We moeten maar eens ophouden met die eeuwige zelfobsessie." /> We moeten maar eens ophouden met die eeuwige zelfobsessie." />
Asset 14

Onszelf

Dit najaar verschijnt bij de nieuwe uitgeverij Babel en Voss de bundel “Wat we missen kunnen,” een originele verzameling pleidooien tegen overbodige producten, organisaties en personen. Hard//hoofd levert een bijdrage en in de aanloop daarnaar publiceren redactieleden hun stukken rond dit thema.
Deze keer: sinds wanneer is 'jezelf zijn' een prestatie? Volgens Rosanne zijn we allemaal niet zo bijzonder als we denken.

We denken dus we zijn. Sinds de Verlichting zijn we ons bewust van onszelf, een op zich waardevolle ontwikkeling. Maar de laatste tijd lijkt het alsof we helemaal niet meer denken, enkel ‘zijn’. Het zijn, en dan vooral het onszelf zijn, lijkt veel belangrijker dan het denken dat er aan vooraf zou moeten gaan. Iedereen is in de eerste plaats ‘lekker zichzelf’ en iedereen heeft het vooral constant over zichzelf. Je kunt geen gesprek meer voeren zonder dat iemands zelf zich ergens tussenwringt. Daar komt nog bij dat je ook nog een eigen zelf hebt die altijd in je nek hijgt. Wat moeten we ermee? Maar niemand lijkt zich deze vraag te stellen. Onszelf zijn is een trend geworden waar iedereen scrupuleloos aan meedoet. En net als Ugg’s, Leo Blokhuis en ontbijtgranen met chocola dient ook deze trend met gepaste argwaan bekeken te worden.

“Het leukste wat je kunt worden is jezelf” dat is het eerste wat bij me opkomt als ik over deze ontwikkeling nadenk. Misschien is het allemaal wel begonnen met deze Manpower-slogan van een paar jaar geleden. Volgens dit motto hoef je je namelijk geen zorgen te maken over wat je wilt worden als je later groot bent. Jezelf worden staat namelijk los van een bepaald beroep uitoefenen en is bovendien nog veel leuker ook. Het jubelende gebruik van het woordje ‘leuk’ in deze context staat voor alles wat mooi, goed en waar is. Jezelf worden: dat je daar niet eerder aan gedacht hebt! Jezelf worden is dus het leukste wat je kunt bereiken en het is ogenschijnlijk makkelijk. Je hebt immers alles al in huis.

Het mag dan gemakkelijk lijken, in feite kost het bloed, zweet en tranen. En vooral geld, want er is een hele industrie ontstaan rond jezelf worden en jezelf blijven. Het zelf is een maakbaar iets en dient voortdurend ontwikkeld te worden. Zo kun je jezelf terugvinden door te zwemmen met dolfijnen, te survivalen in de Ardennen of op schildercursus te gaan. Ook zijn er allerlei soorten coaches die je kunnen aanmoedigen vanaf de zijlijn terwijl je met jezelf bezig bent. In magazines als Flow en Happinez lees je verhalen over hoe anderen met zichzelf bezig zijn. Ondertussen denkt iedereen onophoudelijk na over zichzelf en wisselt met elkaar de laatste zelfhulpboeken, yoga-reizen en tips voor persoonlijke effectiviteit uit.

Zijn real-live shows in principe niet een uiting van dezelfde trend? Ongegeneerd kijken hoe anderen lekker zichzelf zijn. Hierin bestaan dan ook weer gradaties die direct effect hebben op de populariteit van de deelnemers. Zo wordt er dan bewonderend over een deelnemer gezegd: “Die is gewoon zo lekker zichzelf” daarin ligt de wens besloten om dat ook te kunnen, zo heerlijk jezelf zijn.

We wurmen onszelf overal tussen, ook in de taal. “Lekker je ding doen” is daar een goed voorbeeld van. De overtuiging waarmee de uitdrukking wordt gebruikt maakt de spreker onaantastbaar: je doet lekker je ding. Wat je doet valt samen met wie je bent. En wie het waagt daar tegen in te gaan of vragen over te stellen, morrelt dus niet aan wat je doet of hoe je dat doet, maar aan wie je bent. Dit maakt elke vraag en elk gesprek hyperpersoonlijk. Mensen versmelten als het ware met wat ze doen, want in wat ze doen zijn ze “lekker zichzelf”. Zo maakt iedereen van z’n hobby z’n werk en is wat kritische distantie ver te zoeken. Hoe kun je iemand dan ooit nog aanspreken op z’n houding of functioneren? Hoe raak je ooit weer uit die fuik van jezelf zijn tussen al die miljoenen anderen die ook zichzelf zijn? Hoe kun je nog iets zeggen, hoe kun je nog iets vragen? En vooral: wat heeft het voor zin om de hele tijd bezig te zijn met jezelf?

We zijn onszelf, tegen wil en dank. Welke andere optie hebben we immers? Mensen zijn tenslotte ook maar dieren. Ik zeg ook niet dat we minder met onszelf bezig moeten zijn zodat we ons meer kunnen richten op de ander. Maar ik word zo moe van mezelf, en van al die andere zelven. Als ongenode gasten dringen onze zelven zich op en eisen continu het hoogste woord. Het is de schaamteloosheid die ik stuitend vind, de schaamteloosheid waarmee iedereen zich het recht toeeigent altijd en overal zichzelf te zijn en het daar dan ook nog eens steeds over te hebben. Iets meer schaamte, iets meer terughoudendheid, alsjeblieft. Ik vroeg een Vlaamse kroegbazin eens wat ze van de filmster vond die dagelijks aan haar toog te vinden was. Zij verzuchtte onaangedaan: “Ach ja, da’s nu echt nen mens lijk nen ander”. En zo is het, we zijn allemaal mensen zoals elk ander, meer niet.

Mail

Rosanne

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer