Asset 14

Dag Bowie

In de herfst van 2004 legde ik in een Free Record Shop nogal beschroomd een cd’tje op de toonbank. Het was een ‘best of’ van André Hazes. Ik had nagenoeg niks met de muziek van deze man, om wie op dat moment het halve land in rouw verkeerde, en ik heb er ook nooit wat mee gekregen. Maar door zijn dood voelde ik blijkbaar opeens de vreemde behoefte iets van hem in huis te halen. Het was een gevoel waar ik me tegen probeerde te verzetten, want het leek zo misplaatst. Op zo’n postmortaal-muzikale aandrang heb ik mezelf vaker betrapt. Soms ging het dan om artiesten waar ik wél reeds liefhebber van was, zoals Lou Reed of Johnny Cash. Al voelde het dan minder gezocht om hun werk uit de kast te trekken, het bleef toch altijd iets wrangs houden. Alsof de muziek opeens in waarde was gestegen door zoiets banaals als de dood.

Het afscheid van gisteren is van een andere orde en bevreemdt mij daarom zeer. Als David Bowie niet gestorven was, had er deze dag namelijk óók niks anders uit mijn speakers geklonken dan zijn nieuwe album Blackstar. De afgelopen week heb ik uitsluitend daarnaar willen luisteren. En in de maanden naar aanloop van deze unaniem bewierookte - naar nu blijkt - zwanenzang, heb ik dat gehele duizelingwekkende oeuvre maar weer eens volledig grijs gedraaid.

Maar ik was natuurlijk bepaald niet de enige die al een periode teerde op een Bowie-binge. Al hield hij zich bijna vijftien jaar afzijdig van optredens en interviews, zijn aanwezigheid was de laatste tijd onontkoombaar. In New York, waar zijn muziektheaterstuk Lazarus onlangs in première ging. In Groningen, waar de rondreizende expositie Bowie Is met zijn bonte collectie aan objecten nu te zien is (hetgeen nu wel in een een pelgrimage naar het noorden zal ontaarden). In de albumlijsten, waar Blackstar overal op nummer één staat. En in de twee intens bizarre videoclips, ‘Blackstar’ en ‘Lazarus’, die bij die nieuwe plaat horen.

Het zegt veel dat Bowie van begin af aan een enorme aantrekkingskracht op mij had, terwijl ik hem toch niet bepaald leerde kennen door zijn beste werk. Ik was 16 toen ‘Thursday’s Child’ op TMF voorbij kwam en raakte meteen geïntrigeerd door de man en vooral door de Stem. In dat nummer croont hij oververmoeid, haast vals, tegen de melodie in, maar toch zo gecontroleerd elastisch. Zoiets tegenstrijdigs moois had ik nooit gehoord. Ook al hoor ik inmiddels dat het album waar dat nummer op staat voor Bowie-begrippen nogal wisselvallig is, vanwege de sentimentele waarde draai ik het nog met regelmaat. Niet lang daarna viste ik al zijn klassiekers uit de tweedehands bakken en begon de obsessie pas echt. Heathen uit 2002 was vervolgens de eerste Bowie-release die ik als Bowie-fan bewust mee mocht maken en die plaat (die veel beter dan zijn voorganger de tand des tijds blijkt te hebben doorstaan) heeft dan ook een zeer speciale plek in mijn hart. In die periode werd ik nog wel eens vreemd aangekeken als ik bekende dat ik van Bowie hield, zijn status zou pas weer naar oude hoogten stijgen in de loop van de tien jaren dat hij zich in nevelen hulde. De hernieuwde interesse die dat mysterie opriep heeft zijn creativiteit goed gedaan. The Next Day was drie jaar geleden een waardige comeback en zo bijzonder als het nog maar vier dagen oude Blackstar klonk Bowie in decennia niet meer.

 

David-Bowie-width-540

De aantrekkingskracht die Bowie’s muziek altijd op mij heeft gehad komt voort uit die aparte combinatie van avontuur en melancholie, van grootse droefheid en swingend theater, van een constante zucht naar verandering en het toch nooit kunnen ontsnappen aan het eigen verval. In zijn vroegste teksten refereert Bowie al aan Nietzsche en ik zie diens filosofie, waarin de mens zichzelf vorm moet geven bij gebrek aan enige betekenis buiten hem, dan ook als de grote creatieve kracht achter zijn werk. De naderende reis naar het grote niets valt nu te begrijpen als oorzaak voor de laatste creatieve oprisping die zijn oeuvre zo karaktervol afrondt.

Nu bekend is geworden dat Bowie al achttien maanden tegen leverkanker vocht, kan geconcludeerd worden dat hij over dit afscheid bijzonder goed heeft nagedacht. Zijn dood komt als een schok, want zijn fans verkeerden in de veronderstelling dat ze juist zijn hervonden vitaliteit aan het vieren waren. Dit was de manier van deze gewiekste god om zijn publiek in volstrekte onwetendheid afscheid van hem te laten nemen. Nadat we Bowie belaagd zien worden door een heks die van onder zijn ziekenhuisbed vandaan komt, een laatste koddig dansje zien doen en vervolgens driftig zien schrijven waar het papier ophoudt, trekt hij zich op het eind van de videoclip voor ‘Lazarus’ terug in een kast. Dat is het allerlaatste beeld dat we van deze man van vele maskers - die niet alleen ‘sound’ maar ook altijd ‘vision’ als geen ander wist te beheersen - zullen hebben. Al die symboliek viel gisteren opeens keihard op z’n plaats. Bowie’s gevoel voor theater is wat hem in de rockgeschiedenis altijd zo’n onderscheidende kracht heeft gemaakt en met Magere Hein hijgend in zijn nek blijkt hij zichzelf hierin te hebben overtroffen.

Toen ik mijn dochter van vier het nieuws meedeelde, vroeg ze bedremmeld of we ‘die liedjes’ nu ook niet meer kunnen horen. Ik was blij dat er toch nog iets positiefs te vertellen viel. Maar méér naar Bowie luisteren dan ik al deed is praktisch onmogelijk. Zijn dood een plek geven is voorlopig dan ook niet aan de orde. Het enige wat ik kan is voortgaan in mijn obsessie, alsof er niets gebeurd is. Want onder de levenden of in een kast, al te veel verschil maakt het ook eigenlijk niet. Bowie ís.

Negenenzestig liederen van de negenenzestig jaar geworden Bowie, geselecteerd door Kasper

Mail

Kasper van Royen is Hard//hoofd-redactielid, is naast vader ook filosoof, ex-docent, ex-dichter, ex-echtgenoot, popfetisjist en postbode.

Floris Solleveld is overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
het laatste
Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Filmtrialoog: Queen & Slim

Queen & Slim

Onze redacteuren zagen Queen & Slim, een 'instant classic met een hoge mate van urgentie'. Lees meer

Re: Hier (CONCEPT)

Hier

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: Anne Chris van Doesburg reageert op de reflecties van dichter Ingmar Heytze. Lees meer

 Mag ik dan niks meer zeggen?

Mag ik dan niks meer zeggen?

'De vrije uitwisseling van informatie en ideeën, de levenslijn van een liberale samenleving, wordt met de dag verder ingeperkt', vonden zo'n 150 prominenten in een publieke aanklacht tegen de 'cancel culture'. Kritiek op de brief liet niet lang op zich wachten. Lees meer

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wie de vermogensongelijkheid in Nederland aan de kaak stelt, hoort regelmatig: ‘Gelukkig zijn we geen Amerika. Daar is de rijkdom pas oneerlijk verdeeld!’ Dat klopt. Maar we staan wel op de tweede plek. Zo egalitair is ons land niet. Lees meer

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: filosoof Aldo Kempen reageert op de reflecties van filosoof Miriam Rasch. Lees meer

 Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Meerkoeten blijken hun nesten maar wat graag te bouwen met ons corona-afval. Dat heeft voor-, maar vooral veel nadelen. Lees meer

Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan