Goya was een mooie gek." /> Goya was een mooie gek." />
tickets
Asset 14

Mesjogge

Elke dag verschijnt op Hardhoofd het fameuze woord van de dag. Bij één van deze woorden zoekt Mila elke maand een passend beeld uit de kunstgeschiedenis.

Goya (1746-1828) verbeeldde horrorscenario’s en nachtmerries als geen ander in zijn etsen en schilderijen. Zo goed dat je er zelf nachtmerries van kunt krijgen. Ik had er gisternacht zelf nog één.


Francisco de Goya y Lucientes, Saturnus, zijn zoon verslindend (1820-23)

Goya leefde in roerige tijden: de Kerk (de Spaanse Inquisitie) en het koningshuis heersten met harde hand over Spanje, om in 1808 gedwongen plaats te maken voor Napoleon met zijn bloederige Franse Revolutie. De Napoleontische oorlogen hebben Goya geïnspireerd tot zijn beroemdste etsen. Na de revolutie keerde het Koninklijke regime weer terug, maar Goya had ook hier weinig mee en vertrok naar Frankrijk waar hij later ook stierf.

Angst, pijn en waanzin vormen belangrijke thema’s in zijn werk. Hij was misschien wel de eerste kunstenaar die op een zo directe wijze van de gruwelijkheden van een oorlog getuigde (zie zijn serie satirische etsenk, Los Caprichos) en tot uiting bracht tot wat voor kwaad de mens in staat is in naam van de vrijheid. Dit kwaad uit zich in zijn nog zwartere serie Los Desastros de la Guerra in de menselijke drift tot doden. In zijn etsen, tekeningen en schilderijen zien we kindermoord, kannibalisme, verkrachtingen, onthoofdingen en martelingen voorbijkomen. Zijn werk wordt bevolkt door heksen, enge dwergen en duivels. Maar ook worden vrouwen vaak hoeren (met voeten die naar buiten wijzen, oftewel benen gespreid), mannen viezeriken en kerkleiders zo corrupt als de neten.

Goya laat in zijn werk zijn afschuw voor de Spaanse Inquisitie en de strijd tussen de Spanjaarden en de Fransen blijken. Niettemin werkte hij in opdracht voor de Kerk en was hij hofschilder van de Spaanse koninklijke familie onder Karel IV. Hij maakte veel portretten, waarin hij zijn opdrachtgevers zo realistisch mogelijk weergaf, waardoor ze vaak niet als moeders mooisten uit de letterlijke verf kwamen. Vooral koningin Maria Luisa moest het ontgelden. Maar Goya beeldde haar wel af als een sterke vrouw die thuis de broek aan had. De portretten doen bijna karikaturaal en grotesk aan en het is de vraag hoe Goya hier mee weg kwam. Sommige kunsthistorici gaan ervan uit dat Goya de koninklijke familie afbeeldde zoals ze zichzelf ook daadwerkelijk zagen, en ook knapper dan ze daadwerkelijk waren.

Goya maakte dit schilderij op de muur van zijn eetkamer, tijdens de periode aan het eind van zijn leven, tussen 1819 en 1823. In de negentiende eeuw is het op doek overgebracht. Het maakt deel uit van zijn ‘zwarte schilderijen’ een serie muurschilderingen in zijn huis. Deze schilderijen maakte hij voor zichzelf. De titels heeft Goya niet zelf gegeven, maar zijn pas na zijn dood ontstaan. De afbeelding hierboven zou verwijzen naar Saturnus. Wie was deze god? Saturnus was de Romeinse god van de landbouw. Hij was de zoon van Uranus (Hemel) en Gaia (Aarde), en getrouwd met Rhea. Het verhaal wil dat Saturnus’ ouders hem voorspelden dat een van zijn kinderen hem van de troon zou stoten. Eerder had Saturnus zijn eigen vader onteerd door hem (samen met zijn moeder!) te castreren. Omdat hij zijn macht niet wilde verliezen, besloot deze malle Saturnus zijn pasgeboren kinderen op te eten. Hij slaagde hierin bij de eerste vijf, maar bij de zesde gaf zijn vrouw Rhea hem stiekem een steen te eten en stuurde het kind (Jupiter, oftewel Zeus) naar Kreta. Jupiter gaf Saturnus later een braakmiddel waardoor hij zijn vijf eerste kinderen uitkotste, en onttroonde hem inderdaad.

Goya’s schilderij heeft echter weinig met de mythe te maken. Hij concentreert zich op Saturnus’ wrede daad en zijn bijbehorende gezichtsuitdrukking. Vooral zijn ogen spreken een demonische waanzin en angst uit. Het is merkwaardig dat Goya de baby een volwassen lijf heeft gegeven. Een vrouwenlijf, als je naar de billen kijkt. Wat voor gedachte zat hierachter? Was Goya een vrouwenhater? Dat blijkt in ieder geval niet uit ander werk.

Er doen een aantal interpretaties de ronde over dit schilderij. Misschien staat dit beeld voor de Franse Revolutie. Staat deze Saturnus dan voor Napoleon? Het conflict tussen jong en oud? Of voor het begrip Tijd in het algemeen? Misschien is het wel Goya’s mensbeeld dat we hier afgebeeld zien. Of gaat het meer over Goya’s eigen leven? Hij verloor zelf een aantal kinderen en had slechts een zoon die een volwassen leeftijd bereikte.

In de periode dat Goya zijn ‘zwarte schilderijen’ vervaardigde, was hij volledig doof. Dit had misschien te maken met een loodvergiftiging, er zat indertijd nog zogenaamd lood-carbonaat in de verf een giftige stof die de hersenen kan beschadigen. Hij zou hierdoor ook paranoïde zijn geworden, maar dat is misschien maar een fantasie van de kunsthistorici. Hij lijkt in ieder geval enigszins in een isolement te zitten, gezien de donkere kleuren en de mysterieuze taferelen die we op de schilderijen zien.

Deze Saturnus doet trouwens ook erg denken aan het kind etende monster uit de film Pan’s Labyrinth.

Mail

Mila

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Op de eerste lentedag van dit decennium viert Hard//hoofd haar 10-jarig bestaan in Het HEM. Samen met de alchemisten van deze tijd toveren we Het HEM om tot nachtlaboratorium. Vier met ons mee! Lees meer

Tip: Wees een exoot

Wees een exoot

Eva van den Boogaard ontwaakt in een onbekend huis. Is zij hier de vreemdeling? Of is het vooral vreemd dat haar gastheer haar dat laat denken? Een tip om je niet neer te leggen bij xenofobie. Lees meer

 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Trotse mixtape

Trotse mixtape

Als je buren aan de deur komen bonzen, is dat om de link naar deze playlist te vragen. Lees meer

Automatische concepten 32

Het glas had jouw vorm

Thijs Joores bespreekt in zijn gedichten een donkere kant van trots: over het Imposter Syndrome en thuiskomen bij je ouders waar je kindertekeningen nog op het toilet hangen. Lees meer

Alles vijf sterren: 19

Trots op onze menselijkheid

Deze week worden we blij (en trots) van burlesque, zwart-witfoto's in elke kleur van de regenboog en het tweede seizoen van Sex Education. Lees meer

De humblebrag

De humblebrag

Anne Staal gaat in gesprek met haar miereneter, want er moet haar iets van het hart. Lees meer

Stemmen die wegsterven in de wind

Stemmen die wegsterven in de wind

Een auteur heeft zich teruggetrokken in een grauwe hotelkamer en werkt aan een boek, om niet te hoeven praten en niks uit te hoeven leggen. Voor zolang het duurt. Want van wie is het boek uiteindelijk: van de schrijver of van de lezers? Lees meer

 Wat betekent het om erbij te horen?

Wat betekent het om erbij te horen?

In deze extra Beeldspraak, speciaal voor de Trotse week, zoomt Alex Avgud in op de lichamen van zij die zich niet aan de norm wensen te houden: migranten, lhbt'ers of beide. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Trots zoals _ zich verhoudt tot _

Yentl van Stokkum onderzoekt de trots die ze in haar dagelijks leven om zich heen ziet: in kleedkamers, in opgeruimde kamers en in primetime televisieprogramma's. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Hard//hoofd hult zich in een fluwelen harnas

Deze week paradeert, poseert en flaneert Hard//hoofd erop los, want wij zijn trots, en de hele wereld mag het weten. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Lieflijkheid, comfort, en verbeelding

Deze week worden we blij van een boek van Jenny Slate, een fleecepyjama en de horoscopen van Rob Breszny. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

Seoul 2

Seoul

Thijs Joores schreef deze ritmische gedichtencyclus tijdens de jaarwisseling in Seoul. Het begint kalm, maar eindigt in een wervelwind aan gedachten en reflecties. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan