Asset 14

De vloeibare postmoderniteit

“Jongens, weten jullie wat Zygmunt Bauman hierover zou zeggen?”
Inmiddels werpen mijn huisgenoten elkaar zuchtend veelbetekenende blikken toe wanneer ik aan de ontbijttafel weer eens opgewonden met de krant zwaai en de zogenoemde profeet van de liquide moderniteit bij de actualiteit betrek. Ik kan het hen niet kwalijk nemen; te pas en te onpas strooide ik afgelopen maanden met opmerkingen als: “Dit is zo postmodern” en “Alles is vloeibaar geworden”. Vage uitspraken op het eerste gezicht, maar meestal waren ze wel degelijk van toepassing. De postmoderniteit is wat we krijgen in ruil voor religie en ideologie: alle zekerheden op losse schroeven.

Ik raakte helemaal in de ban van postmoderne denkers sinds ik afgelopen semester het sociologische keuzevak Cultuurkritiek volgde. Hoe meer ik las, hoe meer mijn zorgvuldig onderdrukte ongemak groeide: bindingsangst, stress en anti-depressiva zijn namelijk erg goed vertegenwoordigd in mijn omgeving. De postmoderniteit is geen vrolijk sprookje.

Halverwege het semester besloot één van mijn studiegenootjes ermee te kappen. Nadenken over zulke zware onderwerpen maakte haar ongelukkig; ze werd banketbakker. Een begrijpelijke keuze, maar omdat piekeren één van mijn beter ontwikkelde vaardigheden is, besloot ik zelf de cultuurkritiek tot onderwerp van mijn eindverhandeling te promoveren en nog verder te verdwalen in de krochten van de postmoderniteit.

Uiteindelijk is het best leerrijk om eens stil te staan bij de postmoderne invloed op je eigen gedragingen en gedachten. Zo kan ik iedereen aanraden om eens een boek van Zygmunt Bauman ter hand te nemen. Toegegeven, het kost wat moeite om je in te werken in Baumans vreemde taaltje vol verwijzingen en metaforen. Gelukkig bestaat er het gemakkelijke postmoderne alternatief dat YouTube heet. Alleen al de figuur van Zygmunt is het kijken waard: dat Poolse accent, die indrukwekkende wenkbrauwen, die handgebaren! Reken hierbij zijn hoge leeftijd en retorische kwaliteiten en je kan bijna niet anders dan instemmend knikken bij alles wat hij zegt. Zijn filmpjes hebben intrigerende titels zoals ‘The Ambiance of Uncertainty', 'No one is in control. That is the major source of contemporary fear' en 'The Global Factory of Wasted Humans'.

Zygmunt Bauman. Foto door M. Oliva Soto via Narodowy Instytut Audiowizualny

Baumans bespiegelingen vonden hun praktische toepassing in mijn dagelijkse leven. Een voorbeeld: vriendin H belt me licht wanhopig op: “Oh help, ik bevind me nu in de COS en al die prachtige afgeprijsde kledingstukken schreeuwen gewoon om mijn aandacht!”. Waarop ik behendig antwoord: “Weet je nog wat Zygmunt zei over de werking van de consumptiemaatschappij? Al koop jij nu die afgeprijsde prachttrui, dan nog zal je verlangen niet gestild zijn”. Mijn wijze woorden worden dan wel met hoongelach ontvangen, ze missen hun effect niet: H verlaat de COS zonder ook maar één kledingstuk aangeraakt te hebben.

Ik vat mijn vergaarde inzichten even kort voor je samen. Altijd handig om zoveel wijsheid in je achterhoofd te hebben wanneer je je weer eens in een vervelende postmoderne situatie bevindt.

1) Wees je ervan bewust dat de markt van de consumptiemaatschappij zich uitstrekt over alle aspecten en activiteiten van het leven. Laat de wegwerpcultuur zich niet installeren in je relationele leven.

2) Ik hield eerder al een pleidooi voor melancholie: het is hoog tijd voor een herwaardering van een gezonde dosis zwaarmoedigheid om de tirannie van Het Genot omver te werpen. Genieten is geen plicht.

3) Er is niks mis mee om af en toe eens lekker afhankelijk van iemand te zijn; gemakkelijk voor jou en de ander stelt een altruïstische daad. Twee vliegen in één klap.

4) Niemand weet ‘wie hij is’ of ‘waar hij naartoe gaat’; identiteit is – ja, hoor – vloeibaar. Staak dus die ‘zoektocht naar jezelf’; wie individuele zelfontplooiing te hoog in het vaandel draagt, is vooral erg eenzaam.

Ik ben benieuwd hoe Bauman zou reageren op de reductie van zijn uitvoerige gedachtegoed tot vier simpele tips. Hij vindt het vast erg postmodern.

Mail

Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een stem van een muze

Een stem van een muze

Bij het schilderen van een portret geven kunstenaar en muze zich bloot. Het resultaat is de interpretatie van de kunstenaar. Wat nou als ook de muze zou kunnen praten? Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijk relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan