Beeld: Kathrin Klingner

Onze cultuur schijnt er door geregeerd te worden, maar wat is 'angst' eigenlijk? Bekijk de video, lees de tekst en zie het beeld. " />

Beeld: Kathrin Klingner

Onze cultuur schijnt er door geregeerd te worden, maar wat is 'angst' eigenlijk? Bekijk de video, lees de tekst en zie het beeld. " />
Asset 14

video/tekst/beeld over angst

Drie disciplines benaderen hetzelfde onderwerp: angst. Bekijk eerst de indrukwekkende korte film van Bram Schouw over een toevallige ontmoeting in de trein, lees daarna de filosofische reflecties van Merel Kamp en zie dan Kathrin Klingner's portretten van angstige horror-actrices.


Impasse. Bram Schouw, 2008

------

Angst

Ik kan niet zeggen dat ik werkelijk geloof dat er monsters bestaan - ik ben zelfs overtuigd van het tegenovergestelde - maar zo nu en dan gedraag ik me wel zo. Dan snel ik door trappenhuizen en schrik ik van deuren die achter me dicht vallen. Zelfs nu ik 27 jaar oud ben, word ik nog regelmatig bevangen door onverklaarbare gevoelens van angst. Bij daglicht zul je me niet zien rennen, noch verstijven, maar dat wil niet zeggen dat ik tussen de rozenvingerige dagenraad en zonsondergang geen angst ken.

Angst is onlosmakelijk verbonden met zowel menselijk als dierlijk leven. Hoewel ze vaak een slechte raadgever wordt genoemd, is zij toch van oudsher, evolutionair gezien, juist een goede raadgever. In het kader van zelfbehoud is het gezond om angst te voelen als je wordt achterna gezeten door een grizzly - of een jihadstrijder, dat schijnt immers het schrikbeeld van het moment. Ik herinner me een college Chinese filosofie waarin een discussie werd gevoerd over wat de eigenschappen zijn van een moedige persoon: moet zij geen angst kennen en haast blind op het gevaar afstormen of onderkent zij juist haar angst en handelt ze ondanks die angst moedig? De consensus was dat het laatste het geval moet zijn. Wie geen angst kent, vinden we weinig menselijk en kunnen we dus ook niet met recht een moedig mens noemen.

Maar angst maakt ons ook tot onmensen. Gary, een personage uit The Corrections van Jonathan Franzen, is doodsbang om te onderkennen dat hij misschien wel klinisch depressief is. Hij negeert hardnekkig de symptomen van zijn depressie en klampt zich vast aan zijn geliefde zelfbeeld van een succesvol en geslaagd man in de kracht van zijn leven. Zijn angst maakt hem tot een ondraaglijk persoon voor zijn vrouw en voor zichzelf. Pas als hij die angst laat varen, volgt een toenadering tussen hem en zijn vrouw. Hij mag dan depressief zijn, hij is nu niet meer bang; de angst was ondraaglijker dan de depressie.

De discrepantie tussen wie we feitelijk zijn en wie we dachten dat we zouden worden of volgens anderen zouden moeten zijn, is voor veel mensen een bron van angst. Het ideaal van maakbaarheid - zowel die van de samenleving als van haar burgers - houdt ons voor dat we iedereen kunnen worden die we maar willen. Als jij een succesvol bankier wilt zijn op IJsland, dan kan dat morgen, als je maar de keuze maakt; als die je dan niet bevalt, dan kun je altijd nóg eens kiezen en word je walvisvaarder, of gewoon een 'freelance creative', dat doet het ook altijd goed. Ons zal het lukken, om precies dat te worden wat we willen zijn en precies dat te willen wat we worden. We worden om de oren geslagen met succesverhalen die bij bulk worden gepubliceerd en voor 11,95 aan het volk worden gepresenteerd op vrolijke roodwitte tafels bij Bruna en AKO in stationshallen. Dit alles om de angst te maskeren. Wij zijn niet bang, wij zijn vol vertrouwen.

Onlangs zijn we ontmaskerd als een angstig volk, want alleen een angstig volk geeft zijn stem aan Wilders en consorten. Wilders bracht ons - hij is hier uiteraard niet individueel verantwoordelijk voor, dat is te veel eer - de angst voor de islam, voor de jihad, voor immigranten en probleemjongeren. Kortom, voor alles wat niet één op één gelijk is aan onszelf of het ons bekende. Velen slikten het als koek. Want als je moet kiezen tussen de angst voor jezelf en de angst voor iets buiten jezelf, is de keuze snel gemaakt. Biedt ons een identificeerbare externe vijand en wij zullen dankbaar onze frustratie en woede op hem botvieren. Omdat ons maakbaarheid beloofd was en wij het niet maakten.

Merel Kamp, 2010

------

Fear. Kathrin Klingner, 2010
------

N.B. Op 16 december 2010 is er in De Balie een Kamermans Kermis over het onderwerp Angst.

Mail

Videoredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan