We moeten maar eens ophouden met die eeuwige zelfobsessie." /> We moeten maar eens ophouden met die eeuwige zelfobsessie." />
Asset 14

Onszelf

Dit najaar verschijnt bij de nieuwe uitgeverij Babel en Voss de bundel “Wat we missen kunnen,” een originele verzameling pleidooien tegen overbodige producten, organisaties en personen. Hard//hoofd levert een bijdrage en in de aanloop daarnaar publiceren redactieleden hun stukken rond dit thema.
Deze keer: sinds wanneer is 'jezelf zijn' een prestatie? Volgens Rosanne zijn we allemaal niet zo bijzonder als we denken.

We denken dus we zijn. Sinds de Verlichting zijn we ons bewust van onszelf, een op zich waardevolle ontwikkeling. Maar de laatste tijd lijkt het alsof we helemaal niet meer denken, enkel ‘zijn’. Het zijn, en dan vooral het onszelf zijn, lijkt veel belangrijker dan het denken dat er aan vooraf zou moeten gaan. Iedereen is in de eerste plaats ‘lekker zichzelf’ en iedereen heeft het vooral constant over zichzelf. Je kunt geen gesprek meer voeren zonder dat iemands zelf zich ergens tussenwringt. Daar komt nog bij dat je ook nog een eigen zelf hebt die altijd in je nek hijgt. Wat moeten we ermee? Maar niemand lijkt zich deze vraag te stellen. Onszelf zijn is een trend geworden waar iedereen scrupuleloos aan meedoet. En net als Ugg’s, Leo Blokhuis en ontbijtgranen met chocola dient ook deze trend met gepaste argwaan bekeken te worden.

“Het leukste wat je kunt worden is jezelf” dat is het eerste wat bij me opkomt als ik over deze ontwikkeling nadenk. Misschien is het allemaal wel begonnen met deze Manpower-slogan van een paar jaar geleden. Volgens dit motto hoef je je namelijk geen zorgen te maken over wat je wilt worden als je later groot bent. Jezelf worden staat namelijk los van een bepaald beroep uitoefenen en is bovendien nog veel leuker ook. Het jubelende gebruik van het woordje ‘leuk’ in deze context staat voor alles wat mooi, goed en waar is. Jezelf worden: dat je daar niet eerder aan gedacht hebt! Jezelf worden is dus het leukste wat je kunt bereiken en het is ogenschijnlijk makkelijk. Je hebt immers alles al in huis.

Het mag dan gemakkelijk lijken, in feite kost het bloed, zweet en tranen. En vooral geld, want er is een hele industrie ontstaan rond jezelf worden en jezelf blijven. Het zelf is een maakbaar iets en dient voortdurend ontwikkeld te worden. Zo kun je jezelf terugvinden door te zwemmen met dolfijnen, te survivalen in de Ardennen of op schildercursus te gaan. Ook zijn er allerlei soorten coaches die je kunnen aanmoedigen vanaf de zijlijn terwijl je met jezelf bezig bent. In magazines als Flow en Happinez lees je verhalen over hoe anderen met zichzelf bezig zijn. Ondertussen denkt iedereen onophoudelijk na over zichzelf en wisselt met elkaar de laatste zelfhulpboeken, yoga-reizen en tips voor persoonlijke effectiviteit uit.

Zijn real-live shows in principe niet een uiting van dezelfde trend? Ongegeneerd kijken hoe anderen lekker zichzelf zijn. Hierin bestaan dan ook weer gradaties die direct effect hebben op de populariteit van de deelnemers. Zo wordt er dan bewonderend over een deelnemer gezegd: “Die is gewoon zo lekker zichzelf” daarin ligt de wens besloten om dat ook te kunnen, zo heerlijk jezelf zijn.

We wurmen onszelf overal tussen, ook in de taal. “Lekker je ding doen” is daar een goed voorbeeld van. De overtuiging waarmee de uitdrukking wordt gebruikt maakt de spreker onaantastbaar: je doet lekker je ding. Wat je doet valt samen met wie je bent. En wie het waagt daar tegen in te gaan of vragen over te stellen, morrelt dus niet aan wat je doet of hoe je dat doet, maar aan wie je bent. Dit maakt elke vraag en elk gesprek hyperpersoonlijk. Mensen versmelten als het ware met wat ze doen, want in wat ze doen zijn ze “lekker zichzelf”. Zo maakt iedereen van z’n hobby z’n werk en is wat kritische distantie ver te zoeken. Hoe kun je iemand dan ooit nog aanspreken op z’n houding of functioneren? Hoe raak je ooit weer uit die fuik van jezelf zijn tussen al die miljoenen anderen die ook zichzelf zijn? Hoe kun je nog iets zeggen, hoe kun je nog iets vragen? En vooral: wat heeft het voor zin om de hele tijd bezig te zijn met jezelf?

We zijn onszelf, tegen wil en dank. Welke andere optie hebben we immers? Mensen zijn tenslotte ook maar dieren. Ik zeg ook niet dat we minder met onszelf bezig moeten zijn zodat we ons meer kunnen richten op de ander. Maar ik word zo moe van mezelf, en van al die andere zelven. Als ongenode gasten dringen onze zelven zich op en eisen continu het hoogste woord. Het is de schaamteloosheid die ik stuitend vind, de schaamteloosheid waarmee iedereen zich het recht toeeigent altijd en overal zichzelf te zijn en het daar dan ook nog eens steeds over te hebben. Iets meer schaamte, iets meer terughoudendheid, alsjeblieft. Ik vroeg een Vlaamse kroegbazin eens wat ze van de filmster vond die dagelijks aan haar toog te vinden was. Zij verzuchtte onaangedaan: “Ach ja, da’s nu echt nen mens lijk nen ander”. En zo is het, we zijn allemaal mensen zoals elk ander, meer niet.

Mail

Rosanne

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De droomwereld van Maaike Fransen

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 1)

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info