Omhels de nuance en de subtiliteit van dit ondergeschoven leesteken." /> Omhels de nuance en de subtiliteit van dit ondergeschoven leesteken." />
Asset 14

De puntkomma

Een puntkomma wordt over het algemeen op vier verschillende manieren gebruikt. In een lange, lopende opsomming waarin komma’s staan, zoals deze, wordt hij gebruikt als een soort superkomma; ook kan hij de onderdelen van een puntsgewijze opsomming afsluiten; en hij is natuurlijk alomtegenwoordig in de knipogende smiley ;). Als laatste wordt de puntkomma soms gebruikt tussen twee hoofdzinnen. Hij verenigt dan twee grammaticaal complete, maar inhoudelijk afhankelijke zinnen; als lezer voel je dat er een link is, maar die is subtiel en minder uitgesproken dan wanneer er bijvoorbeeld een voegwoord als ‘dus’ tussen had gestaan.

De puntkomma onderscheidt zich verder van andere stijlmiddelen doordat hij meestal, zonder in al te lelijke fouten te vervallen, vervangen kan worden door een komma, een punt, of een dubbele punt. Hij is dan ook bijna nooit verplicht, en het gebruik van dit leesteken is meer een kwestie van nuance dan van noodzaak. Door dit gebrek aan keihard bewijs voor direct praktisch nut, is de puntkomma helaas door rechtlijnige types tot de nerd van de schoolklas der interpunctie gebombardeerd. Hij werd het ondergeschoven kindje van de journalistiek, en hoe langer hoe meer belachelijk gemaakt, verguisd en hier en daar zelfs verboden. Nutteloos, besluiteloos en elitair wordt het arme ding genoemd, vooral in de Angelsaksische literatuur. George Orwell haalde er zijn neus voor op en Kurt Vonnegut schreef: “(semicolons) are transvestite hermaphrodites, standing for absolutely nothing. All they do is show you've been to college.” Een onooglijke pretentieuze, nutteloze, ouderwetse, besluiteloze, omhooggevallen nepkomma dus?

Toegegeven: in de efficiënte, feitelijke journalistiek kunnen de subtiliteit en onduidelijke gebruiksregels van de puntkomma lastig zijn. De bekende Amerikaanse journalist Michael Kinsley, redacteur van New Republic en oprichter van Slate, verbood het gebruik ervan dan ook; “It tends to imply a relationship between two statements without having to make clear what that relationship is." Op zichzelf onduidelijke of lelijke zinnen houden zich, met een puntkomma in hun midden, soms onterecht staande. Maar alle leestekens kunnen verkeerd gebruikt worden, en ze daarom maar rigoureus verbieden lijkt mij een veel te strenge straf voor dit stille probleemkindje.

De kracht van de puntkomma zit ‘m namelijk nu juist in die subtiliteit en nuance, en in de actieve houding die hij van de oplettende lezer vraagt. Een lezer die, zo veronderstelt de puntkomma, zelf in staat is de aard van de relatie tussen de twee zinsdelen aan te voelen zonder dat die concreet hoeft te worden gemaakt. Het kan dienstdoen als een subtiele, stilistische knipoog naar de lezer, of een poëtisch spel spelen met relaties als oorzaak en gevolg. De puntkomma verheldert, maar voegt ook lichtheid toe. Een zinnetje kan lustig doorfladderen zonder de grond te raken; ideeën en beweringen blijven verbonden, zonder dat de gedachtegang door de botte bijl van een punt wordt onderbroken. De puntkomma houdt een tekst spannend, de lezer wakker, en draagt (als pauze ergens tussen de komma en punt in) bij aan het ritme van een verhaal. Hij zorgt voor een betekenisvolle, inhoudszwangere rust, die aangeeft dat er in deze zin nog iets belangrijks staat te gebeuren.

Luister dus niet naar die über-efficiënte pestkoppen! De puntkomma is niet de zielige nerd, maar juist de slimme grapjas van de interpunctie, vijand van zowel overgesimplificeerde Jip- en Janneketaal als spierballenjargon. Omhels trots de nuance. Gebruik een puntkomma.

Mail

Hiske Versprille

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!