De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De coalitiedemocratie vormt een buffer tegen grote veroveraars, maar zorgde er ook voor dat idealen versnipperden. Maaike Hommes roept linkse partijen op om samen een idealistisch blok te vormen.
Ik ging eens naar een toneelstuk over Alexander de Grote. Het was in de Stadsschouwburg in Arnhem en ik herinner me nog goed hoe grote podium-brede doeken over het toneel waaiden terwijl met harde knallen en vallende stenen een oud-Grieks slagveld gesuggereerd werd. Te midden van al deze dramatiek kwam de acteur het toneel oprennen. Hij was verslagen. Want ook al had hij overwonnen, met zijn nieuwe macht was hij veranderd in zijn eigen vijand.
Vaak moest ik hier later nog aan denken. Het leek de tragiek van de activist. Je wilt iets, en bent bereid om te vechten om daar te komen. Toch zal elk activisme aan het einde van de rit ergens moeten inleveren.
Een samengang op links zou ruimte maken voor een geloof in de werkbaarheid van idealisme
In ons huidige politieke systeem creëert de coalitiedemocratie een buffer tegen de grote veroveraars van vroeger. Zo kan geen enkele grote tiran de boel meer overnemen en raken grote idealen versnipperd. Tegelijkertijd lijken we hiermee het geloof in de werkbaarheid van idealisme te zijn vergeten.
Met deze verkiezingen heeft de sociaaldemocratie een harde klap gekregen. Uiteindelijk ging de managerspartij er met de stemmen vandoor. Zeker in de afgelopen campagne presenteerde de VVD zichzelf steeds als de enige werkzame versie van de realiteit. Dit deed Mark Rutte met een duidelijke boodschap: ‘jongens dit was allemaal leuk, maar nu even echt.’ Idealen zouden vooral afleiden en vrij zijn bestaat uit regelen, in plaats van dromen. Steeds komt links idealisme zo tegenover een gedesillusioneerde rechtse politiek te staan, waarbij de laatste wint met een claim op realisme. Maar jongens, nu even echt: dit zijn afspraken die we met elkaar gemaakt hebben. Het kan wel anders. Die ‘gemanagede realiteit’ is geen gegeven maar een collectief construct.
Hoe kunnen we het geloof in idealisme terugwinnen? De grote vraag is vooral hoe links dit, na haar zoveelste verlies, vormgeeft tijdens de formatie. Wellicht dat een samengang op links, zoals Ronald Plasterk betoogt in de Volkskrant, het enige werkelijke antwoord biedt. Zo’n hergroepering in een verenigd sterk blok zou ruimte maken voor een geloof in de werkbaarheid van idealisme. Wanneer rechtspopulisme in Europa oprukt lijkt me dit geen overbodige luxe.
Alexander de Grote leek me trouwens geen groot idealist. En juist middels de versnippering van grote verhalen in de coaltitiedemocratie zorgen we dat we niet weer op een oud-Grieks slagveld belanden. Dat weten we allemaal. Maar laten we de angst om verslagen op het podium te verschijnen alsjeblieft niet leidend maken. Laten we niet vervallen in managers-cynisme. Een verenigd links blok geeft de boodschap: ‘het kan wel’.
