Asset 14

Expertpositie in zwijgzaamheid

De assertiviteit van de verlegen mens

Julia de Dreu heeft een ingewikkelde relatie met haar eigen verlegenheid. In een driedelig essay onderzoekt ze de weg naar een succesvol verlegen leven. In dit eerste deel schrijft ze een brief aan de schrijver van een zelfhulpboek over verlegenheid.

Ik zit op de fiets naar huis, uitgeteld na een intensieve tekstbespreking waarin ik niets heb gezegd. De volgende keer moet ik meteen bij binnenkomst mijn mond opentrekken, dan voelt de stap niet zo groot als ik dat later nog eens wil doen. Halverwege het gesprek nieste ik wel een keer, waarna de groep me gezondheid wenste en ik mijn best deed de orde zo snel mogelijk weer te herstellen (door mijn mond te houden).

Met tweeëntwintig jaar ervaring in het zwijgen bekleed ik een expertpositie, en die laat ik moeilijk los. In een poging mijn verlegenheid te begrijpen lees ik het zelfhulpboek Verlegen, nou en! van Bernardo Carducci. Ik hoop dat het zal opluchten meer over mijzelf te weten.

Ik schreef de Amerikaanse psycholoog een brief:

'Beste Bernardo,

De bibliotheek had je boek weggestopt in het magazijn. Dat doen ze alleen met boeken die niet vaak geleend worden, volgens mij. Daarmee wil ik niet zeggen dat je boek faalt, maar dat het onderwerp waarover je schrijft gewoon niet zo populair is.

De reden dat ik je boek nu uit het magazijn heb laten plukken, is dat ik van de artikelen op het internet niet gelukkig word. Ze zijn ofwel buitensporig positief over verlegenheid (want we zijn superinlevend en creatief en trouwens, extraverte mensen overschatten hun eigen populariteit) of ze zetten verlegenheid weg als een psychische ziekte die, als je niet acuut naar de psycholoog rent, zal uitgroeien tot een sociale angststoornis.

Om eerlijk te zijn vind ik zelfhulpboeken een beetje vies, vooral als er zinnen in staan als ‘Laat mij de weg voor je uitstippelen en je gids zijn.’ Toch heb ik ook bewondering voor het schaamteloos omarmen van clichés. Jij hebt oprecht het beste met me voor. Als er clichés voor nodig zijn om dat te onderstrepen, dan moet dat maar zo zijn.

In de trein sloeg ik je boek open op het hoofdstuk ‘Succesvol verlegen’. Naast mij zat een man verveeld door zijn Spotify-afspeellijst te scrollen. Hij luisterde Radiohead. Ik wilde niet dat iemand die naar Radiohead luistert erachter komt dat ik een zelfhulpboek over verlegenheid lees. Ik sloeg meteen de eerste bladzijde om, verhulde zo de titelpagina en las in vals gewaarborgde privacy verder. Daar schreef jij dat verlegen mensen in extreme mate bezig zijn met wat anderen van hen vinden, terwijl zij vaak helemaal geen mening hebben over de verlegene in kwestie. Hoe heb je zo snel een plek in mijn zelfbewustzijn verworven?

Aan de meeste van je tips heb ik niets. Ik voel niet de behoefte om in de supermarkt mijn sociale vaardigheden te toetsen (en uiteindelijk verbeteren!). De kunst van het converseren interesseert me niet. Je schrijft dat verlegenheid niet hetzelfde is als sociale angst. ‘Dat laatste is een ongerust, nerveus gevoel voorafgaand aan een sociale situatie, wanneer je onvoldoende vertrouwen hebt in de afloop van de situatie. Verlegenheid wordt ook vaak verward met introversie, maar introverte mensen hoeven niet altijd verlegen te zijn.’ Volgens de Britse hoogleraar Joe Moran, schrijver van het boek Shrinking Violets, is het verschil dat verlegenen wel sociaal zouden willen zijn, maar het ze niet lukt, terwijl introverten de behoefte simpelweg niet voelen.

‘Wat het wel is,’ schrijf jij, ‘kan worden omschreven als een onbehaaglijk gevoel en de geremdheid die zich voordoen in aanwezigheid van anderen. Het uit zich het duidelijkst in stilte. Bedeesdheid. Blozen. Stotteren. De term geremdheid heeft betrekking op openlijk verlegen gedrag dat je kunt zien: niets zeggen, je terugtrekken van mensen en situaties die verlegenheid oproepen.’

Zelf ervaar ik verlegenheid als een verlammend zelfbewustzijn dat opspeelt in het bijzijn van anderen – vooral in groepen – en nieuwe situaties, als het onbeholpen compenseren voor lichamelijke aanwezigheid. Als ik praat ben ik bang dat ik door de mand val, want over woorden kun je oordelen. In stilte verschuilt zich de illusie van rake observaties en diepzinnige gedachten. Mijn verlegenheid is kortsluiting: ik wil niet door de mand vallen, maar ik wil wel gezien worden.

Je schrijft dat verlegenheid resulteert in een diepe kloof tussen het ideale zelf en het ware zelf. Het dichten van die kloof zit ‘m volgens jou niet in het veranderen van de identiteit, maar in het maken van andere keuzes. De verlegene zou uit zijn zelfbeschermende rol moeten stappen en in volle overtuiging buiten de comfortzone treden, om te kunnen concluderen dat het eigenlijk wel meevalt. Al heb ik moeite met het begrip comfortzone – heb ik er wel een? En zo wel: is mijn comfortzone niet zeer fluïde? – ik begrijp wat je bedoelt.

Bernardo, ik zal mijzelf die comfortzone uit sleuren.'

Mail

Julia de Dreu (1996) studeert Writing for Performance aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Ze schrijft voornamelijk absurde familiedrama’s, ter compensatie van haar eigen onbezonnen jeugd.

Joëlle de Ruiter (1994) is een illustrator uit Groningen met een stevig zwak voor vorm en vlak.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan