Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. "Alle Indonesiërs - jong, oud, man of vrouw, van welke klasse ook – willen blank zijn."" /> Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. "Alle Indonesiërs - jong, oud, man of vrouw, van welke klasse ook – willen blank zijn."" />
tickets
Asset 14

Resten van de kolonie II

In februari introduceerde Hard//hoofd het interdisciplinaire videoproject Empire van filmmakers Kel O’Neill en Eline Jongsma, waarin zij de sporen van het Nederlandse kolonialisme in vijf voormalige V.O.C.-handelscentra documenteren. Het eerste deel van Empire speelt zich af in Sri Lanka. Voor het tweede deel, waarvan hier een preview te zien is, reisden de filmmakers af naar Indonesië. Daar filmden ze Permadi, die met de “Niederlande Kampfgruppe” een Nederlandse divisie van de Waffen SS simuleert en Yaakov, die zich dankzij zijn Nederlands-joodse afkomst heeft bekeerd tot het in Indonesië niet erkende jodendom.

Hun verblijf in Sri Lanka was het startpunt van het Empire-project, vertelt Eline. Op zoek naar de laatste overblijfselen van Nederlands kolonialisme ontdekten ze de Burghers, een etnische minderheidsgroep die tot hun grote verbazing dezelfde genetische opmaak had als de Nederlands-Indiërs.
Eline: “Ik was overdonderd, ik had er geen idee van dat zij bestonden.”
Kel: “In sociologie heb je de termen ‘gemarkeerd’ en ‘ongemarkeerd’ om aan te geven of een fenomeen wel of niet uitvoerig is bestudeerd. Er is al veel geschreven over gemengd ras en koloniale nakomelingen, maar van de Burghers hadden wij nog nooit gehoord. Voor al onze verhalen zoeken we naar relatief ongemarkeerde onderwerpen, of dingen die op een nieuwe manier aan het voetlicht gebracht moeten worden.”

Bekijk de preview van deel II en het interview met Permadi

Opmerkelijk aan de personages in het Indonesië-segment is hun bewonderende kijk naar de voormalige kolonisator. Permadi en Yaakov verheerlijken Nederland en beschouwen de Westerse cultuur als superieur.
“Een belangrijke verklaring voor die verheerlijking is economische macht,” zegt Eline. “Maar wat mij opviel, en dat vond ik nogal verontrustend, is dat alle Indonesiërs die wij ontmoetten - jong, oud, man of vrouw, van welke klasse ook – ze willen allemaal blank zijn. Dat betekent niet per se dat ze Europees willen zijn, het gaat om huidskleur. Hoe witter je bent, hoe mooier je bent.”
Kel: “Een van de dingen die we met dit stuk willen laten zien is dat degenen die de Waffen SS nadoen tot op zekere hoogte Europa benijden, en dat is een direct gevolg van de Europese bezetting. Je hebt het in principe over een groep mensen die de ergste criminelen uit de geschiedenis van Europa verheerlijken, uitsluitend om het feit dat zij, de Nazi's, Europees zijn en daarom meer ‘geavanceerd’. Dat geloven ze omdat hun kolonisators ze dat eeuwenlang hebben bewezen met hun kracht. Het idee is dat ze wel meer geavanceerd moeten zijn, omdat ze een pistool hebben waarmee ze anderen gewas laten oogsten. Die mentaliteit ging niet zomaar weg toen de kolonisten vertrokken.”

Bekijk de journalistieke reportage over Yaakov
(geen onderdeel van de definitieve versie van het Empire project)



Yaakov en Permadi hebben allebei een beeld van Nederland dat ze proberen na te doen?

Kel: “Voor beide mannen is het een rollenspel en beiden zijn selectief in hun voorkomen.”
Eline: “En in de identiteit die ze zich aanmeten. Voor allebei is hun uniform iets dat verder gaat dan de synagoge of het trainingsveld. Het is iets waarmee ze leven en waar ze duidelijke ideeën over hebben.”
Kel: “Dat komt gedeeltelijk voort uit het ongemak dat ze ervaren met hun Indonesische identiteit.”

Is de manier waarop Yaakov en Permadi naar hun oude kolonisator kijken exemplarisch voor Indonesië, of zijn zij de uitzondering op de regel?
Kel: “Dat zie je vanzelf als je in Indonesië de televisie aanzet. Nederlandse afstammelingen runnen de entertainment industrie, omdat eenlichte huid hier aantrekkelijker wordt gevonden. Veel modellen, acteurs en zelfs grote regisseurs en schrijvers hebben Nederlands bloed. Een vriend zei tegen Eline: ‘Als je wat langer zou blijven had je een grote actrice kunnen zijn. Drie maanden en ze hadden je ontdekt.’”
Eline: “Maar aan de andere kant koestert men ook wrok tegen het Westen en tegen Nederlanders. Die twee kanten bestaan tegelijk. Dat zie je ook in het geval van Yaakov en Permadi.”
Kel: “Zijn Yaakov en Permadi representatief voor het land als geheel? Ja. Maar voor het hele land? Nee. Ze zijn representatief voor een enkel fenomeen dat ons opviel en dat wij hebben uitgelicht.”

Op jullie blog vertellen jullie over de Nazi-manie in Indonesië. Jullie kwamen afbeeldingen van Hitler en het swastikasymbool tegen op stickers, t-shirts en zelfs auto’s. Waar komt dit fenomeen vandaan?
Eline: “Er zijn verschillende redenen voor. De eerste is dat Indonesië een islamitische natie is en tegenstander van Israël. Dankzij Hitlers acties in de Tweede Wereldoorlog wordt door sommige jongeren geconcludeerd dat hij daardoor tegen een land als Israël zou zijn geweest. Daarnaast is het vergelijkbaar met het dragen van een Chinese communistische vlag op je tas. Je denkt dat het cool en opstandig is en vergeet de eigenlijke betekenis. Voor Indonesiërs is de Holocaust heel ver weg. Een andere vreemde reden voor de Nazi-manie is dat Indonesië in de jaren zestig met veel moeite de communistische partij heeft bestreden. En Hitler vocht tegen het communistische Rusland.”

Heerst er in Indonesië veel nostalgie over de Nederlandse koloniale tijd onder degenen die dat nog meegemaakt hebben?
Eline: “Absoluut. Er heerst veel nostalgie.”
Kel: “Een Chinees-Amerikaanse vriend vertelde ons een verhaal over zijn Indonesische grootmoeder, die Nederlands had gesproken toen ze opgroeide. Toen ze op haar sterfbed lag in Soerabaja en steeds meer in de war raakte, begon ze Nederlands te praten. Dus ze sprak de taal van haar kolonisator terwijl ze stierf. Dat is voor mij het meest hartverscheurende nostalgische verhaal dat ik ooit heb gehoord, want ze stierf eigenlijk in een land dat niet meer bestond. Hoewel ze het grootste deel van haar leven in onafhankelijk Indonesië had gewoond, ging ze op haar sterfbed terug naar Nederlands-Indië.”

Hoe hebben haar kinderen en kleinkinderen dat ervaren?
Eline: “Het is voor hen allemaal een beetje vreemd. De familie is later naar de V.S. verhuisd en onze vriend is Amerikaans. Etnisch gezien is hij Chinees, zijn familie komt uit Indonesië en hijzelf is Amerikaan. Hij was geloof ik wel nieuwsgierig, maar hij heeft helemaal geen sentimentele band met Nederlands-Indië. Het is ook niet iets waar de generatie van zijn grootouders over spreekt. Mijn grootmoeder heeft het er ook nooit over. Het is pijnlijk. Pijnlijke herinneringen aan een pijnlijk verleden.”
Kel: “Ook politiek ligt het gevoelig. Men is snel bang om het verkeerde te doen of te zeggen.”

Dat laatste bleek toen BPPI, de eerste locale partner van het project, en de culturele afdeling van de Nederlandse Ambassade in Jakarta, een potentiële financier, beiden afhaakten nadat duidelijk werd dat de film over een joodse Indonesiër zou gaan. De afwijzing werd gedaan op basis van ‘gevoelige onderwerpen.’ Ondanks dat er in de correspondentie nergens specifiek werd gerefereerd aan Yaakov of het jodendom, was het voor de filmmakers duidelijk dat deze beslissing was genomen uit angst voor reacties van islamitische fundamentalisten.
Eline: “Ik snap wel dat sommige dingen gevoelig liggen. Religie is heel belangrijk in Indonesië. Het was vast moeilijk voor een Nederlandse diplomaat om dit project onder ogen te krijgen, want als Nederlander wil je niet antisemitisch lijken. Maar de onprofessionele houding van de betreffende instellingen zat ons dwars. Het besluit om een kunstproject niet tentoon te stellen voordat het gemaakt is, is vrij extreem. Ook bleek later dat BPPI en de Ambassade onderling over ons gecorrespondeerd hadden en min of meer samen hadden besloten ons te laten vallen. Daardoor werd het uiteindelijk meer een principiële dan een financiële kwestie. Het geeft wel een interessant kijkje in de diplomatieke relaties tussen Nederland en Indonesië.”

Voelt filmmaken door dit voorval meer als een politieke bezigheid?

Eline: “Ik wil politiek niet schuwen. Wat we nu in India maken heeft ook een controversieel tintje. We kiezen het niet omdat het politiek is, maar omdat het interessant is, binnen ons project past. Dat je ergens over spreekt betekent niet meteen dat je politiek bezig wilt zijn. Het begint met nieuwsgierigheid naar een onderwerp.”

Bekijk de journalistieke reportage over de Burghers in Sri Lanka
(geen onderdeel van de definitieve versie van het Empire project)

- Dit interview is afgenomen door Kelli van der Waals. Bezoek voor meer informatie over het Empire project: http://sinisterhumanists.tumblr.com -

Mail

Videoredactie

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Op de eerste lentedag van dit decennium viert Hard//hoofd haar 10-jarig bestaan in Het HEM. Samen met de alchemisten van deze tijd toveren we Het HEM om tot nachtlaboratorium. Vier met ons mee! Lees meer

Alles vijf sterren: 19

Trots op onze menselijkheid

Deze week worden we blij (en trots) van burlesque, zwart-witfoto's in elke kleur van de regenboog en het tweede seizoen van Sex Education. Lees meer

De humblebrag

De humblebrag

Anne Staal gaat in gesprek met haar miereneter, want er moet haar iets van het hart. Lees meer

Stemmen die wegsterven in de wind

Stemmen die wegsterven in de wind

Een auteur heeft zich teruggetrokken in een grauwe hotelkamer en werkt aan een boek, om niet te hoeven praten en niks uit te hoeven leggen. Voor zolang het duurt. Want van wie is het boek uiteindelijk: van de schrijver of van de lezers? Lees meer

 Wat betekent het om erbij te horen?

Wat betekent het om erbij te horen?

In deze extra Beeldspraak, speciaal voor de Trotse week, zoomt Alex Avgud in op de lichamen van zij die zich niet aan de norm wensen te houden: migranten, lhbt'ers of beide. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Petrov zit

Petrov zit

Maria draaide zich om en liep de kamer uit. Petrov staarde naar het bruine plastic, de hoorn, de zwart met witte cijfers. Zijn starre billen raakten het leer en zijn ogen werden naar het tafeltje naast het raam getrokken. Het tafeltje met de telefoon, ver buiten zijn bereik. Zijn gedachtes vormden woorden die hij niet... Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan