nieuwsbrief
Asset 14

Troost van Nietzsche

In Little Miss Sunshine (2006) weigert de zoon des huizes nog langer te praten. Als zijn depressieve oom en Proust-kenner (gespeeld door Steve Carrell) vraagt waarom, wijst hij op een poster van een man met een borstelsnor. Niemand kan zo goed spottend kijken als Steve Carrell. “Is that Nietzsche?” zegt hij, of eigenlijk meer: “Is that Niet-chah? You don’t speak because of Friedrich Niet-chah? Far out.”

Mail

De laatste tijd las ik ook een boek van de grote Duitse filosoof, en hoorde de hele tijd Carrells sarcasme in mijn hoofd. Het is inderdaad heel pretentieus om met een filosofiewerk in de Coffee Company te gaan zitten, maar dan ook nog Niet-chah? Doe dan Foucault, veel hipper, of iets echt obscuurs van Leibniz. Of gewoon een Rob Wijnberg-pocket, natuurlijk.

Na ons eindexamen gaven mijn vrienden en ik rare cadeaus aan onze favoriete leraren. Onze filosofiedocent kreeg een grote zwarte plaksnor, zodat hij zich echt als Nietzsche kon voelen. Later studeerde ik een beetje filosofie, maar las nooit iets van de filosoof met de hamer. Toen ik Voorbij Goed En Kwaad op een boekenmarktje vond, besloot ik het te kopen, en tijdens mijn laatste vakantie besloot ik zelfs om het te lezen. En wat blijkt: Nietzsche lezen is leuk!

Het boekje leest als een lange tirade van een hyperintelligente conferencier, waarbij de sneren naar Socrates, Plato, Descartes en Kant een ingewijde besmuikt doen gniffelen. In 296 kleine tekstjes (een beetje als Grunbergs Voetnoten) haalt hij alle zekerheden van de negentiende eeuw overhoop en voorspelt terloops Hitler, het ontstaan van de EU en het fenomeen keuzestress. Het is zo nu en dan grappig (“Het probleem van de moraalfilosofen schuilt vooral in hun saaiheid”) en leest als een trein (maar negeer de vrouwonvriendelijkheden). Nietzsche wil voorbij de christelijke tweedeling van goed en kwaad denken: volgens hem is zo’n simpele opdeling een illusie. Eigenlijk is elke grote waarheid een illusie, omdat de blik van de waarheidsspreker zijn wereldbeeld bepaalt. Alles is dus subjectief en loopt door elkaar.

Nietzsche heeft een gigantische invloed op ons denken gehad. Je herkent in veel van wat hij zegt de vanzelfsprekendheden in je eigen wereldbeeld. Maar wij zijn ook kinderen van Nietzsche’s vijanden: het christendom en de Verlichting. We willen geloven in een burgerlijke moraal en dat kennis vooruitgang brengt, maar tegelijkertijd relativeren we die waarden en onszelf voortdurend kapot. “Ik wil de wereld verbeteren, maar wie ben ik nou helemaal?” We geloven in de maatschappij, maar willen tegelijk individuen zijn. In ons woekert zijn oude strijd nog immer voort. Of zoals Nietzsche zegt: “Onder vreedzame omstandigheden mishandelt de oorlogszuchtige mens zichzelf.”

Daarom kan Nietzsche, die oude gek, troost bieden. Met zijn zelfverzekerde en felle stijl geeft hij je het gevoel dat je een strijdmakker hebt, en beantwoordt veel vragen die bij het leven van de jongvolwassene horen. Hij adviseert ons om (tijdelijk) te geloven in onze waarheden, maar verder alles te wantrouwen en niet bang te zijn voor pijn en twijfel. Hij is tegen humorlozen en “de Engelse nuttigheidsmens”. We moeten dapper zijn, en bijzonder, want: “Wat gemeenschappelijk kan zijn, heeft nooit veel waarde.” En hij wil vooral dat we eerlijk zijn, dat we geen maskers dragen. Dankzij dit citaat, dat ik geestdriftig voorlas aan mijn vriendin terwijl we met al onze bagage naar de gate renden, kan ik weer een tijdje vooruit:

“Het boze en eerbiedige van de jeugd schijnt zich geen rust te gunnen vóór het de mensen en de dingen zozeer heeft vervalst dat het zich er op kan uitleven – jeugd is op zichzelf al iets vervalsends en bedrieglijks. Later, als de jonge ziel, door louter teleurstellingen gemarteld, zich eindelijk argwanend tegen zichzelf keert, nog altijd vurig en wild, ook in haar argwaan en gewetenswroeging: hoe kwaad maakt zij zich dan, zij verscheurt zichzelf van ongeduld, zij neemt wraak voor haar lange zelfverblinding alsof deze vrijwillig was gekozen! In deze overgangsfase straf je jezelf door je gevoel te wantrouwen; je foltert je enthousiasme door twijfel, je voelt zelfs een goed geweten al als een gevaar, als een vermoeide flattering van de subtielere eerlijkheid; en vooral kies je partij, principieel partij tegen de jeugd. - Tien jaar later: en je begrijpt dat dit alles nog – jeugd was!”

Danke, Friedrich. Danke.

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Beeldbrekers (VII): 'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

In deze serie interviewt Hard//hoofd beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering 7: In een oude kogelfabriek op het Hembrugterrein is sinds deze zomer Het HEM te bezoeken, ‘een nieuw huis voor cultuur’. In gesprek met Laura Kemper. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Alles vijf sterren: 15

Persoonlijke revoluties en opdringerige aansporingen

Deze week worden we blij van een eeuwenoude schoolkrant, een handig polsbandje en een kostuumdrama zoals we dat niet gewend zijn. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5