Beeld: Kathrin Klingner

Onze cultuur schijnt er door geregeerd te worden, maar wat is 'angst' eigenlijk? Bekijk de video, lees de tekst en zie het beeld. " />

Beeld: Kathrin Klingner

Onze cultuur schijnt er door geregeerd te worden, maar wat is 'angst' eigenlijk? Bekijk de video, lees de tekst en zie het beeld. " />
Asset 14

video/tekst/beeld over angst

Drie disciplines benaderen hetzelfde onderwerp: angst. Bekijk eerst de indrukwekkende korte film van Bram Schouw over een toevallige ontmoeting in de trein, lees daarna de filosofische reflecties van Merel Kamp en zie dan Kathrin Klingner's portretten van angstige horror-actrices.


Impasse. Bram Schouw, 2008

------

Angst

Ik kan niet zeggen dat ik werkelijk geloof dat er monsters bestaan - ik ben zelfs overtuigd van het tegenovergestelde - maar zo nu en dan gedraag ik me wel zo. Dan snel ik door trappenhuizen en schrik ik van deuren die achter me dicht vallen. Zelfs nu ik 27 jaar oud ben, word ik nog regelmatig bevangen door onverklaarbare gevoelens van angst. Bij daglicht zul je me niet zien rennen, noch verstijven, maar dat wil niet zeggen dat ik tussen de rozenvingerige dagenraad en zonsondergang geen angst ken.

Angst is onlosmakelijk verbonden met zowel menselijk als dierlijk leven. Hoewel ze vaak een slechte raadgever wordt genoemd, is zij toch van oudsher, evolutionair gezien, juist een goede raadgever. In het kader van zelfbehoud is het gezond om angst te voelen als je wordt achterna gezeten door een grizzly - of een jihadstrijder, dat schijnt immers het schrikbeeld van het moment. Ik herinner me een college Chinese filosofie waarin een discussie werd gevoerd over wat de eigenschappen zijn van een moedige persoon: moet zij geen angst kennen en haast blind op het gevaar afstormen of onderkent zij juist haar angst en handelt ze ondanks die angst moedig? De consensus was dat het laatste het geval moet zijn. Wie geen angst kent, vinden we weinig menselijk en kunnen we dus ook niet met recht een moedig mens noemen.

Maar angst maakt ons ook tot onmensen. Gary, een personage uit The Corrections van Jonathan Franzen, is doodsbang om te onderkennen dat hij misschien wel klinisch depressief is. Hij negeert hardnekkig de symptomen van zijn depressie en klampt zich vast aan zijn geliefde zelfbeeld van een succesvol en geslaagd man in de kracht van zijn leven. Zijn angst maakt hem tot een ondraaglijk persoon voor zijn vrouw en voor zichzelf. Pas als hij die angst laat varen, volgt een toenadering tussen hem en zijn vrouw. Hij mag dan depressief zijn, hij is nu niet meer bang; de angst was ondraaglijker dan de depressie.

De discrepantie tussen wie we feitelijk zijn en wie we dachten dat we zouden worden of volgens anderen zouden moeten zijn, is voor veel mensen een bron van angst. Het ideaal van maakbaarheid - zowel die van de samenleving als van haar burgers - houdt ons voor dat we iedereen kunnen worden die we maar willen. Als jij een succesvol bankier wilt zijn op IJsland, dan kan dat morgen, als je maar de keuze maakt; als die je dan niet bevalt, dan kun je altijd nóg eens kiezen en word je walvisvaarder, of gewoon een 'freelance creative', dat doet het ook altijd goed. Ons zal het lukken, om precies dat te worden wat we willen zijn en precies dat te willen wat we worden. We worden om de oren geslagen met succesverhalen die bij bulk worden gepubliceerd en voor 11,95 aan het volk worden gepresenteerd op vrolijke roodwitte tafels bij Bruna en AKO in stationshallen. Dit alles om de angst te maskeren. Wij zijn niet bang, wij zijn vol vertrouwen.

Onlangs zijn we ontmaskerd als een angstig volk, want alleen een angstig volk geeft zijn stem aan Wilders en consorten. Wilders bracht ons - hij is hier uiteraard niet individueel verantwoordelijk voor, dat is te veel eer - de angst voor de islam, voor de jihad, voor immigranten en probleemjongeren. Kortom, voor alles wat niet één op één gelijk is aan onszelf of het ons bekende. Velen slikten het als koek. Want als je moet kiezen tussen de angst voor jezelf en de angst voor iets buiten jezelf, is de keuze snel gemaakt. Biedt ons een identificeerbare externe vijand en wij zullen dankbaar onze frustratie en woede op hem botvieren. Omdat ons maakbaarheid beloofd was en wij het niet maakten.

Merel Kamp, 2010

------

Fear. Kathrin Klingner, 2010
------

N.B. Op 16 december 2010 is er in De Balie een Kamermans Kermis over het onderwerp Angst.

Mail

Videoredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zwamvolk 2

Zwamvolk

In de serie Natuurgeweld maakt schrijverscollectief Wildgewelf verhalen bij een zoekplaat van Emile Weisz. Welke verhalen weet jij te vinden? Lotte Bijl trapt af met een verhaal over het mos dat je komt halen, over hoe een heksenkring ontstaat en zwammen die op gezichten groeien. Lees meer

Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Horror, honden en verlangen 1

Horror, honden en verlangen

Deze week worden onze redacteurs blij van een film die de Gouden Palm waard is, een uitkomst voor hondenbezitters met een volle agenda en een debuutroman. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer