‘Natuurlijk doet Slavoj dat,’ dacht ik meteen. Het is een ouwe snoeperd. Zijn vrouw ziet eruit alsof ze twintig is. Wikipedia noemt hem ‘de Elvis van de culturele theorie’. Ik gun het hem. Maar dan komt het: de reflex. Een bestraffend stemmetje in mijn hoofd dat zegt:

Hoogverraad! *opgeheven vinger*, een communist in de businessclass, terwijl ik aanmaakkoffie moet zuipen. De rat. Afgeschermd door zijn gouden gordijn zit hij daar. Is dit dan het nieuwe aan zijn ‘nieuwe communisme?’ Is dit het veelbesproken ‘marxistisch alternatief’. Is dit nu zijn ‘transcendent materialisme?’: opstijgende bubbels in een glas voor hem alleen?

Van wie is deze stem? Ik herken mezelf er niet in. Wat is er mis met een beetje luxe? De mens wil niet in een groene overall aardappelsoep eten. De mens wil kostelijke wijn drinken en rijkelijk de benen strekken, en Žižek weet dat. In het Joegoslavië waar hij opgroeide reed iedereen gewoon de grens over naar Triëst als er wat moderns in de keuken moest.

Het stemmetje komt voort uit een aangeleerd schuldgevoel dat veel mensen hebben. Dit stemmetje stelt ‘gelijkheid’ en eerlijk synoniem aan elkaar. Het is een volkomen logische reactie op de ongelijkheid in de wereld. Misschien is er in een eerlijke wereld wel meer gelijkheid, maar ik durf ook de stelling wel aan dat een gelijke wereld helemaal zo eerlijk niet is.

Er zit aan dit gelijkheidsdenken volgens mij namelijk een duistere kant.  Welvaart en haar partners ‘Westers’, ‘vooruitgang’ en ‘technologie’ komen in een kwaad daglicht te staan omdat ze ongelijkheid suggereren. Een welvarend man is met een beetje kwade wil al gauw een rijke schurk. Maar welvaart als doel is zuiver. Het streven naar welvaart zorgt voor dynamiek en eist verbetering. Gelijkheid als doel op zich is statisch en niet gericht op verbetering, maar op verdeling. Een herverdeling lijkt op korte termijn eerlijk, maar het haalt niet de beperkingen weg die onze primitieve beschaving zo oneerlijk maken.

Businessclass of geen businessclass: is het acceptabel dat een mens zich anno 2015, net als zestig jaar geleden, in een kerosine spuitende drukcabine vol adem en winden van A naar B moet verplaatsen? Waar de lucht zo dik is dat de poepluier van de baby op 15B geurloos lijkt?

Nee.

De wereld is pas eerlijk als iedereen verbonden aan een entertainment-algoritme Japans kweekvlees zit te prikken terwijl een prachtig mensgemaakt landschap met 1200 kilometer per uur aan ons voorbij hyperloopt. Fundamentele vooruitgang in transport, energie en voedselproductie betekent een betere wereld voor iedereen.

Ook Slavoj hoopt op een dappere nieuwe wereld waar boer en bankier zij aan zij in de businessclass zitten. De mens wil maximale tevredenheid. De wereld die dat streven het beste faciliteert is een wereld die vooruit gaat, niet een wereld die terugverlangt naar een ongrijpbare gelijkheid. En zo als ons favoriete denkbeest uitbundig zit te pimpelen, vermoed ik dat hij dat stiekem al lang en breed weet.