Asset 14

Disaster porn

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Deze week leest Miriam alles wat ze kan vinden over de revolutie in Oekraïne.

Mijn moeder is nooit ergens van op de hoogte. Dat vindt ze zelf, en het is ook haar eigen keus. Ze leest enkel dat gedeelte van de krant dat gaat over de niet al te enerverende regio van Frankrijk waar mijn ouders wonen; het avondnieuws vermijdt ze zoveel mogelijk, omdat ze niet kan slapen van “die ellende”. Ze is niet op de hoogte en wil dat ook niet zijn. Omdat ze er toch niets aan kan veranderen, zegt ze, en dat klopt. Maar is dat een valide argument? Lang vond ik van niet. Ik kon mijn onbegrip over zoveel ‘doelbewuste onwetendheid’ niet altijd voor me houden en ging soms met haar in discussie, toen ik nog wat jonger en wijsneuzeriger was. Ik vond het niet alleen onbegrijpelijk, maar bijna ook egocentrisch.

Mijn moeder kreeg begin deze maand, uiteraard zonder het zelf te weten, onverwacht enige bijval van ieders favoriete huis-tuin-en-keukenfilosoof Alain de Botton, die op de site van zijn nieuwe hobbyproject The Philosophers Mail (een parodie op The Daily Mail) de blogpost ‘Kiev is in flames and I don’t care’ plaatste, geschreven toen Kiev nog letterlijk in brand stond. Het land wankelde aan de rand van de afgrond, “[a]nd yet you don't care. […] Not because you are bad, but because you are somewhere else. You can't take it on board. This isn't your struggle; you're needed elsewhere on subjects that, while they're tiny in the grand scheme of things, matter a lot within your context.” Bas Heijne had het ook gelezen en refereerde eraan in zijn column in NRC Handelsblad, afgelopen weekend. Hij begreep de boodschap van de Botton (“Betrokkenheid laat zich niet opleggen”), maar was het er niet mee eens: “Het nieuws maakt je murw, het verhaal erachter juist niet. Het beeld stompt misschien af, de nieuwsstroom maakt wellicht passief […] maar achtergrondverhaal en beschouwing doen eerder het tegenovergestelde.”

Ik heb mijn moeders voorbeeld nooit kunnen volgen. ‘Nieuwsjunkie’ is een zware term, maar ik ben graag op de hoogte, en gebruik daarvoor een krant, een paar tijdschriften, talloze feeds, Twitter en Radio 1. Kiev heb ik (‘uiteraard’) zoveel mogelijk op de voet gevolgd.

Naast de blogpost van de Botton las ik afgelopen week ook een artikel op het Amerikaanse Politico met de wellicht nog wrangere titel ‘The day we pretended to care about Ukraine’. De schrijver ging nog een stap verder dan De Botton: de crisis in Oekraïne begon de vorm van clickbait te krijgen. De revolutie als ‘apocalypsticle’. Een land dat de meesten van ons niet eens op de kaart zouden kunnen aanwijzen (en in het geval van Amerikanen geloof ik dat direct) werd nu door iedereen ‘gevolgd’ via social media en nieuwssites; de Hieronymus Bosch-achtige foto’s van de gebeurtenissen op Maidan werden gretig beklikt en gedeeld, en de ‘why?’ werd hierbij vervangen door ‘whoa!’. Kiev had de status van een kattenplaatje gekregen, met ditto virality. “Ask not what Buzzfeed can do for Ukrainians, but what dying Ukrainians can do for Buzzfeed.

Zo cynisch had ik het nog niet bekeken, maar ik begon me direct af te vragen of ik me hier ook schuldig aan maakte. In een mailwisseling met vrienden deelde ik immers ook gretig een link naar foto’s van het slagveld, waarvan ik zelf amper kon geloven dat ze niet van een filmset afkomstig waren. “We seem to get off on destruction as a visual experience, removed from participation and consequence”, schreef Politico. Was ik me onbewust aan het verlekkeren aan ‘disaster porn’?

Opeens wist ik niet meer zo goed hoe zuiver mijn eigen intenties waren. Was ik werkelijk begaan met de Oekraïners, voor zover je begaan kan zijn met de bevolking van een land dat je nooit bezocht hebt, of was het de nieuwsjunk in mij die z’n wekelijkse fix nodig had? Waarom vond ik het eigenlijk nodig om overal zo van op de hoogte te zijn? “En waarom Oekraïne en niet Venezuela?” vroeg een vriendin. Tja… en waarom Venezuela en niet Syrië? Of Egypte, waar het ook nog steeds hommeles is?

En waarom niet gewoon helemaal niks: krant wegleggen en laptop dichtklappen en een boek lezen, bij voorkeur een boek waarin niets gebeurt? Omdat, eerlijk is eerlijk, ik me dan schuldig voel. Blijkbaar ben ik iemand die zich beter voelt over zichzelf als ze zich op de hoogte stelt van andermans ellende. Maar waarom? Om vooral maar niet onwetend te zijn? Een onthutsend idee. Dát is pas egocentrisch.

Ik troostte mezelf met de laatste woorden uit Bas Heijnes column. Want goede journalistiek "[geeft] diepte en verschaft inzicht, ook in onszelf." Het vergroot juist het bewustzijn over jezelf en de wereld om je heen… dat klinkt behoorlijk altruïstisch, toch?

Mail

Miriam van Ommeren

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer