Houellebecq drijft de spot met zichzelf." /> Houellebecq drijft de spot met zichzelf." />
Asset 14

De kaart en het gebied

Vorige week verdween Michel Houellebecq, tot groot genoegen van de ‘online gemeenschap’. De schrijver was niet komen opdagen voor een paar promotieverplichtingen in Nederland en België, wat volgens zijn uitgeverij niet zijn stijl was. Houellebecqs vaste vertaler Martin de Haan meldde zich als een bezorgde moeder op de radio. Hij was misschien vaak onbereikbaar, maar dit soort afspraken kwam Houellebecq altijd na. Ik dacht even dat hij in huilen zou uitbarsten en snikkend zou uitbrengen: “Michel, kom… alsjeblieft… naar huis!”

Houellebecq dook weer op: hij was het allemaal toch gewoon vergeten. Het was een beetje jammer, want iedereen had verwacht dat dit een bedoelde verwijzing naar zijn laatste boek was, waarin Houellebecq zelf als personage voorkomt, plotseling alle communicatie verbreekt en [SPOILER ALERT] op gruwelijke wijze vermoord blijkt.

Soms is je bewondering voor een schrijver, acteur of beeldend kunstenaar zo groot, dat het omslaat in irritatie. Het is een raar proces, waarbij je verveeld raakt over zoveel genialiteit en jezelf hoort roepen: “Ja hoor, weer een briljant boek! Wat een verrassing! Hier ga ik on-ge-lo-fe-lijk veel plezier aan beleven! Fijn! Godverdomme.” Het heeft te maken met de toegenomen populariteit van jouw held, waardoor je je een beetje afgewezen voelt omdat je hem of haar plotseling moet delen.

Zo was het ook met Michel Houellebecq. Ik begon met Platform nadat een vriendin me had toevertrouwd dat ze er zo geil van werd dat ze het niet in openbaar durfde te lezen. Daarna verslond ik alles wat de notoir chagrijnige fransman ooit geschreven heeft en ontdekte dat buiten de onmiskenbare geilheid Houellebecq vooral genadeloos helder het failliet van de Westerse beschaving blootlegt. Veel mensen vinden dat deprimerend, maar het is met zoveel humor en tederheid geschreven, dat het mij eerder troostte. Maar zelfs een allesomvattende thematiek gaat vervelen.

Nu De Kaart en het Gebied afgelopen zomer uitkwam was ik dus allang genezen van mijn Houellebecq-koorts en vervallen in de lichte ergernis over zijn lof en virtuositeit. Ja hoor, hij won de Prix Goncourt (de belangrijkste literaire prijs in Frankrijk) voor het eerst in zijn carrière. Toe maar, het boek oogstte louter lovende recensies. Nou nou, Martin de Haan verklaarde tijdens het vertalen reeds dat dit echt de beste roman uit Houellebecqs oeuvre was. Hou toch allemaal je kop en laat me met rust!

Toen ik het boek toch opensloeg, ontdekte ik al snel dat Houellebecq met deze roman doet wat Radiohead met Kid A op muzikaal gebied deed: zichzelf opnieuw uitvinden na duizelingwekkend succes. Het is onmiskenbaar Houellebecq die aan het woord is: de kritiek op onze manier van leven, de zonderlinge hoofdpersoon, de seks… Maar de toon is veranderd. De schrijver lijkt minder woedend te zijn en daadwerkelijk plezier in het schrijven te hebben gehad.

De manier waarop hij zichzelf ten tonele voert, geeft blijkt van een groot gevoel voor zelfspot: “(…) de auteur van Elementaire Deeltjes kwam opendoen, op pantoffels, gekleed in een ribfluwelen broek en een comfortabel kamerjasje van ongebleekte wol.” Het is ongelofelijk knap om jezelf als personage te gebruiken, zonder dat dit flauw of ijdel wordt. De [SPOILER ALERT] brute moord op ‘Michel Houellebecq, de schrijver van Platform’ wordt met ingehouden genoegen beschreven.

De hoofdpersonen Jed Martin en commissaris Jasselin zijn einzelgängers die zich volledig aan respectievelijk hun kunstenaars- en politiewerk wijden. Dit is een verwijzing naar Houellebecqs stelling dat schrijven lijden is en dat goed werk altijd een menselijk offer vergt. Het is een ode aan de noeste arbeid en een sneer naar de vele mensen die wat ze doen slechts zien als een weg naar de status die ze willen bereiken. Het verhaal, maar ook de kracht van het boek als geheel, zijn hopelijk een wijze les voor iedereen die zich uit verlangen naar macht of angst voor grote woorden laat beperken of juist overschreeuwt. Ja, ik kijk naar jou, James Worthy.

Dit is literatuur met een ziel. Ik hoop dat Michel Houellebecq zijn volgende afspraak in Nederland niet vergeet. Ik zal vooraan zitten, heftig knikkend, met mijn exemplaar van De Kaart en het Gebied op schoot.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
AVS:

Knuffels, superhelden en opgroeien

Deze week worden onze redacteurs blij van teddyberen, een maatschappelijke relevante superheldenserie en satire in zwart-wit. Lees meer

Interview: Suzanne Wallinga van Amsterdam Art

Verzamelen voor alle leeftijden tijdens het Amsterdam Art Weekend

Interim-directeur van Amsterdam Art Suzanne Wallinga vertelt hoe zij het verzamelen van kunst toegankelijk wil maken voor iedereen. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan