Films zijn ook gelaagd, volgens deze perverse filosoof." /> Films zijn ook gelaagd, volgens deze perverse filosoof." />
Asset 14

Slavoj Zizek

◊ entrée

Entrée

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café's wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Dit keer is het thema 'Layers'.

De psychoanalyse van Sigmund Freud gold lange tijd als een revolutionaire tak van de psychologische wetenschap. De focus op het onderbewustzijn, op de symboliek van dromen en onze diepste verlangens, maakten dat velen Freud als een van de grootste denkers uit de geschiedenis van de mensheid zagen. Na zijn overlijden in 1939 zwol de kritiek echter aan, zeker nadat wetenschapsfilosofen als Thomas Kuhn en Karl Popper in de jaren ’60 strenge eisen voor ‘ware’ wetenschap formuleerden en de methodes van de psychoanalyse al snel niet meer serieus te nemen waren. Freud werd weggezet als een met seks geobsedeerde en aan de cocaïne verslaafde charlatan.

De laatste jaren is Freud echter aan een comeback bezig. Hij wordt steeds vaker voorzichtig geciteerd in publicaties, niet als natuurwetenschapper, maar als filosoof of zelfs kunstenaar. En inderdaad, Freuds denken is zo associatief en subjectief, dat het veel meer gemeen heeft met kunst dan met wetenschap. Voor het eigenwijze postmoderne publiek, dat de laatste jaren steeds meer genoeg krijgt van al die elitaire regels, lijkt Freud met zijn avontuurlijke, geile ideeën in een nieuwe behoefte te voorzien.

Met het onlangs uitgebrachte A Dangerous Method werd dan ook gepoogd om een nieuw soort ode aan de Weense kringen rond Freud te brengen, maar hier werden helaas alle clichés van Freuds werk zo bevestigd dat de film bijna toch een parodie leek; de gezochte symboliek (alles is een fallus) en de voortdurende nadruk op seksuele driften werkten vooral op de lachspieren. Ongeveer de voornaamste spieren die Keira Knightley inzette voor haar rol, waarvoor ze zonder twijfel de Oscar voor Best Jaw Acting verdient.

Een beter voorbeeld van de nieuwe betekenis van Freud vindt men in het werk van de Slavoj Zizek. De Sloveense filosoof heeft zich gespecialiseerd in de Freud-leerling Jacques Lacan en beschouwt de psychoanalyse nog altijd als een zeer relevante leer. Niet zozeer voor therapie, als wel als een geschikt narratief om over het menselijk verlangen te praten.

In de driedelige serie ‘Slavoj Zizek’s pervert guide to cinema’ neemt hij ons mee op een reis door de filmgeschiedenis, waarbij de loensende en slissende filosoof vaak zelf in het decor van de besproken scène plaatsneemt. Het zijn vaak films die ons een bepaald onbehagen bezorgen, zoals het werk van regisseurs als Hitchcock, Kubrick of Lynch of films als Alien of The Exorcist. In de voorbeeldscènes wordt veel gegild en er vloeit veel bloed. Zizek verschijnt vervolgens ten tonele om ons met zijn grappige accent (vooral de manier waarop hij ‘pervert’ van zijn tong laat rollen is onweerstaanbaar) te vertellen wat dit zegt over ons, de kijker.

Je begrijpt de helft niet en ook hier is er sprake van gezochte symboliek (Zizek favoriete onderwerp, het toilet, speelt een grote rol). Maar zo nu en dan slaat Zizek de spijker op zijn kop. Zoals in het geval van Psycho, waarbij hij de drie niveaus van het huis van de moordenaar vergelijkt met de psychoanalytische termen van Subject, Ego en Id. Je kunt niet stoppen met kijken, ook al snap je niet waarom, en zo nu en dan haak je even aan in zijn betoog. Ik heb bijvoorbeeld dit onthouden: “De mens kan de realiteit niet aan en vlucht in zijn dromen. Vervolgens kan hij zijn dromen niet aan en vlucht terug naar de realiteit.”

Het is grappig, het is eng, het leert je iets over de gelaagdheid van film en zijn kijkers, en je hebt weer zes klassiekers op je downloadlijstje staan. Hier zien we de ware Freudiaan aan het werk: iemand die wetenschap, filosofie en kunst mixt en zo tot een vreemd, maar fascinerend en zo nu en dan confronterend verhaal komt. Kijk maar, als je durft.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
het laatste
Slentermijmeringen uit Rotterdam

Slentermijmeringen uit Rotterdam

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Rotterdam. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 32

Als alles anders loopt

Deze week worden onze redacteurs blij van poëzie op hun time line, een film met Cate Blanchett en een verassingsalbum. Lees meer

Scheerlijn - Haring

Scheerlijn - Haring

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Liene Schipper. Lees meer

Column: Vervuilde idylle

Vervuilde idylle

Iduna Paalman belt vanuit de camping in Frankrijk met haar oma. Net daarvoor las ze nog in de dichtbundel van de Duitse Monika Rinck. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Slentermijmeringen uit Londen

Slentermijmeringen uit Londen

In de zomerserie ‘Slentermijmeringen’ reist Annelies van Wijk naar vier Europese steden. Dolend langs Manneke Pis, reuzencitroenen en pijnlijke herinneringen, treedt ze in een sprankelende dialoog met de plekken, hun taal en hun bewoners, maar vooral ook met zichzelf. Vandaag: Londen. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Tip: zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Zoek je partner in zelfontplooiingscrime

Wat te doen als je gelooft dat ieder mens bestaansrecht heeft, behalve jij? Op grijze dagen verliest ook Annelies van Wijk zichzelf weleens uit het oog. Een tip om je ondermijnende gedachtes 180 graden te draaien. Lees meer

Een Betonskelet leggen (fragment)

Vertigo

Dit seizoen warmt Hard//hoofd zich aan de zomer in een samenwerking met de Seizoenszine: een reeks zines waarin wordt samengewerkt door schrijvers, illustratoren en fotografen om het seizoen te omvatten. Deze week is de beurt aan Ceren Uzuner. Lees meer

Column: Het is tijd

Strijdlied voor een nieuwe tijd

In haar eerste column op Hard//hoofd toont Marthe van Bronkhorst zich meteen onverschrokken: ze heft een strijdlied aan voor de nieuwe wereld. Lees meer

 I Am OK

I Am OK

Gevoelens van somberheid, eenzaamheid, rusteloosheid en verdriet voelt en herkent iedereen, maar sommigen van ons voelen ze dagelijks. Hoe ga je daar als maker mee om? Hoe visualiseer je iets wat vaak niet zichtbaar is aan de buitenkant? Lees meer

8 + 5 + 36 + 9

8 + 5 + 36 + 9

Het leven van de hoofdpersoon van dit korte verhaal speelt zich af in een kleine bubbel van drie personen: haar beste vriendin, het vriendje van haar beste vriendin en zijzelf. Een bubbel die vroeg of laat onvermijdelijk uiteen zal spatten. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

Tip: Beleef een walgelijke extase 1

Beleef een walgelijke extase

Na het lezen van Clarice Lispectors meesterwerk, moet Rijk Kistemaker zich inhouden om niet allerlei wilde flora en fauna te gaan lastigvallen. Een tip over de verzoening met sidderende geleedpotigen en ander niet-menselijk gespuis.  Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 31

Het is voorbij voor je het weet

Deze week werden onze redacteuren blij van een veel te korte serie, een ongebruikelijke detective en muziek die niet voor jouw oren bestemd is. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Filmtrialoog: Queen & Slim

Queen & Slim

Onze redacteuren zagen Queen & Slim, een 'instant classic met een hoge mate van urgentie'. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan