Het is een leuk spelletje om de betekenis van alle symbolen in deze gravure te raden." /> Het is een leuk spelletje om de betekenis van alle symbolen in deze gravure te raden." />
nieuwsbrief
Asset 14

Teneergeslagen

Elke dag verschijnt op hard//hoofd het fameuze woord van de dag. Bij één van deze woorden zoekt Mila elke maand een passend beeld uit de kunstgeschiedenis. Deze maand de mysterieuze gravure van de geniale Albrecht Dürer, uit 1514.

Mail


Albrecht Dürer, Melencholia I (1514)

Albrecht Dürer (1471-1528) wilde kunst maken die los van het ‘ambachtelijke’ stond; hij ging meer creatief artistiek te werk. Hij liet zich hiertoe inspireren door Italiaanse renaissancekunstenaars zoals Andrea Mantegna (van de heilige Sebastiaan, zie eerder woord van de maand). Bijzonder was dat hij zich toelegde op zelfportretten, indertijd iets ongewoons. Voor het eerst werd het 'ik' met al haar psychologische diepgang als uitgangspunt genomen. Door deze zelf-distantie kon iemand als Dürer tot de verbeelding komen.

Deze gravure wordt door veel mensen gezien als een zelfportret. Uit brieven en dagboeken blijkt dat Dürer een aanleg tot zwaarmoedigheid had. Dit melancholische temperament had voor hem echter een positief effect, aangezien hij er gebruik van kon maken als onderwerp van zijn werk. Aan de andere kant werkte het hem ook tegen, omdat het zijn productiviteit in de weg stond. Deze twee kanten van zijn melancholische aanleg kun je terugzien in de gravure: aan de ene kant de sombere en wat gefrustreerde houding van de engel (dus van Dürer) en de manier waarop zij de passer vasthoudt, en aan de andere kant het felle licht op de achtergrond.

Dürer was niet alleen kunstenaar, hij was ook meetkundige. Hierdoor was hij een kunstenaar met oog voor wetenschappelijke verworvenheden. Meetkunde was voor hem een serieuze discipline en kennisvorm. Hij kon deze vaardigheid in zijn kunstenaarschap gebruiken bij bijvoorbeeld onderzoek naar perspectief. Dit maakte hem mede tot een groot kunstenaar.

De engel (man of vrouw, dit is niet helemaal duidelijk) staart peinzend voor zich uit. Om haar heen staan allerlei voorwerpen die met mystiek en alchemie, wetenschap en ambacht te maken hebben. Daarnaast zien we een hond en een baby. Het barst van de vaak onduidelijke symbolische verwijzingen, zoals bijvoorbeeld het magische vierkant achter de engel. Als je de vier cijfers in het vierkant bij elkaar optelt is de uitkomst altijd 34, zowel horizontaal als verticaal en diagonaal. Er bestaan talloze theorieën over wat de cijfers betekenen. Maar het blijft vooral speculatie die leidt tot Lord of the Rings-achtige kitschtheorieën. Zo gebruikte Dan Brown het magische vierkant uit Dürers gravure voor zijn boek The Lost Symbol.

Het is moeilijk wat over de symbolen te zeggen; iedereen ziet er toch iets anders in. Dürer was 43 toen hij de gravure maakte, misschien vond hij het grappig om de '4' en de '3' om te draaien? Maar waarom zou hij dat doen? De hond aan zijn voeten zou staan voor ‘trouw’, het zou best kunnen dat Dürer die achterliggende betekenis in zijn hoofd had. De zandloper is natuurlijk een iets duidelijker symbool voor onze eindigheid, maar wat betekent die rare steen naast hem dan? Het gissen naar betekenis is een leuk spelletje, maar het is beter om het niet te serieus te nemen. De compositie van de voorwerpen an sich, het mysterieuze karakter en Dürers geniale techniek zijn mijns inziens de interessante eigenschappen van de gravure. Het heeft tot op heden talloze kunstenaars, schrijvers en filmmakers geïnspireerd.

Mila

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Tip: Ga saneren

Ga saneren

Esmé van den Boom werkt sinds kort in een bibliotheek en dat werk draait tot haar grote schrik meer om boeken wegdoen dan boeken koesteren. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth 3

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth

Yentl van Stokkum schreef drie gedichten ter gelegenheid van de tentoonstelling Long in the Tooth van Josse Pyl. Joëlle de Ruiter maakte er illustraties bij. Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5