug naar de achttiende eeuw, de eeuw van de zogeheten verlichting en hoe door deze periode de rechten van de mens zijn uitgebreid, maar de rechten van vrouwen werden beperkt. Hierdoor werd vrouwen namelijk de controle over de eigendommen en inkomsten ontzegd en werden zij uitgesloten van hoger onderwijs en beroepsopleiding. Het is Mary Wollstonecraft die in deze periode opkwam voor onderdrukte vrouwen.
Anno 2019, zo blijkt uit het onderzoek van Perez, beschouwen we de mannelijke ervaring nog steeds grotendeels als universeel. Waarom is dit nog steeds zo? Perez verwijst in haar boek op een indrukwekkende wijze naar verschillende scheve verhoudingen tussen vrouwen en mannen. Deze worden niet altijd opgemerkt, maar zijn wel aanwezig in onze hedendaagse samenlevingen. Zo ervaren vrouwen pijn op een andere manier, hebben zij last van postnatale depressies en komen vaker in contact met schadelijke huishoudelijke producten en cosmetica.
Daarnaast blijkt uit onderzoek dat de meeste mensen aan een man denken wanneer ze het woord ‘genie’ horen. Hieraan had ik nog nooit eerder gedacht, terwijl het vanzelfsprekend is dat iedereen een ‘genie’ kan zijn. Perez spreekt in haar boek over een informatie-genderkloof die nog steeds in de wereld aanwezig is. Zij beaamt dat de cultuur waarin wij leven uit kleine seksistische handelingen bestaat die je gewoon kunt negeren, maar als je er collectief aan denkt, zie je al snel een patroon; het zijn nog steeds voornamelijk vrouwen en niet-dominante groepen die extra denkwerk moeten verrichten binnen het educatief systeem om hun positie in deze wereld te begrijpen.
Op het einde van haar boek wijdt Perez ongeveer zeventig pagina’s aan voetnoten, voornamelijk nieuwsartikelen en wetenschappelijk onderzoek. Tijdens het lezen zag ik in hoe belangrijk het is de juiste gegevens mee te nemen in een onderzoek. Want alleen uitgebreid onderzoek met behulp van de juiste gegevens kan uiteindelijk tot oplossingen leiden. Deze informatie bracht mij terug naar de woorden van de professor, die blijkbaar niet de intentie had om meer gendergelijkheid te bereiken door middel van zijn leerprogramma, maar ons wel aanmoedigde om zelf onderzoek te doen. Wat hij hiermee leek te zeggen is: wat te maken heeft met vrouwen, moet door vrouwen onderzocht worden.
'Als we een andere lens gebruiken, zoals Perez doet, ontdekken we patronen die nog nooit eerder zichtbaar waren.'
Het lijkt mij, net als Perez, in ieder geval haalbaar om de verschillende vakgebieden op een positieve manier te verruimen, namelijk door het behalen van gendergelijkheid en intersectionaliteit in alle vakgebieden en tegenwoordig gebeurt dit gelukkig ook al. Daarvoor moet wel voldoende ruimte vrijgemaakt worden om dit te bereiken. Mijn doel is uiteindelijk niet de bestaande theorieën van de afgelopen eeuwen aan de kant te schuiven, maar eerder deze theorieën vanuit verschillende perspectieven en groepen te onderzoeken, want het is nu de hoogste tijd voor perspectiefverandering.
Om cultureel en maatschappelijk relevant te blijven, moeten we verschillende vakgebieden actualiseren en hun oorspronkelijke vorm aanpassen aan de vragen en kwesties die nu in onze samenleving spelen, maar als we de redenering blijven volgen dat we de bestaande theorieën, grotendeels door mannen bedacht en erkend, moeten blijven omhelzen, dan kan er geen verandering plaatsvinden. Sommige mensen en groepen vinden dat we slechts door één lens naar de geschiedenis kunnen kijken, maar als we een andere lens gebruiken, zoals Perez doet, ontdekken we patronen die nog nooit eerder zichtbaar waren. Bovendien: alleen door ons een verandering voor te stellen, kunnen we die daadwerkelijk tot stand brengen.
Beeld: Riccardo Romano via Flickr.
