tickets
Asset 14

Ik neem soms de trein met dieren

Ik neem soms de trein met dieren

Apen doen ons aan mensen denken en vrouwen noemen we ‘bitches'. Steff Geelen ontmaskert de menselijkheid van dieren en de dierlijkheid van mensen, met behulp van een fictieve gorilla én van hun kat. Hoe stoppen we het geweld tegen dieren, inclusief het geweld tegen het dier in onszelf?

In de moderne fabel De Geschiedenis van een Berg beschrijft Peter Verhelst de tocht van een ontvoerde gorilla. Met vele andere ontvoerde dieren, reist hij in de buik van een schip naar Droomland. Hier leert hij volgens strenge trainingsschema’s met mes en vork te eten, te converseren en te glimlachen.

‘We leerden alles waar ons lichaam niet voor gemaakt leek, en door dat te doen kregen we een nieuw lichaam,’ zegt de gorilla. ‘Af en toe schemerde nog iets door van wie we waren geweest – iemand bracht plots zijn gezicht vlak voor je gezicht en je ontblootte je gebit – maar iedereen van ons was slanker dan voorheen, liep mooi rechtop, hield zijn hand voor zijn mond om te hoesten’.

Ik transformeerde tot een gebrild, gekleed en lezend dier

In een overvolle trein las ik hoe de gorilla zijn dierlijkheid achter zich liet, om net als zijn trainer mens te worden. Terwijl de woorden tot me doordrongen, transformeerde ik in de omgekeerde richting tot een gebrild, gekleed en lezend dier. Ik besefte dat ik, net als de krant-lezende, telefoon-scrollende en door de gangpaden stommelende dieren om mij heen, had geléérd om rechtop te zitten, te converseren en mens te zijn.

Wij mensen zien onszelf graag als wandelende breinen, als wezens die hun eigen dierlijkheid lang geleden in de kiem hebben gesmoord, wat ons in staat stelt om individuele en rationele beslissingen te nemen. Dieren daarentegen beschouwen we als (kudde)lichamen, als wezens in de ban van hun behoeftes en driften. We laten ieder jaar 550 miljoen niet-menselijke dieren in gevangenschap opgroeien, met als doel ze te slachten en door wel-menselijke dieren te laten opeten. Een dier is geen individu, en daarom bezit ze geen rechten.

Tenzij het dier Bubbles heet.

Bubbles, de chimpansee van Michael Jackson, ging mee op tournee en dronk thee met de burgemeester van Osaka. Inderdaad, Bubbles lijkt zo uit de fabel van Verhelst te zijn gestapt. Omdat het gedrag van apen op dat van mensen lijkt, dichten we ze sneller een persoonlijkheid toe dan, bijvoorbeeld, aardwormen. Je kunt je natuurlijk afvragen of Bubbles’ menselijke roem een recht is, of juist een vorm van onderdrukking. In het algemeen geldt dat Dieren die qua uiterlijk of intelligentie minder op mensen lijken, ook op minder menselijk respect hoeven te rekenen. Maar zijn mensen wel slim genoeg om te zien hoe slim andere dieren zijn? En mag de mens daarom wel als maatstaf gelden voor hoe we andere dieren behandelen?

Aardwormen, schrijft Eva Meijer in Political Animal Voices, zijn timide wezens die communiceren via aanraking. Wanneer ze hun weg zoeken naar voedsel, leggen ze hun lichamen over elkaar heen of naast elkaar neer, en bewegen ze zich zij aan zij om de richting aan te geven. Aardwormen kunnen stukken bladeren tillen die groter zijn dan hun eigen lichaam en door de samenstelling van de aarde te veranderen, kunnen ze zelfs een boom verplaatsen. Met de invloed die ze op hun omgeving uitoefenen, leggen aardwormen een indrukwekkende intelligentie aan de dag die sterk afwijkt van de menselijke intelligentie, maar er zeker niet aan onderdoet. Toch lijkt de aardworm, vanuit menselijke ogen bezien, doof, blind en tot weinig in staat.

‘“Wat zijn wij verschillend, hè?” zei het vuurvliegje. “Ja,” zei de aardworm. Daarna dansten zij.’

Net als het vuurvliegje uit de dierenwereld van Toon Tellegen, zou de mens zichzelf naast andere dieren moeten scharen, in plaats van zich erboven te verheffen. De hiërarchie tussen mens en dier vertoont een opvallende parallel met de onderdrukking van gemarginaliseerde mensen. Zo noemen we iemand die zich niet door haar hoofd, maar door lust, instinct of agressie laat leiden, een ‘beest’. Racisme en seksisme uiten zich aan de hand van vergelijkingen tussen vrouwen en personen van kleur, met dieren.

De mal van menselijkheid heeft de vorm van een cis-gender, heteroseksuele, witte man

Denk aan het woord ‘bitch’, dat gebruikt wordt voor vrouwen die zich niet lief, en dus zogenaamd niet ‘vrouwelijk’, opstellen. Of aan de manier waarop het Westen andere culturen sinds het kolonialisme onder zich plaatst met het argument dat ze primitiever en dus dierlijker zijn. De mal van menselijkheid heeft de vorm van een cis-gender, heteroseksuele, witte man. Kun je jezelf in die mal wringen? Dan kwalificeer je als mens. Val je buiten die mal? Dan degradeer je al snel tot iets dierlijks.

Daar waar de grenzen van de ‘menselijke’ mal ophouden, heerst een vacuüm in de taal en juist op die plek huizen we het dier. Vandaar dat we er vaak ten onrechte stilte aan toeschrijven: dieren spreken zogenaamd niet.

Sarah, mijn kat, is bepaald geen stil dier. Haar vorige verzorgers noemden haar soms Maurits, omdat ze zo luid en veel miauwt.

Ik ontmoette Sarah in 2016 bij mijn voormalige huis, waar diezelfde verzorgers haar hadden achtergelaten, erop vertrouwend dat de vriendelijke buurman haar niet zou laten verhongeren. In haar documenten las ik dat Sarah uit het asiel kwam: ze was dus al eerder verwaarloosd. Toen ik verhuisde, nam ik Sarah mee, om te voorkomen dat ze een derde keer aan haar lot werd overgelaten. Dat Sarah heel wat heeft meegemaakt, blijkt uit haar manieren: ze weigert geaaid te worden als ik meer dan een dag van huis ben geweest, ze wacht met eten tot ik naast haar kom zitten, ze kijkt de kat uit de boom als een nog onbekend mens of dier haar pad kruist. Met deze gedragingen brengt ze mij op de hoogte van haar angsten, voorliefden en interesses.

Sarah spreekt dus wel degelijk, je moet alleen op een andere manier naar haar luisteren.

Mijn spreken verandert trouwens ook wanneer Sarah in de buurt is. Omdat ze van abrupte bewegingen of schelle geluiden schrikt, verplaats ik mijn lijf met meer aandacht door het huis. Daarnaast breng ik mijn gezicht vaak dichtbij dat van haar, omdat dat ons beide kalmeert. Niet alleen dieren, maar ook mensen praten grotendeels met het lichaam: drieënnegentig procent van de informatie die een ander mens van mij ontvangt is non-verbaal.

In de fabel van Verhelst, zorgt het krappe maatpak van menselijkheid ervoor dat de dieren compleet afgepeigerd raken, want de hoeveelheid details en opmerkingen die ze te verduren krijgen is oneindig. Met de grootste voorzichtigheid trachten ze in hun rol als mens te blijven, angstig dat bij het minste of geringste het dier weer door hun gezicht breekt. Maar juist wanneer hun emoties de overhand krijgen en ze hun impulsen niet langer kunnen onderdrukken, voel ik me als lezer het meest aan de dieren verwant.

Wanneer hun emoties de overhand krijgen, ze hun impulsen niet meer kunnen onderdrukken, voel ik me het meest aan dieren verwant

Ik vraag me af: zouden we een belichaamde, en dus zogenaamd dierlijke, manier van zijn kunnen omarmen, die de hiërarchie tussen menselijkheid en dierlijkheid opheft en een meer gelijkwaardige manier van samenleven schept?

Een belichaamde manier van zijn betekent juist niet dat we een nieuw regime in het leven roepen om het lichaam ruw aan te onderwerpen. Ik zie veel jonge mensen om me heen die yoga, dieet of mindfulness inzetten als een middel om controle uit te oefenen over dat ‘koppige’ lijf. Nee, belichaming behelst wat mij betreft het laten varen van die controle.

De realisatie dat we ten eerste als een lichaam in de wereld zijn – een lichaam dat ziek kan worden, of aangeraakt, en wat uiteindelijk sterft – jaagt veel mensen de stuipen op het lijf. In plaats van het omarmen van de angst voor onze sterfelijkheid, leren we dag in dag uit dat we succesvol zijn wanneer we met trainingsschema’s, structuur en discipline onszelf zowel mentaal als fysiek beheersen. Met deze levensstijl betalen we de grootste prijs van allemaal. Niet alleen wordt ons idee van menselijkheid ingezet om geweld tegen grote groepen mensen en dieren te rechtvaardigen, maar het resulteert ook in een burn-outmaatschappij vol mensen die de taal van hun eigen lichaam niet meer verstaan.

In de fabel van Verhelst zegt de gorilla: ‘misschien leerde ik spreken en schrijven zoals iemand met alles wat hij op straat vindt begint te knutselen, en daar niet mee op kan houden; het wordt alsmaar groter en grilliger en op een dag neemt hij zijn kleren en zijn tandenborstel en gaat hij in dat bouwsel wonen.’

Misschien begint de zoektocht naar onze verloren dierlijkheid in het bevragen van de regels van de taal

Wij wonen allemaal in de taal. Een bouwwerk dat zich verzet tegen onze pogingen de fundamenten daarvan bloot te leggen. Wellicht begint de zoektocht naar onze verloren dierlijkheid wel precies hier: in het bevragen van de categorieën en regels van de taal die ons allen ongevraagd de wereld in verwoordt.

Wanneer ik voor de zoveelste keer vanaf de Jaarbeurszijde naar perron zeven loop, voel ik hoe mijn lichaam zich aanpast. Schouders lichtjes naar voren gebogen, hoofd naar beneden, om de grote hoeveelheid prikkels buiten te sluiten. Mijn lijf buigt zich af naar links, dan weer naar rechts, om tassen, benen, zwaaiende armen te ontwijken. Vanuit mijn ooghoek zie ik een veulen brabbelend van zijn moeder wegrennen. Hier en daar staan kleine kuddes van op elkaar afgestemde lichamen, al pratend wachten ze. Er hangt een zweetdruppel in mijn nek. Iemand pakt mijn hand vast, geeft me een kopje. Onder mijn T-shirt trekt mijn huid zich samen, vormt kleine bobbeltjes. Ik registreer dat ik kippenvel heb.

Beeld: Bas Bogers via Flickr.

Mail

Steff Geelen is schrijver en performer. In hun werk doet Steff onderzoek naar queerness, dierlijkheid en privilege. Hen publiceerde op Notulen van het Onzichtbare, EXPOSED en Op Ruwe Planken.

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 Klimt achter de klimop

Klimt achter de klimop

Italiaanse tuinmannen bevrijdden een vrouw die zo'n 60 tot 100 miljoen euro waard blijkt. Het nieuws in beeld door Veerle van der Veer. Lees meer

Zondeval 2.0: hoe (niet) te leven in de klimaathel

Zondeval 2.0 Hoe (niet) te leven in de klimaathel

Terwijl de aarde warmer wordt dan goed voor ons is, ziet Iris Blaak dat mensen naar uitersten grijpen om hiermee om te gaan. Waar de een zijn kop in het zand steekt, neemt de ander juist het drastische besluit om zich niet meer voort te planten. Lees meer

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Uiterlijk schoon is zowel een vloek als een zegen voor Jihane Chaara. Ze merkt dat het al te vaak het zicht ontneemt op alles wat er onder de oppervlakte aanwezig is. Ze zoekt haar heil in de filosofie van body neutrality. Lees meer

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Waarom etaleren we onze trots op sociale media?

Honger en rampspoed te over in de wereld, maar op sociale media ziet Wieneke van Koppen alleen maar voorspoed en persoonlijk geluk. Hoe zit dat? Ze gaat te rade bij emotie-psycholoog Ad Vingerhoets. Lees meer

 Kikker-K'NEX

Kikker-K'NEX

Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd kleine robotjes te maken met levende cellen uit kikkerembryo's. Aida de Jong bracht het nieuws in beeld. Lees meer

 1

Collectief protest is nodig voor individueel geluk

Wolter de Boer luisterde naar de kersttoespraak van de koning en was verheugd dat hij over onze geluksobsessie sprak. Wel liet de koning een paar belangrijke maatschappelijke factoren voor de ellende van individuen achterwege in zijn rede. Lees meer

RE: Kiezen voor rechts. De verslaglegging van Nederlandse media over de Britse verkiezingen

Kiezen voor rechts: hoe de Nederlandse media verslag deden van de Britse verkiezingen

Keuzes die Nederlandse media maken in hun verslaggeving pakken vaak uit in het voordeel van rechts. Dat belooft weinig goeds voor de verkiezingen van 2021 in het vooruitzicht. Lees meer

 Heilige hobby's

Heilige hobby's

Onze zoektocht naar bijzondere ervaringen begint religieuze trekjes te vertonen. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Filmtrialoog: Star Wars: The Rise of Skywalker

Star Wars: The Rise of Skywalker

Redacteuren Else Boer, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in het meest recente deel van de Star Wars-saga: The Rise of Skywalker, weinig dappere keuzes van de makers. Lees meer

 Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Jules Deelder: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur

Vandaag is in het stadhuis van Rotterdam een condoleanceregister geopend voor Jules Deelder. Rob Worst bracht hem nog eenmaal in beeld zoals hij was: zwart-wit, maar levend in elke denkbare kleur. Lees meer

Hard//talk: Het woordenboek is de barricade van deze tijd

Het woordenboek is de barricade van deze tijd

De redactie van de Van Dale riep ‘boomer’ uit als Woord van het Jaar 2019. Voor Marte Hoogenboom het zoveelste bewijs dat de progressieve strijd in de eerste plaats een taalstrijd is. Lees meer

 Rusland de komende jaren bankzitter

Rusland de komende jaren bankzitter

Sporters uit Rusland die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn en geen dopingcontrole gemist hebben, mogen bij de komende grote sporttoernooien wel meedoen, maar niet onder de Russische vlag. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

 Zedenpolitie onder vuur

Zedenpolitie onder vuur

Toen de politie vier zedenverdachten voor een reconstructie meenam naar de plaats delict, probeerden die de agenten te overmeesteren. Bij de schermutseling die volgde kwamen alle verdachten om het leven. Het nieuws in beeld door Rueben Millenaar. Lees meer

Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan