Op het eerste gezicht was het zoals ieder jaar. Het kunstminnende publiek baande zich een weg door de gangen en over de trappen van de wereldberoemde Rijksakademie, met achter de dikke brilmonturen een kritische blik, met een kop noodlesoep in de ene en de gigantische plattegrond in de andere hand. In zo'n zeventig ateliers, op de binnenplaats en bij de keuken stonden prachtige, leuke, rare, onbegrijpelijke, lelijke, nieuwe en grappige werken van een nieuwe generatie kunstenaars. Het was dus eigenlijk een RijksakademieOPEN zoals ieder jaar - behalve dat nu nog niemand weet of het er volgend jaar weer zal zijn. Een paar dagen eerder werd er in de Tweede Kamer met Staatssecretatis Halbe Zijlstra vergaderd over het lot van het instituut - hoewel 'vergaderen' de indruk wekt dat er daadwerkelijk een gesprek gevoerd is waarin verschillende mogelijkheden zijn besproken. In plaats daarvan was het voor Zijlstra gewoon een administratieve procedure, waarin de protestbrieven, nieuwe oplossingen en verzoeken snel konden worden weggewuifd. "Ik heb jullie smeekbedes allemaal gehoord, gezien en gelezen, maar het kan me gewoon echt niet schelen", moet hij hebben gedacht terwijl hij de vergadering uitzat. In de petitie van de Rijksakademie, vraagt het bestuur aan het kabinet om verantwoordelijkheid te nemen. Daar legt het de vinger precies op de zere plek, want dat is nu precies wat het kabinet weigert te doen. In Zijlstra's brief Nieuwe visie cultuurbeleid noemt hij het de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid om zich "te richten op het versterken van de internationale kwaliteit en positie van hedendaagse beeldende kunst". Met die stokpaardjes is het verbazingwekkend dat hij een alinea later concludeert dat de postacademische instellingen geen financiering meer verdienen. Om vervolgens in de Kamer ook geen enkele aandacht te besteden aan een weerwoord of alternatief. Zijlstra lijkt een daadkrachtige ambtenaar, consequent in zijn beleid, maar in feite neemt hij niet de verantwoordelijkheid die zijn functie vereist. De term weigerambtenaar, zojuist verkozen tot Woord van het Jaar, is een uitstekende karakterisering van de Staatssecretaris - zo niet van het gehele kabinet.

Door Roos Euwe

Te lang stilstaan bij gedane zaken levert weinig op, zo lijken veel Amerikanen te denken. Dus nadat men op donderdagavond tijdens de traditionele Thanksgivingviering de afgelopen oogst en andere goede dingen had overdacht, was het een dag later, op Black Friday, tijd voor een ander soort bezinning: godsgruwelijk hard consumeren.
En dat lukte vrij aardig. Dit jaar besteedden Amerikaanse shoppers op Black Friday zeven procent meer dan afgelopen jaar. De website Shoppertrak becijferde dat er afgelopen vrijdag ruim elf miljard dollar (bijna negen miljard euro) werd uitgeven. Dat is ongeveer evenveel als hoeveel wij jaarlijks uitgeven aan Defensie. Of voor de cultuurliefhebbers onder ons, bijna tien keer zoveel als hoeveel de Nederlandse overheid dit jaar voor cultuur overheeft. En dan ging het hier alleen nog maar om de vrijdag – gedurende het weekend liep de inkoopteller nog verder op.
Op zich niets nieuws, shoppen hoort erbij. De duiding in de media vond ik daarentegen opmerkelijker. In de week dat het Super Committee dat de enorme Amerikaanse staatsschuld weer op orde moet krijgen openlijk de handdoek in de ring wierp, wordt het ‘spenden’ van individuele burgers bejubeld. Een impuls voor de economie, bemoedigend voor de middenstand en goed voor het vertrouwen is te horen en te lezen. Je ziet nog net geen banners met de tekst "ik consumeer, dus ik dien mijn land".
Toch blijft bij mij een verontrustend gevoel hangen. Betekent het samen met je fellow countrymen een dag gaan winkelen dat je meer vertrouwen hebt in de economie? En belangrijker nog, hoeveel van de mensen die een nieuwe tv of een nieuwe jas hebben gekocht, kunnen zich dat ook daadwerkelijk veroorloven? Of is er een nieuwe creditcard voor aangeschaft? Zo langzamerhand krijg ik het gevoel dat wij consumenten geen haar beter zijn dan al die bankiers die bonussen blijven opstrijken. Sommige verslavingen raak je niet zomaar kwijt.

Door Manon Korthals

Met het schrijven van een boek valt geen droog brood meer te verdienen. Dan maar de wereld rondreizen en stukjes voorlezen. Voor Crossing Border waren er afgelopen dagen veel beroemde schrijvers in Nederland die, nu ze er toch waren, ook allemaal bij Wim Brandt aanschoven. Je favoriete schrijver, zomaar in je woonkamer.
Zo zag ik Vendela Vida, oprichter van The Believer en geliefde van Dave Eggers, die ernstig en licht dramatisch bleek te zijn. En Jennifer Egan, van A Visit from the Goon Squad, bleek heel vrolijk en had aan de vaagste voorzet genoeg om een heel verhaal te vertellen.
Het is leuk om je favoriete schrijvers in het echt te kunnen zien. Holden Caulfield voorzag het al in 1951 bij het verschijnen van The Catcher in the Rye: “What really knocks me out is a book that, when you're all done reading it, you wish the author that wrote it was a terrific friend of yours and you could call him up on the phone whenever you felt like it.” Waarom niet? Als de boekenmarkt inzakt, dan maar weer on the road. Het schrijven wordt weer bohemien en de fans vreten het als ware het zoete broodjes. Het Amerikaanse instituut John Adams haalt de laatste jaren steeds coole schrijvers naar Amsterdam.
En het bleken vooral de Amerikanen te zijn die indruk maakten. Allemaal zijn het naast briljante schrijvers ook podiumbeesten. En ze verzinnen meestal iets anders dan voorlezen: een korte presentatie, een discussie of een uitgebreid interview. Dat moet we hier ook kunnen. Voortaan voor elke potentiële schrijver een training publiek spreken. Of muziekles. Het was aan Jennifer Egan en Vendela Vida al te zien: schrijvers zijn de nieuwe rocksterren. Verlegen voorlezen is verleden tijd: de bibliotheek in Almelo zal op z’n grondvesten schudden.

Door Tim de Gier

J.C. Bloem schreef het al in 1931: “Altijd november, altijd regen, / Altijd dit lege hart, altijd.”
November is de lege maand tussen de herfst en de winter. De maand vóór Sinterklaas en Kerst, waarin je niets hebt om naar uit te kijken, behalve kou en regen. En daarna december, vol familiefeesten, sinterklaasgedichten en kerstdiners. Maar voor sommigen juist een confrontatie met hun eigen eenzaamheid.
Zelfmoord is een realiteit waar we liever niet teveel over nadenken. Toch bestaat de gedachte dat er in deze periode meer mensen een einde aan hun leven maken dan normaal – wellicht omdat we zelf zo doordrongen zijn van het idee dat alles gezellig moet zijn; dat we met onze geliefden rond de kerstboom moeten zitten om te genieten van wildgebraad, omringd door kaarsen en met het sfeervolle gezang van het King’s College Choir op de achtergrond. De gedachte aan eenzame mensen die er een eind aan maken is opeens des te schrijnender.
Afgelopen week werd Nederland opgeschrikt door de zelfmoord van de bekende stiliste en imagoconsulente Coco de Meyere. Psychiater en schrijver Bram Bakker, die De Meyere ooit onder behandeling had, schreef: “Iedere suïcide is een nederlaag voor de psychiatrie, nooit iets om trots op te zijn.”
Een Miu Miu-reclamecampagne is afgelopen woensdag verboden in Engeland, omdat het model (de veertienjarige actrice Hailee Steinfeld) op de foto’s van Bruce Weber huilend op een treinspoor zit, “upset and contemplating suicide”. De foto zou een gevaarlijke situatie tonen en in die zin “onverantwoordelijk” zijn.
Zou een beeld uit een Prada-campagne, van een kindactrice in een outfit van een paar duizend euro, werkelijk een trigger kunnen zijn voor mensen die suïcide overwegen? En zijn er echt meer zelfmoorden in deze tijd van het jaar?
Ik sprak hierover met een vrijwilliger van de zelfmoord-hulplijn (0900-1130113). Haar persoonlijke mening was dat het “niet zoveel uitmaakte”.
Ik durfde niet te vragen of ze dacht dat de foto van Hailee Steinfeld mensen zou kunnen aanzetten tot zelfdoding. Ze moest verder met haar werk, en ik bedacht dat degene die ze na mij zou spreken haar waarschijnlijk iets zinnigers zou vragen dan ik.
Ook Gary Speed, oud-international en bondscoach van Wales, maakte afgelopen week een einde aan zijn leven. Evenals bij Coco de Meyere is er geen duidelijke reden. Het zou een affront zijn om te stellen dat de aankomende feestdagen of het treurige weer een rol speelden in deze tragedies. “Altijd november, altijd regen”? Het jaargetijde heeft hier niets mee te maken, we zijn er gewoon zelf gevoeliger voor. Misschien zijn onze harten te leeg.

Door Sanne Rispens