In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Paula vraagt zich af: Wanneer steek je je neus in de zaken van de buren? Toch niet pas wanneer de buurvrouw bont en blauw over straat loopt of die oude meneer al maanden spoorloos is?
“Is Mel thuis?” Ik staar twee meisjes aan die tot mijn navel komen. “Wie?” “Melanie.” Met mijn zachtste stem zeg ik dat ik geen Melanie ken. Hardop meedenkend vraag ik hoe ‘Mel’ eruitziet. “Klein, donker haar, met een beetje krullen”, antwoordt het ene meisje, terwijl het andere iets mompelt over steil blond haar.
Terwijl ik met mijn ogen rol en in gedachten de deur dichtsla, hoor ik het meisje toegeven dat Mel nep is. “Oké, daarvoor kwamen we eigenlijk niet echt. Is dit het huis waar die enge man woont?” De meisjes overvallen me nogal en even ben ik oprecht in shock.
“Enge man?”, bluf ik. Ik voel mijn wangen rood worden. De stem van het meisje verandert in een fluister. “Die man die altijd schreeuwt.” Geen moment haal ik het in mijn hoofd om haar gelijk te geven. Hij staat immers in de woonkamer, achter die deur recht naast me. Klaar om me te corrigeren, of op mijn plek zetten, zoals hij dat zou noemen.
Zie je wel, denk ik, ze hebben echt wel iets door en ik overdrijf helemaal niet. En dat terwijl sociale controle niet meer voorkomt als je de media moet geloven. Oude mensen liggen weg te rotten. Zo lang zelfs, dat hun buren het in de krant moeten lezen. Dat oude vrouwtje dat de katten gaat voeren in het park wordt immers alleen nog maar door die beesten gemist – die vijf minuten later weer door een leuk jong stelletje of ander oud vrouwtje worden gevoerd. Die twee meisjes die aan de bel te trekken, bewijzen dat de buurt meekijkt, zo lang er maar genoeg signalen zijn.
Als het om een gezin gaat, springt iedereen hoog en laag als het verdwijnt. Zelfs als er van tevoren al een afscheidsfeestje is gehouden. Maar goed, misschien was het Gelderse dorpje dit weekend gewoon geschrokken na de eerdere dood van een man en zijn twee kinderen. Het gezin verdween immers vlak na het nieuws over dit 'familiedrama' in Etten-Leur. Dan ziet zo'n leeggehaald huis met kapotgesneden gordijn er plots wel erg bedreigend uit.
Eenderde van de moorden wordt gepleegd vanuit de huiselijke kring, maar die moorden zien aankomen, is als in een glazen bol kijken. Toch staat er bij elke moord of enig ander grootschaliger delict altijd een lichting buurtbewoners klaar die 'echt wel doorhadden dat er iets speelde'. Is dat zo? “De politie kwam er zo vaak” of “Iedereen wist allang dat ze die plantage hadden” zijn veelgehoorde uitspraken. Hoe komt het dan dat mensen daar niets mee doen?
Zelf blijf je natuurlijk het liefst uit de buurt bij iemand die agressief is. Om nou meteen aan te kloppen bij de buren of het wat rustiger kan bij de eerste beste ruzie, voelt ook zo overdreven. Bovendien weet ik nog maar al te goed hoe ik een paar jaar geleden nog uit het raam stond te blaffen dat mijn buren zich er niet mee moesten bemoeien. Ik wilde het bij mezelf houden en daar was ik heel goed in – dacht ik.
En zelfs als je huishouden al bekend is bij de politie vanwege een bedreigende gezinssituatie, blijft het lastig inschatten. Instanties moeten allerlei beslissingen maken, puur op basis van standaardprotocollen en inschattingen, want: mishandelaars en slachtoffers liegen.
Wat er nou daadwerkelijk gebeurt achter die deur, is een groot vraagteken. Vrijwel iedereen in een situatie met geweld in de thuissituatie houdt een schijnwereld op. Gezinnen en geliefden verhullen de pijn, voor de liefde en de veilige huissfeer die ze daar mee terug denken te krijgen.
Die schijn komt later echter keihard terug, op het moment dat ze écht hulp nodig hebben. Probeer het dan nog maar eens uit te leggen, zonder schuldgevoel. Dat je al die keren zei dat het wel meeviel, maar het eigenlijk keiharde oorlog was.
Ik kan het zelf niet eens goed uitleggen. Dat het niet het keukenkastje was, noch een keertje uitglijden onder de douche, maar een dikke vette bezemstok, kapotgeslagen op mijn onderrug. Best lastig, gênant vooral.
Kunnen we niet een term bedenken die minder huiselijk klinkt? Die de nadruk niet legt op mysterieuze dingen die achter gesloten deuren gebeuren, maar op het onrecht? Laten we er eens allemaal voor uitkomen dat een thuis comfortabel hoort te zijn - niet benauwend.
En kunnen we dan alsjeblieft ook meteen ophouden met het bagatelliseren van geweld door moord een familiedrama te noemen? Het leven is geen soap. Huiselijk geweld, dat klinkt als iets wat niet op straat thuishoort. Laat het dan ook alsjeblieft niet aan een thuis toebehoren.
