Asset 14

Troost van Nietzsche

In Little Miss Sunshine (2006) weigert de zoon des huizes nog langer te praten. Als zijn depressieve oom en Proust-kenner (gespeeld door Steve Carrell) vraagt waarom, wijst hij op een poster van een man met een borstelsnor. Niemand kan zo goed spottend kijken als Steve Carrell. “Is that Nietzsche?” zegt hij, of eigenlijk meer: “Is that Niet-chah? You don’t speak because of Friedrich Niet-chah? Far out.”

De laatste tijd las ik ook een boek van de grote Duitse filosoof, en hoorde de hele tijd Carrells sarcasme in mijn hoofd. Het is inderdaad heel pretentieus om met een filosofiewerk in de Coffee Company te gaan zitten, maar dan ook nog Niet-chah? Doe dan Foucault, veel hipper, of iets echt obscuurs van Leibniz. Of gewoon een Rob Wijnberg-pocket, natuurlijk.

Na ons eindexamen gaven mijn vrienden en ik rare cadeaus aan onze favoriete leraren. Onze filosofiedocent kreeg een grote zwarte plaksnor, zodat hij zich echt als Nietzsche kon voelen. Later studeerde ik een beetje filosofie, maar las nooit iets van de filosoof met de hamer. Toen ik Voorbij Goed En Kwaad op een boekenmarktje vond, besloot ik het te kopen, en tijdens mijn laatste vakantie besloot ik zelfs om het te lezen. En wat blijkt: Nietzsche lezen is leuk!

Het boekje leest als een lange tirade van een hyperintelligente conferencier, waarbij de sneren naar Socrates, Plato, Descartes en Kant een ingewijde besmuikt doen gniffelen. In 296 kleine tekstjes (een beetje als Grunbergs Voetnoten) haalt hij alle zekerheden van de negentiende eeuw overhoop en voorspelt terloops Hitler, het ontstaan van de EU en het fenomeen keuzestress. Het is zo nu en dan grappig (“Het probleem van de moraalfilosofen schuilt vooral in hun saaiheid”) en leest als een trein (maar negeer de vrouwonvriendelijkheden). Nietzsche wil voorbij de christelijke tweedeling van goed en kwaad denken: volgens hem is zo’n simpele opdeling een illusie. Eigenlijk is elke grote waarheid een illusie, omdat de blik van de waarheidsspreker zijn wereldbeeld bepaalt. Alles is dus subjectief en loopt door elkaar.

Nietzsche heeft een gigantische invloed op ons denken gehad. Je herkent in veel van wat hij zegt de vanzelfsprekendheden in je eigen wereldbeeld. Maar wij zijn ook kinderen van Nietzsche’s vijanden: het christendom en de Verlichting. We willen geloven in een burgerlijke moraal en dat kennis vooruitgang brengt, maar tegelijkertijd relativeren we die waarden en onszelf voortdurend kapot. “Ik wil de wereld verbeteren, maar wie ben ik nou helemaal?” We geloven in de maatschappij, maar willen tegelijk individuen zijn. In ons woekert zijn oude strijd nog immer voort. Of zoals Nietzsche zegt: “Onder vreedzame omstandigheden mishandelt de oorlogszuchtige mens zichzelf.”

Daarom kan Nietzsche, die oude gek, troost bieden. Met zijn zelfverzekerde en felle stijl geeft hij je het gevoel dat je een strijdmakker hebt, en beantwoordt veel vragen die bij het leven van de jongvolwassene horen. Hij adviseert ons om (tijdelijk) te geloven in onze waarheden, maar verder alles te wantrouwen en niet bang te zijn voor pijn en twijfel. Hij is tegen humorlozen en “de Engelse nuttigheidsmens”. We moeten dapper zijn, en bijzonder, want: “Wat gemeenschappelijk kan zijn, heeft nooit veel waarde.” En hij wil vooral dat we eerlijk zijn, dat we geen maskers dragen. Dankzij dit citaat, dat ik geestdriftig voorlas aan mijn vriendin terwijl we met al onze bagage naar de gate renden, kan ik weer een tijdje vooruit:

“Het boze en eerbiedige van de jeugd schijnt zich geen rust te gunnen vóór het de mensen en de dingen zozeer heeft vervalst dat het zich er op kan uitleven – jeugd is op zichzelf al iets vervalsends en bedrieglijks. Later, als de jonge ziel, door louter teleurstellingen gemarteld, zich eindelijk argwanend tegen zichzelf keert, nog altijd vurig en wild, ook in haar argwaan en gewetenswroeging: hoe kwaad maakt zij zich dan, zij verscheurt zichzelf van ongeduld, zij neemt wraak voor haar lange zelfverblinding alsof deze vrijwillig was gekozen! In deze overgangsfase straf je jezelf door je gevoel te wantrouwen; je foltert je enthousiasme door twijfel, je voelt zelfs een goed geweten al als een gevaar, als een vermoeide flattering van de subtielere eerlijkheid; en vooral kies je partij, principieel partij tegen de jeugd. - Tien jaar later: en je begrijpt dat dit alles nog – jeugd was!”

Danke, Friedrich. Danke.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer