Het zijn ontzettende druktemakers, een horde dertienjarige scholieren is er niets bij. Qua lawaai kunnen ze wedijveren met een roedel wolven, qua samenwerking met een kolonie mieren. Maar als je deze dieren in je achtertuin hebt, is dat een stuk minder onaangenaam. Sturnis vulgaris, common starling: de spreeuw.
Spreeuwen zijn niet overal even geliefd, in Amerika hebben ze een slechte reputatie. Als je googelt op “common starling” (of “European starling”, zo noemen ze ‘m daar liever) en “United States” verdrink je al snel in haatdragende opmerkingen aan het adres van de spreeuw, en beschuldigingen aan het adres van Shakespeare: “The European starling has devastated agriculture across North America”, “What to do about starlings?”, “The invasive species we can blame on Shakespeare”, “Once worthy of Shakespeare, the starling becomes a U.S. pest”, “Shakespeare’s North American Tragedy”.
De spreeuw is kennelijk in de negentiende eeuw in de VS geïntroduceerd door Shakespeareliefhebbers die alle vogels die in het werk van Shakespeare voorkomen naar hun land wilden halen. Het maakte deze American Acclimatization Society blijkbaar niet uit of de vogels door Shakespeare positief werden beschreven, want uit Henry IV, het betreffende stuk, komt geen al te flatteus beeld van de spreeuw naar voren. In Henry IV overdenkt rebellenleider Henry Percy of hij de koning niet tot waanzin kan drijven door een spreeuw de naam van zijn (door Henry IV zelf) gevangen gezette schoonbroer Mortimer te laten herhalen.
Een spreeuw zou dat moeten kunnen, zoals hij ook ringtones na kan doen. Maar de vogel is niet alleen de meest geweldige potentiële pestkop, hij is ook een kleine kunstenaar. Als je wel eens in het najaar naar de lucht hebt gekeken en een zwerm vogels allerlei ingewikkelde formaties aan hebt zien nemen, dan was dat waarschijnlijk een spreeuwenzwerm. De Engelsen, met hun melancholisch-dichterlijke inborst, noemen zoiets “Black Sun”, of “murmuration” – het eerste vanwege de vorm, het tweede vanwege het geluid.
Een fragment uit de documentaire Flight, met romantische panfluitmuziek ter begeleiding.
Ik heb een grote spar direct achter mijn huis die ik tot “spreeuwenboom” omgedoopt heb. De spreeuwen zitten er niet dagelijks (dat zal het verschil maken tussen vermakelijk en gekmakend), maar als ze om onduidelijke redenen besloten hebben dat er weer een vlucht richting het zuiden op de planning staat, verzamelen ze zich in deze boom. Dat hoor je, en even later zie je het ook. Wat ik op dat moment ook aan het doen ben, ik laat het uit mijn handen vallen om het kleine wonder te zien, de zwarte zon.
De spreeuwenboom
Ze maken zes, zeven rondjes, en dan is het klaar, dan zijn ze weg. En met hen, heel even, de ruis in mijn hoofd.
