Asset 14

De vloeibare postmoderniteit

“Jongens, weten jullie wat Zygmunt Bauman hierover zou zeggen?”
Inmiddels werpen mijn huisgenoten elkaar zuchtend veelbetekenende blikken toe wanneer ik aan de ontbijttafel weer eens opgewonden met de krant zwaai en de zogenoemde profeet van de liquide moderniteit bij de actualiteit betrek. Ik kan het hen niet kwalijk nemen; te pas en te onpas strooide ik afgelopen maanden met opmerkingen als: “Dit is zo postmodern” en “Alles is vloeibaar geworden”. Vage uitspraken op het eerste gezicht, maar meestal waren ze wel degelijk van toepassing. De postmoderniteit is wat we krijgen in ruil voor religie en ideologie: alle zekerheden op losse schroeven.

Ik raakte helemaal in de ban van postmoderne denkers sinds ik afgelopen semester het sociologische keuzevak Cultuurkritiek volgde. Hoe meer ik las, hoe meer mijn zorgvuldig onderdrukte ongemak groeide: bindingsangst, stress en anti-depressiva zijn namelijk erg goed vertegenwoordigd in mijn omgeving. De postmoderniteit is geen vrolijk sprookje.

Halverwege het semester besloot één van mijn studiegenootjes ermee te kappen. Nadenken over zulke zware onderwerpen maakte haar ongelukkig; ze werd banketbakker. Een begrijpelijke keuze, maar omdat piekeren één van mijn beter ontwikkelde vaardigheden is, besloot ik zelf de cultuurkritiek tot onderwerp van mijn eindverhandeling te promoveren en nog verder te verdwalen in de krochten van de postmoderniteit.

Uiteindelijk is het best leerrijk om eens stil te staan bij de postmoderne invloed op je eigen gedragingen en gedachten. Zo kan ik iedereen aanraden om eens een boek van Zygmunt Bauman ter hand te nemen. Toegegeven, het kost wat moeite om je in te werken in Baumans vreemde taaltje vol verwijzingen en metaforen. Gelukkig bestaat er het gemakkelijke postmoderne alternatief dat YouTube heet. Alleen al de figuur van Zygmunt is het kijken waard: dat Poolse accent, die indrukwekkende wenkbrauwen, die handgebaren! Reken hierbij zijn hoge leeftijd en retorische kwaliteiten en je kan bijna niet anders dan instemmend knikken bij alles wat hij zegt. Zijn filmpjes hebben intrigerende titels zoals ‘The Ambiance of Uncertainty', 'No one is in control. That is the major source of contemporary fear' en 'The Global Factory of Wasted Humans'.

Zygmunt Bauman. Foto door M. Oliva Soto via Narodowy Instytut Audiowizualny

Baumans bespiegelingen vonden hun praktische toepassing in mijn dagelijkse leven. Een voorbeeld: vriendin H belt me licht wanhopig op: “Oh help, ik bevind me nu in de COS en al die prachtige afgeprijsde kledingstukken schreeuwen gewoon om mijn aandacht!”. Waarop ik behendig antwoord: “Weet je nog wat Zygmunt zei over de werking van de consumptiemaatschappij? Al koop jij nu die afgeprijsde prachttrui, dan nog zal je verlangen niet gestild zijn”. Mijn wijze woorden worden dan wel met hoongelach ontvangen, ze missen hun effect niet: H verlaat de COS zonder ook maar één kledingstuk aangeraakt te hebben.

Ik vat mijn vergaarde inzichten even kort voor je samen. Altijd handig om zoveel wijsheid in je achterhoofd te hebben wanneer je je weer eens in een vervelende postmoderne situatie bevindt.

1) Wees je ervan bewust dat de markt van de consumptiemaatschappij zich uitstrekt over alle aspecten en activiteiten van het leven. Laat de wegwerpcultuur zich niet installeren in je relationele leven.

2) Ik hield eerder al een pleidooi voor melancholie: het is hoog tijd voor een herwaardering van een gezonde dosis zwaarmoedigheid om de tirannie van Het Genot omver te werpen. Genieten is geen plicht.

3) Er is niks mis mee om af en toe eens lekker afhankelijk van iemand te zijn; gemakkelijk voor jou en de ander stelt een altruïstische daad. Twee vliegen in één klap.

4) Niemand weet ‘wie hij is’ of ‘waar hij naartoe gaat’; identiteit is – ja, hoor – vloeibaar. Staak dus die ‘zoektocht naar jezelf’; wie individuele zelfontplooiing te hoog in het vaandel draagt, is vooral erg eenzaam.

Ik ben benieuwd hoe Bauman zou reageren op de reductie van zijn uitvoerige gedachtegoed tot vier simpele tips. Hij vindt het vast erg postmodern.

Mail

Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Tot morgen

Tot morgen

Na bijna vier jaar als columnist voor Hard//hoofd is het voor Eva tijd voor iets nieuws, maar afscheid nemen is niet haar ding. 'Dus lieve lezers: voor jullie nu een kus op de wang, en tot morgen!' Lees meer

Wat je niet zult zien op het nieuws

Wat je niet zult zien op het nieuws

Marthe van Bronkhorst beschrijft dat wat ongezien blijft op het nieuws over de demonstaties bij de UvA. 'Maar het is wel gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.' Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

Relatietherapie voor een  meningsverschil over AI en kunst 1

Relatietherapie voor een meningsverschil over AI en kunst

Drie kunstenaars komen samen om te praten over de relatie tussen AI en kunst. Twee verschillen flink van mening, de derde bemiddelt. Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

Mooi weer spelen

Mooi weer spelen

Als Aisha’s eerste therapiesessie niet voelt als de warme deken waar ze op hoopte, mist ze groepsgenoot S., die haar een spiegel voorhield. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

Verdomme, ik heb wel geleefd

Maar verdomme, we hebben wel gelééfd

Marthe van Bronkhorst schreef in 2019 een toneelstuk dat bijna volledig werkelijkheid is geworden. Kan ze de slotscène nog weren uit de realiteit? Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer