Houellebecq drijft de spot met zichzelf." /> Houellebecq drijft de spot met zichzelf." />
Asset 14

De kaart en het gebied

Vorige week verdween Michel Houellebecq, tot groot genoegen van de ‘online gemeenschap’. De schrijver was niet komen opdagen voor een paar promotieverplichtingen in Nederland en België, wat volgens zijn uitgeverij niet zijn stijl was. Houellebecqs vaste vertaler Martin de Haan meldde zich als een bezorgde moeder op de radio. Hij was misschien vaak onbereikbaar, maar dit soort afspraken kwam Houellebecq altijd na. Ik dacht even dat hij in huilen zou uitbarsten en snikkend zou uitbrengen: “Michel, kom… alsjeblieft… naar huis!”

Houellebecq dook weer op: hij was het allemaal toch gewoon vergeten. Het was een beetje jammer, want iedereen had verwacht dat dit een bedoelde verwijzing naar zijn laatste boek was, waarin Houellebecq zelf als personage voorkomt, plotseling alle communicatie verbreekt en [SPOILER ALERT] op gruwelijke wijze vermoord blijkt.

Soms is je bewondering voor een schrijver, acteur of beeldend kunstenaar zo groot, dat het omslaat in irritatie. Het is een raar proces, waarbij je verveeld raakt over zoveel genialiteit en jezelf hoort roepen: “Ja hoor, weer een briljant boek! Wat een verrassing! Hier ga ik on-ge-lo-fe-lijk veel plezier aan beleven! Fijn! Godverdomme.” Het heeft te maken met de toegenomen populariteit van jouw held, waardoor je je een beetje afgewezen voelt omdat je hem of haar plotseling moet delen.

Zo was het ook met Michel Houellebecq. Ik begon met Platform nadat een vriendin me had toevertrouwd dat ze er zo geil van werd dat ze het niet in openbaar durfde te lezen. Daarna verslond ik alles wat de notoir chagrijnige fransman ooit geschreven heeft en ontdekte dat buiten de onmiskenbare geilheid Houellebecq vooral genadeloos helder het failliet van de Westerse beschaving blootlegt. Veel mensen vinden dat deprimerend, maar het is met zoveel humor en tederheid geschreven, dat het mij eerder troostte. Maar zelfs een allesomvattende thematiek gaat vervelen.

Nu De Kaart en het Gebied afgelopen zomer uitkwam was ik dus allang genezen van mijn Houellebecq-koorts en vervallen in de lichte ergernis over zijn lof en virtuositeit. Ja hoor, hij won de Prix Goncourt (de belangrijkste literaire prijs in Frankrijk) voor het eerst in zijn carrière. Toe maar, het boek oogstte louter lovende recensies. Nou nou, Martin de Haan verklaarde tijdens het vertalen reeds dat dit echt de beste roman uit Houellebecqs oeuvre was. Hou toch allemaal je kop en laat me met rust!

Toen ik het boek toch opensloeg, ontdekte ik al snel dat Houellebecq met deze roman doet wat Radiohead met Kid A op muzikaal gebied deed: zichzelf opnieuw uitvinden na duizelingwekkend succes. Het is onmiskenbaar Houellebecq die aan het woord is: de kritiek op onze manier van leven, de zonderlinge hoofdpersoon, de seks… Maar de toon is veranderd. De schrijver lijkt minder woedend te zijn en daadwerkelijk plezier in het schrijven te hebben gehad.

De manier waarop hij zichzelf ten tonele voert, geeft blijkt van een groot gevoel voor zelfspot: “(…) de auteur van Elementaire Deeltjes kwam opendoen, op pantoffels, gekleed in een ribfluwelen broek en een comfortabel kamerjasje van ongebleekte wol.” Het is ongelofelijk knap om jezelf als personage te gebruiken, zonder dat dit flauw of ijdel wordt. De [SPOILER ALERT] brute moord op ‘Michel Houellebecq, de schrijver van Platform’ wordt met ingehouden genoegen beschreven.

De hoofdpersonen Jed Martin en commissaris Jasselin zijn einzelgängers die zich volledig aan respectievelijk hun kunstenaars- en politiewerk wijden. Dit is een verwijzing naar Houellebecqs stelling dat schrijven lijden is en dat goed werk altijd een menselijk offer vergt. Het is een ode aan de noeste arbeid en een sneer naar de vele mensen die wat ze doen slechts zien als een weg naar de status die ze willen bereiken. Het verhaal, maar ook de kracht van het boek als geheel, zijn hopelijk een wijze les voor iedereen die zich uit verlangen naar macht of angst voor grote woorden laat beperken of juist overschreeuwt. Ja, ik kijk naar jou, James Worthy.

Dit is literatuur met een ziel. Ik hoop dat Michel Houellebecq zijn volgende afspraak in Nederland niet vergeet. Ik zal vooraan zitten, heftig knikkend, met mijn exemplaar van De Kaart en het Gebied op schoot.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!