Asset 14

Expertpositie in zwijgzaamheid

De assertiviteit van de verlegen mens

Julia Josephina heeft een ingewikkelde relatie met haar eigen verlegenheid. In een driedelig essay onderzoekt ze de weg naar een succesvol verlegen leven. In dit eerste deel schrijft ze een brief aan de schrijver van een zelfhulpboek over verlegenheid.

Ik zit op de fiets naar huis, uitgeteld na een intensieve tekstbespreking waarin ik niets heb gezegd. De volgende keer moet ik meteen bij binnenkomst mijn mond opentrekken, dan voelt de stap niet zo groot als ik dat later nog eens wil doen. Halverwege het gesprek nieste ik wel een keer, waarna de groep me gezondheid wenste en ik mijn best deed de orde zo snel mogelijk weer te herstellen (door mijn mond te houden).

Met tweeëntwintig jaar ervaring in het zwijgen bekleed ik een expertpositie, en die laat ik moeilijk los. In een poging mijn verlegenheid te begrijpen lees ik het zelfhulpboek Verlegen, nou en! van Bernardo Carducci. Ik hoop dat het zal opluchten meer over mijzelf te weten.

Ik schreef de Amerikaanse psycholoog een brief:

'Beste Bernardo,

De bibliotheek had je boek weggestopt in het magazijn. Dat doen ze alleen met boeken die niet vaak geleend worden, volgens mij. Daarmee wil ik niet zeggen dat je boek faalt, maar dat het onderwerp waarover je schrijft gewoon niet zo populair is.

De reden dat ik je boek nu uit het magazijn heb laten plukken, is dat ik van de artikelen op het internet niet gelukkig word. Ze zijn ofwel buitensporig positief over verlegenheid (want we zijn superinlevend en creatief en trouwens, extraverte mensen overschatten hun eigen populariteit) of ze zetten verlegenheid weg als een psychische ziekte die, als je niet acuut naar de psycholoog rent, zal uitgroeien tot een sociale angststoornis.

Om eerlijk te zijn vind ik zelfhulpboeken een beetje vies, vooral als er zinnen in staan als ‘Laat mij de weg voor je uitstippelen en je gids zijn.’ Toch heb ik ook bewondering voor het schaamteloos omarmen van clichés. Jij hebt oprecht het beste met me voor. Als er clichés voor nodig zijn om dat te onderstrepen, dan moet dat maar zo zijn.

In de trein sloeg ik je boek open op het hoofdstuk ‘Succesvol verlegen’. Naast mij zat een man verveeld door zijn Spotify-afspeellijst te scrollen. Hij luisterde Radiohead. Ik wilde niet dat iemand die naar Radiohead luistert erachter komt dat ik een zelfhulpboek over verlegenheid lees. Ik sloeg meteen de eerste bladzijde om, verhulde zo de titelpagina en las in vals gewaarborgde privacy verder. Daar schreef jij dat verlegen mensen in extreme mate bezig zijn met wat anderen van hen vinden, terwijl zij vaak helemaal geen mening hebben over de verlegene in kwestie. Hoe heb je zo snel een plek in mijn zelfbewustzijn verworven?

Aan de meeste van je tips heb ik niets. Ik voel niet de behoefte om in de supermarkt mijn sociale vaardigheden te toetsen (en uiteindelijk verbeteren!). De kunst van het converseren interesseert me niet. Je schrijft dat verlegenheid niet hetzelfde is als sociale angst. ‘Dat laatste is een ongerust, nerveus gevoel voorafgaand aan een sociale situatie, wanneer je onvoldoende vertrouwen hebt in de afloop van de situatie. Verlegenheid wordt ook vaak verward met introversie, maar introverte mensen hoeven niet altijd verlegen te zijn.’ Volgens de Britse hoogleraar Joe Moran, schrijver van het boek Shrinking Violets, is het verschil dat verlegenen wel sociaal zouden willen zijn, maar het ze niet lukt, terwijl introverten de behoefte simpelweg niet voelen.

‘Wat het wel is,’ schrijf jij, ‘kan worden omschreven als een onbehaaglijk gevoel en de geremdheid die zich voordoen in aanwezigheid van anderen. Het uit zich het duidelijkst in stilte. Bedeesdheid. Blozen. Stotteren. De term geremdheid heeft betrekking op openlijk verlegen gedrag dat je kunt zien: niets zeggen, je terugtrekken van mensen en situaties die verlegenheid oproepen.’

Zelf ervaar ik verlegenheid als een verlammend zelfbewustzijn dat opspeelt in het bijzijn van anderen – vooral in groepen – en nieuwe situaties, als het onbeholpen compenseren voor lichamelijke aanwezigheid. Als ik praat ben ik bang dat ik door de mand val, want over woorden kun je oordelen. In stilte verschuilt zich de illusie van rake observaties en diepzinnige gedachten. Mijn verlegenheid is kortsluiting: ik wil niet door de mand vallen, maar ik wil wel gezien worden.

Je schrijft dat verlegenheid resulteert in een diepe kloof tussen het ideale zelf en het ware zelf. Het dichten van die kloof zit ‘m volgens jou niet in het veranderen van de identiteit, maar in het maken van andere keuzes. De verlegene zou uit zijn zelfbeschermende rol moeten stappen en in volle overtuiging buiten de comfortzone treden, om te kunnen concluderen dat het eigenlijk wel meevalt. Al heb ik moeite met het begrip comfortzone – heb ik er wel een? En zo wel: is mijn comfortzone niet zeer fluïde? – ik begrijp wat je bedoelt.

Bernardo, ik zal mijzelf die comfortzone uit sleuren.'

Mail

Julia Josephina

Joëlle de Ruiter (1994) is een illustrator uit Groningen met een stevig zwak voor vorm en vlak.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer