“FACT X IMPORTANCE = NEWS!” De presentator, type te veel witte tanden en een veel te brede das, staat voor een groot scherm waar de grafiek van deze formule op geprojecteerd is en kijkt ons veelbetekenend aan. “It’s a scientific fact!” roept hij, en het nieuws gaat verder, na een te lange jingle met ophitsende muziek en de bekende journaal-achtige computeranimaties van woest spinnende wereldbollen. “En dan nu: Hoe Engeland naar de knoppen gaat! The Day Today: This is the Neeeeeeews!”
Het programma komt levensecht over, maar “The Day Today”, is geen nieuwsprogramma. Het is satire van de bovenste plank. Hoewel programmamaker Chris Morris de serie in 1994 maakte, is deze geenszins gedateerd en herkennen we direct elementen uit nieuwsshow’s van nu; er wordt een cartoonist opgetrommeld om “het nieuws met zijn messcherpe pen te illustreren in een vreselijk grappig plaatje”. Er worden flauwe grapjes uitgewisseld tussen presentatoren, idiote bruggetjes gemaakt. Er is een jolige sportverslaggever, en een Franse filosoof becommentarieert het nieuws met een diep klinkend, maar onbegrijpelijk verhaal. The Day Today is ongenadig grappig.
Morris’ latere programma, Brass Eye, was een stuk controversiëler. Dit is een reeks semi-fictieve documentaires, die ingaat op grote, publiek gevoelige onderwerpen als drugs, sex, moreel verval en pedofilie. Het is een briljante combinatie tussen een gewone satire en een verborgen camera-programma. Op de manier die bijvoorbeeld Sacha Baron Cohen later van hem overnam neemt hij bekende Britten op de hak met grootse, fictieve “public awareness”-campagnes en laat ze voor de camera de meest idiote dingen zeggen.
Zo komt in de aflevering over drugs een hele trits aan MP’s en televisiepersoonlijkheden aan het woord, die kijkers waarschuwen tegen de gevaarlijke nieuwe partydrug “Cake” , een hype onder jongeren die, zo spreken de bezorgde burgers, uit Praag is overgewaaid en daar al duizenden slachtoffers gemaakt heeft. “Cake is a made-up metabolically bisterbile drug, it’s made of chemicals!” zeggen ze onder de hoede van Morris’ anti-drugs organisatie “Fukd & Bombd”. Mensen wordt geadviseerd hun kinderen op te sluiten in archiefkasten, omdat er een pedofiel “vermomd als een school” is gesignaleerd. Shannon Dorothy meldt zich aan als ambassadrice voor A.A.A.A.A.A.Z., een organisatie die het opneemt voor een Oost-Duitse olifant wier slurf door dierentuinstress is vast komen te zitten in haar eigen anus. Vooroordelen en boerenwijsheid worden genadeloos vastgelegd in de aflevering over De Wetenschap (“Has science gone too far yes or no?”)
Brass Eye is niet alleen maar grappig, geen kwestie van simpel politiek incorrect schoppen. De pedofilie-uitzending werd uitgezonden vlak voordat tabloid The Sun de foto’s van vermeende pedofielen op de voorpagina afdrukte, wiens huizen vervolgens in brand werden gestoken. Het Britse parlement sprak een paar jaar geleden een week lang over het verbieden van de drug “miauwmiauw”, waarvan later bleek dat deze helemaal niet bestond; het was een totale mediahype.
In Nederland hebben we de krokodil van Gouda en de breezerseks. Brass Eye benadrukt pijnlijk precies hoe smerig sommige media inspelen op nare dingen en schaamteloos morele paniek aanwakkeren om kijkcijfers te winnen. Ook toont het aan dat sommige publieke personen, en niet alleen de presentator van Deal or No Deal, maar ook parlementsleden, voor de grootste populistische nonsens komen opdraven. En voor een paar minuutjes airtime de raarste dingen zullen zeggen, zonder onderzoek vooraf of een greintje zelfreflectie. IJdele mediahoeren zijn het. Uit alles wat Morris maakt, spreekt een oprechte woede over het geleuter, de stomme formatjes en de holle onzin die ons door massamedia gevoerd worden. Ik zal nooit meer op dezelfde manier naar de televisie kijken.
Morris debuteerde eerder dit jaar met zijn eerste film, Four Lions. Wederom gaat hij de controverse niet uit de weg; het is een comedy over moslimterrorisme. Ik wacht de Nederlandse premiere met spanning af.
Al het werk van Chris Morris is te vinden op www.cookdandbombd.co.uk
