Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie.
Laatst miste ik de pont naar Amsterdam Noord vanuit Oost. Samen met twee jongens van rond de dertien jaar oud, die beiden tegen hun glinsterende Van Moof fietsen leunden gekluisterd aan hun telefoons, wachtte ik op de volgende.
“Hoeveel chickies heb jij dan?” vroeg de ene jongen aan de ander. “Sowieso die ene van vorige week, en die andere. Laat me je berichten lezen.”
Gebogen over hun schermen spraken ze over hoe ze het beste konden “hosselen”. Verderop stonden intussen vier jonge vrouwen ook op de pont te wachten. De jongens keken op en vroegen zich af: “Er zit toch wel een mooie voor ons bij? Het kan toch niet dat ze allemaal lelijk zijn?”
Op het eerste gezicht is het verwerpelijk hoe deze nog jonge jongens vrouwen willen bezitten, beoordelen en objectiveren, en dit is allesbehalve een geïsoleerd voorval. Nederlandse cijfers ontbreken, maar op Engelse middelbare scholen rapporteert 29% van de leraren op een dagelijkse basis seksistisch taalgebruik onder leerlingen.
Tuurlijk, die jongens zijn verantwoordelijk voor wat ze zeggen. Maar het grotere probleem is dat dit soort gedrag nog vaak oogluikend wordt toegestaan onder het mom van ‘jongens blijven nu eenmaal jongens’. Specifiek deze uitspraak is de afgelopen jaren onder steeds meer kritiek komen te staan als voedingsbodem voor het structurele seksisme dat is ingebed in onze omgangsvormen en instituties. Met ons taalgebruik houden we genderongelijkheid in stand, schreef Naomi Combrink, want taal “stuurt onze perceptie” en “wat we als ‘normaal’ beschouwen”.
De effecten hiervan worden bovendien versterkt door sociale media. Rond de tweede Nederlandse lockdown toonde de Netflix-hit The Social Dilemma eenduidig hoe sociale media ontworpen zijn om jongeren aan hen verslaafd te maken. Ze spelen in op de gevoeligheid die jongeren hebben voor groepsdruk, en stimuleren zo obsessief denken over lichamen, status en populariteit. Dit verlaagt het zelfbeeld en vergroot depressie en angstige gevoelens onder jongeren, vooral onder jonge vrouwen (Facebook is zich hiervan bewust).
De rol die sociale media - en taal in het algemeen - spelen in het objectificeren van vrouwen, bevestigd bovendien dat het niet gaat om ‘natuurlijk’ of ‘hormoon-gedreven’ gedrag, maar ons integendeel wordt aangeleerd door familie, vrienden, school, sociale media en collega’s. Hierom vroeg popster Dua Lipa zich vorig jaar in haar nummer Boys Will Be Boys af wanneer we zullen stoppen met het seksistisch opvoeden van onze kinderen (When will we stop saying things/’Cause they’re all listening/No, the kids ain’t alright).
Dua Lipa’s antwoord? Boys Will Be Boys/But Girls Will Be Women. Ook Emily Ratajkowski (@emrata) - met 28,6 miljoen Instagram volgers een van ‘s werelds bekendste modellen - bespreekt in haar vorige maand verschenen boek (My Body) de ambiguïteit van het verkocht worden, en jezelf verkopen, als product. Ratajkowski beschrijft in detail de kapitalistische industrie van het modellenwerk, die haar dwingt om op een dagelijkse basis te “dissociëren” van haar lichaam. Ratajkowski’s feminisme wordt doorgetrokken in de nieuwe speelfilm Pleasure, waarvan bijna de volledige cast bestaat uit mensen uit de pornoindustrie. “Doordat ze zichzelf seksualiseren,” zegt regisseur Thyberg tegen De Morgen, “nemen ze die macht net weg bij mannen. Als je ze ‘hoer’ of ‘slet’ noemt, zeggen zij: jij bent degene die op beelden van mij masturbeert.”
Terwijl sociale media seksuele objectificatie aanmoedigen, kunnen ze tegelijkertijd een podium bieden voor een subjectiverend tegengeluid. Met Boys Will Be Boys, My Body en Pleasure creëren Dua Lipa, Ratajkowski en Thyberg klikbare content voor de platforms die hun ervaringen en die van anderen gewoonlijk uit beeld houden. Ja, deze voorbeelden gaan vooral over witte vrouwen; er blijven talloze perspectieven ongezien en onbesproken. En ja, het roept de vraag op wat vrouwen opschieten met hun eigen exploitatie, in plaats van bijvoorbeeld de mode-, pop- en pornoindustrie te boycotten. Maar juist deze recente tegengeluiden uit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie tonen hoe sociale media ook tégen zichzelf gebruikt kunnen worden.
Beeld: MarieEly via Flickr
