Asset 14

Troost van Nietzsche

In Little Miss Sunshine (2006) weigert de zoon des huizes nog langer te praten. Als zijn depressieve oom en Proust-kenner (gespeeld door Steve Carrell) vraagt waarom, wijst hij op een poster van een man met een borstelsnor. Niemand kan zo goed spottend kijken als Steve Carrell. “Is that Nietzsche?” zegt hij, of eigenlijk meer: “Is that Niet-chah? You don’t speak because of Friedrich Niet-chah? Far out.”

De laatste tijd las ik ook een boek van de grote Duitse filosoof, en hoorde de hele tijd Carrells sarcasme in mijn hoofd. Het is inderdaad heel pretentieus om met een filosofiewerk in de Coffee Company te gaan zitten, maar dan ook nog Niet-chah? Doe dan Foucault, veel hipper, of iets echt obscuurs van Leibniz. Of gewoon een Rob Wijnberg-pocket, natuurlijk.

Na ons eindexamen gaven mijn vrienden en ik rare cadeaus aan onze favoriete leraren. Onze filosofiedocent kreeg een grote zwarte plaksnor, zodat hij zich echt als Nietzsche kon voelen. Later studeerde ik een beetje filosofie, maar las nooit iets van de filosoof met de hamer. Toen ik Voorbij Goed En Kwaad op een boekenmarktje vond, besloot ik het te kopen, en tijdens mijn laatste vakantie besloot ik zelfs om het te lezen. En wat blijkt: Nietzsche lezen is leuk!

Het boekje leest als een lange tirade van een hyperintelligente conferencier, waarbij de sneren naar Socrates, Plato, Descartes en Kant een ingewijde besmuikt doen gniffelen. In 296 kleine tekstjes (een beetje als Grunbergs Voetnoten) haalt hij alle zekerheden van de negentiende eeuw overhoop en voorspelt terloops Hitler, het ontstaan van de EU en het fenomeen keuzestress. Het is zo nu en dan grappig (“Het probleem van de moraalfilosofen schuilt vooral in hun saaiheid”) en leest als een trein (maar negeer de vrouwonvriendelijkheden). Nietzsche wil voorbij de christelijke tweedeling van goed en kwaad denken: volgens hem is zo’n simpele opdeling een illusie. Eigenlijk is elke grote waarheid een illusie, omdat de blik van de waarheidsspreker zijn wereldbeeld bepaalt. Alles is dus subjectief en loopt door elkaar.

Nietzsche heeft een gigantische invloed op ons denken gehad. Je herkent in veel van wat hij zegt de vanzelfsprekendheden in je eigen wereldbeeld. Maar wij zijn ook kinderen van Nietzsche’s vijanden: het christendom en de Verlichting. We willen geloven in een burgerlijke moraal en dat kennis vooruitgang brengt, maar tegelijkertijd relativeren we die waarden en onszelf voortdurend kapot. “Ik wil de wereld verbeteren, maar wie ben ik nou helemaal?” We geloven in de maatschappij, maar willen tegelijk individuen zijn. In ons woekert zijn oude strijd nog immer voort. Of zoals Nietzsche zegt: “Onder vreedzame omstandigheden mishandelt de oorlogszuchtige mens zichzelf.”

Daarom kan Nietzsche, die oude gek, troost bieden. Met zijn zelfverzekerde en felle stijl geeft hij je het gevoel dat je een strijdmakker hebt, en beantwoordt veel vragen die bij het leven van de jongvolwassene horen. Hij adviseert ons om (tijdelijk) te geloven in onze waarheden, maar verder alles te wantrouwen en niet bang te zijn voor pijn en twijfel. Hij is tegen humorlozen en “de Engelse nuttigheidsmens”. We moeten dapper zijn, en bijzonder, want: “Wat gemeenschappelijk kan zijn, heeft nooit veel waarde.” En hij wil vooral dat we eerlijk zijn, dat we geen maskers dragen. Dankzij dit citaat, dat ik geestdriftig voorlas aan mijn vriendin terwijl we met al onze bagage naar de gate renden, kan ik weer een tijdje vooruit:

“Het boze en eerbiedige van de jeugd schijnt zich geen rust te gunnen vóór het de mensen en de dingen zozeer heeft vervalst dat het zich er op kan uitleven – jeugd is op zichzelf al iets vervalsends en bedrieglijks. Later, als de jonge ziel, door louter teleurstellingen gemarteld, zich eindelijk argwanend tegen zichzelf keert, nog altijd vurig en wild, ook in haar argwaan en gewetenswroeging: hoe kwaad maakt zij zich dan, zij verscheurt zichzelf van ongeduld, zij neemt wraak voor haar lange zelfverblinding alsof deze vrijwillig was gekozen! In deze overgangsfase straf je jezelf door je gevoel te wantrouwen; je foltert je enthousiasme door twijfel, je voelt zelfs een goed geweten al als een gevaar, als een vermoeide flattering van de subtielere eerlijkheid; en vooral kies je partij, principieel partij tegen de jeugd. - Tien jaar later: en je begrijpt dat dit alles nog – jeugd was!”

Danke, Friedrich. Danke.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Kür op muziek

Kür op muziek

”Onlangs las ik over wezentjes die alleen bestaan in de droom van een slapende vrouw.” Nelson Morus schreef een kort verhaal over geforceerde gezelligheid, chatbotgesprekken over lievelingsgerechten, hectiek en de alledaagse sleur. Lees meer

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

Als je wordt uitgenodigd voor een euthanasiefeest, dan ga je

'Als je je psycholoog écht een brevet van onkunde wil geven, moet je haar uitnodigen voor je euthanasiefeest.' Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Zo het begon 1

Zo het begon

Nele Peeters schreef een ontroerend verhaal, vol treffende zinnen en beelden. Het is dromerig verhaal, over eenzaamheid, hoop, zorgzaamheid en zwaarte. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer