Asset 14

Disaster porn

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Deze week leest Miriam alles wat ze kan vinden over de revolutie in Oekraïne.

Mijn moeder is nooit ergens van op de hoogte. Dat vindt ze zelf, en het is ook haar eigen keus. Ze leest enkel dat gedeelte van de krant dat gaat over de niet al te enerverende regio van Frankrijk waar mijn ouders wonen; het avondnieuws vermijdt ze zoveel mogelijk, omdat ze niet kan slapen van “die ellende”. Ze is niet op de hoogte en wil dat ook niet zijn. Omdat ze er toch niets aan kan veranderen, zegt ze, en dat klopt. Maar is dat een valide argument? Lang vond ik van niet. Ik kon mijn onbegrip over zoveel ‘doelbewuste onwetendheid’ niet altijd voor me houden en ging soms met haar in discussie, toen ik nog wat jonger en wijsneuzeriger was. Ik vond het niet alleen onbegrijpelijk, maar bijna ook egocentrisch.

Mijn moeder kreeg begin deze maand, uiteraard zonder het zelf te weten, onverwacht enige bijval van ieders favoriete huis-tuin-en-keukenfilosoof Alain de Botton, die op de site van zijn nieuwe hobbyproject The Philosophers Mail (een parodie op The Daily Mail) de blogpost ‘Kiev is in flames and I don’t care’ plaatste, geschreven toen Kiev nog letterlijk in brand stond. Het land wankelde aan de rand van de afgrond, “[a]nd yet you don't care. […] Not because you are bad, but because you are somewhere else. You can't take it on board. This isn't your struggle; you're needed elsewhere on subjects that, while they're tiny in the grand scheme of things, matter a lot within your context.” Bas Heijne had het ook gelezen en refereerde eraan in zijn column in NRC Handelsblad, afgelopen weekend. Hij begreep de boodschap van de Botton (“Betrokkenheid laat zich niet opleggen”), maar was het er niet mee eens: “Het nieuws maakt je murw, het verhaal erachter juist niet. Het beeld stompt misschien af, de nieuwsstroom maakt wellicht passief […] maar achtergrondverhaal en beschouwing doen eerder het tegenovergestelde.”

Ik heb mijn moeders voorbeeld nooit kunnen volgen. ‘Nieuwsjunkie’ is een zware term, maar ik ben graag op de hoogte, en gebruik daarvoor een krant, een paar tijdschriften, talloze feeds, Twitter en Radio 1. Kiev heb ik (‘uiteraard’) zoveel mogelijk op de voet gevolgd.

Naast de blogpost van de Botton las ik afgelopen week ook een artikel op het Amerikaanse Politico met de wellicht nog wrangere titel ‘The day we pretended to care about Ukraine’. De schrijver ging nog een stap verder dan De Botton: de crisis in Oekraïne begon de vorm van clickbait te krijgen. De revolutie als ‘apocalypsticle’. Een land dat de meesten van ons niet eens op de kaart zouden kunnen aanwijzen (en in het geval van Amerikanen geloof ik dat direct) werd nu door iedereen ‘gevolgd’ via social media en nieuwssites; de Hieronymus Bosch-achtige foto’s van de gebeurtenissen op Maidan werden gretig beklikt en gedeeld, en de ‘why?’ werd hierbij vervangen door ‘whoa!’. Kiev had de status van een kattenplaatje gekregen, met ditto virality. “Ask not what Buzzfeed can do for Ukrainians, but what dying Ukrainians can do for Buzzfeed.

Zo cynisch had ik het nog niet bekeken, maar ik begon me direct af te vragen of ik me hier ook schuldig aan maakte. In een mailwisseling met vrienden deelde ik immers ook gretig een link naar foto’s van het slagveld, waarvan ik zelf amper kon geloven dat ze niet van een filmset afkomstig waren. “We seem to get off on destruction as a visual experience, removed from participation and consequence”, schreef Politico. Was ik me onbewust aan het verlekkeren aan ‘disaster porn’?

Opeens wist ik niet meer zo goed hoe zuiver mijn eigen intenties waren. Was ik werkelijk begaan met de Oekraïners, voor zover je begaan kan zijn met de bevolking van een land dat je nooit bezocht hebt, of was het de nieuwsjunk in mij die z’n wekelijkse fix nodig had? Waarom vond ik het eigenlijk nodig om overal zo van op de hoogte te zijn? “En waarom Oekraïne en niet Venezuela?” vroeg een vriendin. Tja… en waarom Venezuela en niet Syrië? Of Egypte, waar het ook nog steeds hommeles is?

En waarom niet gewoon helemaal niks: krant wegleggen en laptop dichtklappen en een boek lezen, bij voorkeur een boek waarin niets gebeurt? Omdat, eerlijk is eerlijk, ik me dan schuldig voel. Blijkbaar ben ik iemand die zich beter voelt over zichzelf als ze zich op de hoogte stelt van andermans ellende. Maar waarom? Om vooral maar niet onwetend te zijn? Een onthutsend idee. Dát is pas egocentrisch.

Ik troostte mezelf met de laatste woorden uit Bas Heijnes column. Want goede journalistiek "[geeft] diepte en verschaft inzicht, ook in onszelf." Het vergroot juist het bewustzijn over jezelf en de wereld om je heen… dat klinkt behoorlijk altruïstisch, toch?

Mail

Miriam van Ommeren

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Essay: Boy's don't cry 1

Boys don't cry

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer