Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hierdoor hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd.
In de trein lees ik graag. Deze keer een boek over ondergronds hedonisme tijdens de Sovjet Unie. Ondertussen rijden we vanuit Londen Brussel binnen, en ben ik halverwege de reis terug van mijn vriendin naar huis. Een paar stoelen verderop in de coupé neemt een man plaats. Ik kijk op wanneer de conducteur hem als enige van ons vraagt om zijn kaartje, die van een zwarte man zonder tas in een internationale trein. Hij rommelt wat en laat een verkreukeld, geel papiertje zien. De conducteur zegt dat dit geen ticket is, al behoeft het geen uitleg.
“Zonder ticket kunt u niet instappen, meneer. Ik wil u vragen om de trein te verlaten, zodat we kunnen vertrekken.”
De man blijft zitten. Zijn stilte rekt de tijd.
“Anders staat de politie hier over vijf minuten.”
“Waarom mag ik niet naar Engeland reizen?” antwoordt de man.
De conducteur laat hem weten dat dit niet de trein naar Engeland is: “Daar komen we net vandaan. Wij rijden naar Amsterdam.”
Als er genoeg mensen tegelijk instappen, komt hopelijk een deel onopgemerkt aan op de eindbestemming
De man wil tegengas geven, maar wordt onderbroken door de walkietalkie van de conducteur. Een krakende stem laat weten dat ergens anders in de trein iemand weigert te vertrekken. De conducteur legt uit wat er zich bij hem afspeelt, waarop nog een derde collega met eenzelfde verhaal tussenbeide komt.
Dus dit lijkt er aan de hand te zijn: een groep transmigranten - migranten op doortocht - probeert naar Londen te komen. Als er genoeg mensen tegelijk instappen, komt hopelijk een deel onopgemerkt aan op de eindbestemming.
De actie sleurt me uit m’n bubbel. Sinds het nieuws verzadigd is met corona, de pandemie, het RIVM, het OMT en vaccinatie-strategieën, kijk ik liever naar Netflix. Een lifestyle-trend spoorde al langer aan om met een nieuws-stop je mentale gezondheid op peil te houden. En terwijl er tot 2020 nog verwoede maatschappelijke discussies over migratie laaiden, hebben we sindsdien genoeg kopzorgen aan hoe we ons het beste uit de corona crisis managen.
Het feit is dat er miljoenen migranten in de EU aanwezig zijn (2,4 miljoen in 2018), die door het veranderen van de krantenkoppen allesbehalve zijn vervaagd. Al is dit aantal het afgelopen jaar minder toegenomen, behoren migranten wel tot één van de groepen die het hardst geraakt zijn door de coronamaatregelen. Zo is het moeilijker geworden om asiel aan te vragen, een werkvergunning te krijgen, of zelfs illegaal werk te vinden en te behouden. Tegelijkertijd wordt 13 procent van de essentiële corona-beroepen uitgevoerd door immigranten, die daardoor relatief vaak blootgesteld zijn aan de verspreiding van het virus.
De actie van de migranten deed me denken aan andere vormen van disruptieve acties
Maar ook in de jaren vóór de pandemie werden migranten tegengewerkt om een bestaan op te bouwen. Terwijl in Nederland zes jaar geleden nog 58% van de asielaanvragen werd goedgekeurd, daalde dat percentage in 2019 naar 40%. Een deel hiervan is te verklaren door de alsmaar oplopende vertragingen bij het IND, ondanks de vele brandbrieven die naar de Tweede Kamer zijn gestuurd. De vrees is dat er hierdoor, gepaard met het falende terugkeerbeleid, meer mensen in de illegaliteit terecht komen.
In de trein glimlachte ik om het walkietalkie-gekraak van geïrriteerde conducteurs door de collectieve actie van de migranten. Het deed me denken aan andere vormen van disruptieve acties, zoals die van klimaatactivisten, die ook wel eens het openbaar vervoer ontregelen. Tegelijkertijd was het besef cru dat het hier technisch gezien niet ging om ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’. Ik ben ongehoorzaam als ik een lange afstandsrelatie als geldige reden zie om tijdens een pandemie met de trein te reizen—daar denkt het Verenigd Koninkrijk namelijk anders over. Maar ‘burgers’ hoeven niet met z’n allen tegelijk en verspreid over de trein in te stappen om misschien illegaal de grens over te kunnen steken.
Vijf minuten later stappen twee politieagenten de coupé binnen. De man loopt na een kort gesprek met ze mee de trein uit. Terwijl ik ongehoorzaam verder terug naar huis reis, verdwijnt hij weer uit mijn zicht.
Beeld via Flickr
