Asset 14

Boekensteden

Naar aanleiding van de Citybooks-tentoonstelling in Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond vertellen hard//hoofd-redacteuren over de steden die zij via boeken hebben leren kennen en verbeelden illustratoren steden die alleen in boeken bestaan.

Parijs

Jan Postma: "Mijn eerste aanraking met Parijs was Het piepkleine scheepje Pyjamabroek van de Pools-Duitse illustrator Janosch. Het kinderboek was ook mijn eerste kennismaking met de Franse taal: ik leerde het woord clochard voordat ik het woord dakloze kende. Pomidore en Pommerol, heetten de twee clochards in het boek. Maar zelfs dat kon ik me niet herinneren en moest mijn moeder me gisteren aan de telefoon vertellen. Het boek heeft mijn beeld van de stad niet blijvend bepaald. Dat gebeurde iets meer dan tien jaar later, toen ik voor het eerst Ed van der Elskens fotoboek Een Liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés onder ogen kreeg. Van der Elskens beeldroman vertelt het verhaal van de Mexicaanse Miguel die vanuit Stockholm naar Parijs reist, hopeloos verliefd wordt op Ann, een Australisch meisje met rood haar dat danst als een negerin, en net zo lang om haar heen blijft fladderen totdat ze met hem naar bed gaat. Dan gaat hij weer naar huis.

Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés is de reden dat ik als achttienjarige een creditcard aanschafte en zodra hij binnen was, zonder iemand iets te zeggen, naar Parijs vertrok. Ik beleefde een zorgeloze week in een goed hotel, al was ik wel genoodzaakt te leven op stokbrood, jam en hamburgers van de Quick. Zo vond ik tussen alle decadentie toch nog iets terug van Van der Elskens Parijs. Genoeg in ieder geval om mijn honger naar avontuur te stillen. Maar een Ann kwam ik niet tegen. Ik had minder geluk dan Patti Smith."

Europa - Geert Mak, verbeeld door Agnes Loonstra.

Oxford

Emy Koopman: "In 2005 ging ik met mijn vader naar Oxford. Ik had als doel om een Alice-tour te doen (Pieter Steinz had hierover geschreven in het NRC), mijn vader om boeken te kopen in Waterstones en Blackwell’s. Eenmaal in Oxford bleek de Alice-tour vervangen door een Harry Potter-tour. Dan liever een reguliere wandeltour. Op die reguliere tour kon je nog wel een glimp opvangen van het glas-in-loodraam met de personages uit Alice in Wonderland en de kastanjeboom waarin Lewis Carroll een grijnzende Cheshire cat had zien zitten. Je kon ook naar het snoepwinkeltje dat beschreven staat in Through the Looking Glass, maar dat was het dan. Gedesillusioneerd ging ik me in het café waar Radiohead Creep schreef, bezatten aan de gelijknamige cocktail. “What the hell am I doing here?/ I don’t belong here.”

Jaren later kwam ik terug in Oxford. Niet om Alice te zoeken, maar om Hanna, een Tsjechisch vriendinnetje met grenzeloze wetenschappelijke ambities, te bezoeken. Als graduate student van het Oxfordiaanse Brasenose college had Hanna toegang tot alle universiteitsgebouwen. Ze liet me de tuinen zien, de gangen, de afschroefbare megapenis van de eenhoorn in de eetzaal van Brasenose. We punterden op de Cherwell rivier en aten iets oneetbaars in de oudste pub van de stad. Dit was een magisch soort Oxford en ik dacht niet eens meer aan Alice. Tot ik op een dag alleen naar het Universiteitsmuseum ging (Hanna had wetenschappelijker dingen te doen). In een hal met gothische pilaren die nog het meest op botstructuren leken, stonden enorme dino-skeletten. Een Iguanodon en een Tyrannosaurus Rex. Indrukwekkend, maar in een kleine vitrine vond ik een uitgestorven dier dat me meer raakte, een dier waardoor ik ter plekke een rondedansje/Caucus-race wilde gaan maken: Alice’ dodo."

Ulysses - James Joyce, verbeeld door Floris Solleveld.

Praag

Melle Kromhout: "In Praag snap je – meer dan in Rome, Madrid, Amsterdam of Wenen – waarom Europa het ‘oude continent’ wordt genoemd. Je voelt er de duistere, donkere geschiedenis, van trotse koningen en arme schrijvers, van brute bezettingen en glorieuze overwinningen, eeuwen van willekeurige gebeurtenissen, dwars door en over elkaar heen. Dat is tenminste wat ik denk als ik aan Praag denk. Ik ben er al meer dan tien jaar niet geweest en het beeld van de stad heeft zich onherroepelijk vermengd met de duistere steegjes waarin Gustav Meierinks ‘Golem’ rondwaart. Een stad in de jaren twintig, maar tegelijkertijd in de duistere middeleeuwen. Waar vreemde dingen gebeuren in huizen met kamers zonder deuren. Waarin niets lijkt wat het is en alles misschien een droom was. Waar je nachtenlang lopend op slecht verlichte straatkeien op zoek gaat naar waar je vandaan komt, of naartoe moet. Ook het boek las ik lang geleden, maar de sfeer is zo bepalend dat hij je onherroepelijk bijblijft. Hier klopt iets niet. Hier gebeuren vreemde dingen. Dat gevoel heeft zich nu vermengd met mijn herinneringen aan Praag als zesjarig kind en zeventienjarige puber. Met de daadwerkelijke stad heeft het misschien niets te maken, maar toch weet ik zeker dat je de Golem in de straten van de stad tegen kan komen."

De ondraaglijke lichtheid van het bestaan - Milan Kundera, verbeeld door Liesbeth de Feyter.

Boedapest en Oost-Europa

Sophie ter Schure: “Tijdens het schrijven van mijn scriptie was er één gedachte die mij overeind hield: na deze beproeving kon ik doen wat ik wilde – de hele dag in de tuin werken, gitaar spelen en liedjes zingen tot ik erbij neerviel, of op reis naar weetikwaar. Dat laatste leek me wel het beste, want dan kon ook niemand mij bereiken voor het nakomen van de een of andere verplichting. Alleen wist ik dus niet waarheen.

In die scriptieperiode las ik Zolí van Colum McCann (viel mijn oog op in de bieb), Hungarian Dances van Jessica Duchen (lag bij de ruilboeken in de Coffee Company in de Van Woustraat) en Gloed van Sándor Márai (die had ik van iemand gekregen). Als ik me er ooit toe kon zetten om te stoppen met lezen en die scriptie af te schrijven, moest ik wel naar Oost-Europa. Ik had levendige voorstellingen van zigeunermuziek bij kampvuren, Sovjet-geschiedenis en binnenplaatsen vol vergane glorie.

Niet lang daarna toog ik in mijn eentje met interrailticket naar het oosten. Alles wat ik daar zag vond ik tien keer zo interessant nu ik me kon voorstellen dat ‘mijn’ personages hier geweest waren. Ik was alleen vertrokken, maar in mijn gedachten reisden zij met me mee. Zelfs de saaiste binnenplaatsen en de meest toeristische torens en pleintjes droegen een verhaal in zich: iemand was hier opgegroeid, zat hier opgesloten of stond hier uren liedjes te zingen hopend op betere tijden. Reizen naar aanleiding van boeken is het beste wat er is, dat komt door de kapstokjes die je maakt tijdens het lezen. Daar kun je je eigen ervaringen weer aan ophangen, en omdat je weet dat het geschiedenis of fictie is, valt het eigenlijk nooit tegen: wat je nu ziet, is in elk geval voor iemand bijzonder geweest.

Alleen de zigeunermuziek was een deceptie: nergens heb ik daar iets van gehoord, behalve op het Vissersbastion in Boedapest. Een triest groepje oude mannetjes dat, lonkend naar de toeristen, emotieloze deuntjes ten gehore bracht. Er was dan ook geen kampvuur."

De onzichtbare steden - Italo Calvino, verbeeld door Gemma Pauwels.

Basel

Floris Solleveld: "In 2003 wilde ik naar Basel. Dat kwam doordat ik Jacob Burckhardts Die Kultur der Renaissance in Italien had gelezen. En daarna een essay van Carl Schorske, History as a Vocation: Burckhardt’s Basel.

Burckhardt was een van de meest geslaagde producten van het negentiende-eeuwse Baselse Bildungsbürgertum. Het Basel van Burckhardt was een merkwaardig soort enclave, gedomineerd door een beperkt aantal families van geleerden en notabelen die erg erop gesteld waren de stad autonoom te houden, niet al te groot te laten worden en de moderne tijd maar mondjesmaat toe te laten. Met Kultur der Renaissance heeft Burckhardt min of meer de cultuurgeschiedenis en het begrip van de “renaissance” zoals we die nu kennen uitgevonden. Ik wist toen nog niet dat ik mijn scriptie over Bildung zou schrijven en dat ik negen jaar later, tot mijn eigen ironie, promovendus zou worden bij de vakgroep Cultuurgeschiedenis. En wellicht had het meer voor de hand gelegen om na Burckhardt op Italienische Reise te gaan. Maar ik wou naar Basel.

Freud had zijn Rome-neurose, die hem jarenlang intens naar Rome deed verlangen en belemmerde de trein te pakken. Mij kostte het maar anderhalf jaar. Het probleem was dat ik niet van vakanties hield. Iedere vakantie, namelijk, nam ik me voor een briljant paper te schrijven waar ik eerder niet aan was toegekomen. Om aan het eind van de vakantie vast te stellen dat ik vooral heel veel tijd had besteed aan mijn voornemen een briljant paper te schrijven. Ik kon dus onmogelijk op vakantie gaan.

Uiteindelijk bleek het heel eenvoudig. In augustus 2004 ging ik naar het NS-loket en kocht een interrailticket voor de zone Duitsland-Zwitserland-Oostenrijk. Drie dagen later was ik in Basel. Het bleek inderdaad een leuke stad."

De dag der dagen - Ira Levin, verbeeld door Roxanne Dekker.

-

De citybookstentoonstelling is een initiatief van het Vlaams-Nederlands Huis deBuren en De Brakke Grond. De officiële opening is vrijdag 26 april om 17:30. Vanaf 18:45 wordt vanaf de tentoonstelling het radioprogramma Brands met Boeken uitgezonden.

Mail

Redactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Horror, honden en verlangen 1

Horror, honden en verlangen

Deze week worden onze redacteurs blij van een film die de Gouden Palm waard is, een uitkomst voor hondenbezitters met een volle agenda en een debuutroman. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer