Films zijn ook gelaagd, volgens deze perverse filosoof." /> Films zijn ook gelaagd, volgens deze perverse filosoof." />
nieuwsbrief
Asset 14

Slavoj Zizek

◊ entrée

Entrée

Mail

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café's wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Dit keer is het thema 'Layers'.

De psychoanalyse van Sigmund Freud gold lange tijd als een revolutionaire tak van de psychologische wetenschap. De focus op het onderbewustzijn, op de symboliek van dromen en onze diepste verlangens, maakten dat velen Freud als een van de grootste denkers uit de geschiedenis van de mensheid zagen. Na zijn overlijden in 1939 zwol de kritiek echter aan, zeker nadat wetenschapsfilosofen als Thomas Kuhn en Karl Popper in de jaren ’60 strenge eisen voor ‘ware’ wetenschap formuleerden en de methodes van de psychoanalyse al snel niet meer serieus te nemen waren. Freud werd weggezet als een met seks geobsedeerde en aan de cocaïne verslaafde charlatan.

De laatste jaren is Freud echter aan een comeback bezig. Hij wordt steeds vaker voorzichtig geciteerd in publicaties, niet als natuurwetenschapper, maar als filosoof of zelfs kunstenaar. En inderdaad, Freuds denken is zo associatief en subjectief, dat het veel meer gemeen heeft met kunst dan met wetenschap. Voor het eigenwijze postmoderne publiek, dat de laatste jaren steeds meer genoeg krijgt van al die elitaire regels, lijkt Freud met zijn avontuurlijke, geile ideeën in een nieuwe behoefte te voorzien.

Met het onlangs uitgebrachte A Dangerous Method werd dan ook gepoogd om een nieuw soort ode aan de Weense kringen rond Freud te brengen, maar hier werden helaas alle clichés van Freuds werk zo bevestigd dat de film bijna toch een parodie leek; de gezochte symboliek (alles is een fallus) en de voortdurende nadruk op seksuele driften werkten vooral op de lachspieren. Ongeveer de voornaamste spieren die Keira Knightley inzette voor haar rol, waarvoor ze zonder twijfel de Oscar voor Best Jaw Acting verdient.

Een beter voorbeeld van de nieuwe betekenis van Freud vindt men in het werk van de Slavoj Zizek. De Sloveense filosoof heeft zich gespecialiseerd in de Freud-leerling Jacques Lacan en beschouwt de psychoanalyse nog altijd als een zeer relevante leer. Niet zozeer voor therapie, als wel als een geschikt narratief om over het menselijk verlangen te praten.

In de driedelige serie ‘Slavoj Zizek’s pervert guide to cinema’ neemt hij ons mee op een reis door de filmgeschiedenis, waarbij de loensende en slissende filosoof vaak zelf in het decor van de besproken scène plaatsneemt. Het zijn vaak films die ons een bepaald onbehagen bezorgen, zoals het werk van regisseurs als Hitchcock, Kubrick of Lynch of films als Alien of The Exorcist. In de voorbeeldscènes wordt veel gegild en er vloeit veel bloed. Zizek verschijnt vervolgens ten tonele om ons met zijn grappige accent (vooral de manier waarop hij ‘pervert’ van zijn tong laat rollen is onweerstaanbaar) te vertellen wat dit zegt over ons, de kijker.

Je begrijpt de helft niet en ook hier is er sprake van gezochte symboliek (Zizek favoriete onderwerp, het toilet, speelt een grote rol). Maar zo nu en dan slaat Zizek de spijker op zijn kop. Zoals in het geval van Psycho, waarbij hij de drie niveaus van het huis van de moordenaar vergelijkt met de psychoanalytische termen van Subject, Ego en Id. Je kunt niet stoppen met kijken, ook al snap je niet waarom, en zo nu en dan haak je even aan in zijn betoog. Ik heb bijvoorbeeld dit onthouden: “De mens kan de realiteit niet aan en vlucht in zijn dromen. Vervolgens kan hij zijn dromen niet aan en vlucht terug naar de realiteit.”

Het is grappig, het is eng, het leert je iets over de gelaagdheid van film en zijn kijkers, en je hebt weer zes klassiekers op je downloadlijstje staan. Hier zien we de ware Freudiaan aan het werk: iemand die wetenschap, filosofie en kunst mixt en zo tot een vreemd, maar fascinerend en zo nu en dan confronterend verhaal komt. Kijk maar, als je durft.

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Tip: Ga saneren

Ga saneren

Esmé van den Boom werkt sinds kort in een bibliotheek en dat werk draait tot haar grote schrik meer om boeken wegdoen dan boeken koesteren. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth 3

Gedichten geïnspireerd op Long in the Tooth

Yentl van Stokkum schreef drie gedichten ter gelegenheid van de tentoonstelling Long in the Tooth van Josse Pyl. Joëlle de Ruiter maakte er illustraties bij. Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5