Asset 14

Dag Bowie

In de herfst van 2004 legde ik in een Free Record Shop nogal beschroomd een cd’tje op de toonbank. Het was een ‘best of’ van André Hazes. Ik had nagenoeg niks met de muziek van deze man, om wie op dat moment het halve land in rouw verkeerde, en ik heb er ook nooit wat mee gekregen. Maar door zijn dood voelde ik blijkbaar opeens de vreemde behoefte iets van hem in huis te halen. Het was een gevoel waar ik me tegen probeerde te verzetten, want het leek zo misplaatst. Op zo’n postmortaal-muzikale aandrang heb ik mezelf vaker betrapt. Soms ging het dan om artiesten waar ik wél reeds liefhebber van was, zoals Lou Reed of Johnny Cash. Al voelde het dan minder gezocht om hun werk uit de kast te trekken, het bleef toch altijd iets wrangs houden. Alsof de muziek opeens in waarde was gestegen door zoiets banaals als de dood.

Het afscheid van gisteren is van een andere orde en bevreemdt mij daarom zeer. Als David Bowie niet gestorven was, had er deze dag namelijk óók niks anders uit mijn speakers geklonken dan zijn nieuwe album Blackstar. De afgelopen week heb ik uitsluitend daarnaar willen luisteren. En in de maanden naar aanloop van deze unaniem bewierookte - naar nu blijkt - zwanenzang, heb ik dat gehele duizelingwekkende oeuvre maar weer eens volledig grijs gedraaid.

Maar ik was natuurlijk bepaald niet de enige die al een periode teerde op een Bowie-binge. Al hield hij zich bijna vijftien jaar afzijdig van optredens en interviews, zijn aanwezigheid was de laatste tijd onontkoombaar. In New York, waar zijn muziektheaterstuk Lazarus onlangs in première ging. In Groningen, waar de rondreizende expositie Bowie Is met zijn bonte collectie aan objecten nu te zien is (hetgeen nu wel in een een pelgrimage naar het noorden zal ontaarden). In de albumlijsten, waar Blackstar overal op nummer één staat. En in de twee intens bizarre videoclips, ‘Blackstar’ en ‘Lazarus’, die bij die nieuwe plaat horen.

Het zegt veel dat Bowie van begin af aan een enorme aantrekkingskracht op mij had, terwijl ik hem toch niet bepaald leerde kennen door zijn beste werk. Ik was 16 toen ‘Thursday’s Child’ op TMF voorbij kwam en raakte meteen geïntrigeerd door de man en vooral door de Stem. In dat nummer croont hij oververmoeid, haast vals, tegen de melodie in, maar toch zo gecontroleerd elastisch. Zoiets tegenstrijdigs moois had ik nooit gehoord. Ook al hoor ik inmiddels dat het album waar dat nummer op staat voor Bowie-begrippen nogal wisselvallig is, vanwege de sentimentele waarde draai ik het nog met regelmaat. Niet lang daarna viste ik al zijn klassiekers uit de tweedehands bakken en begon de obsessie pas echt. Heathen uit 2002 was vervolgens de eerste Bowie-release die ik als Bowie-fan bewust mee mocht maken en die plaat (die veel beter dan zijn voorganger de tand des tijds blijkt te hebben doorstaan) heeft dan ook een zeer speciale plek in mijn hart. In die periode werd ik nog wel eens vreemd aangekeken als ik bekende dat ik van Bowie hield, zijn status zou pas weer naar oude hoogten stijgen in de loop van de tien jaren dat hij zich in nevelen hulde. De hernieuwde interesse die dat mysterie opriep heeft zijn creativiteit goed gedaan. The Next Day was drie jaar geleden een waardige comeback en zo bijzonder als het nog maar vier dagen oude Blackstar klonk Bowie in decennia niet meer.

 

David-Bowie-width-540

De aantrekkingskracht die Bowie’s muziek altijd op mij heeft gehad komt voort uit die aparte combinatie van avontuur en melancholie, van grootse droefheid en swingend theater, van een constante zucht naar verandering en het toch nooit kunnen ontsnappen aan het eigen verval. In zijn vroegste teksten refereert Bowie al aan Nietzsche en ik zie diens filosofie, waarin de mens zichzelf vorm moet geven bij gebrek aan enige betekenis buiten hem, dan ook als de grote creatieve kracht achter zijn werk. De naderende reis naar het grote niets valt nu te begrijpen als oorzaak voor de laatste creatieve oprisping die zijn oeuvre zo karaktervol afrondt.

Nu bekend is geworden dat Bowie al achttien maanden tegen leverkanker vocht, kan geconcludeerd worden dat hij over dit afscheid bijzonder goed heeft nagedacht. Zijn dood komt als een schok, want zijn fans verkeerden in de veronderstelling dat ze juist zijn hervonden vitaliteit aan het vieren waren. Dit was de manier van deze gewiekste god om zijn publiek in volstrekte onwetendheid afscheid van hem te laten nemen. Nadat we Bowie belaagd zien worden door een heks die van onder zijn ziekenhuisbed vandaan komt, een laatste koddig dansje zien doen en vervolgens driftig zien schrijven waar het papier ophoudt, trekt hij zich op het eind van de videoclip voor ‘Lazarus’ terug in een kast. Dat is het allerlaatste beeld dat we van deze man van vele maskers - die niet alleen ‘sound’ maar ook altijd ‘vision’ als geen ander wist te beheersen - zullen hebben. Al die symboliek viel gisteren opeens keihard op z’n plaats. Bowie’s gevoel voor theater is wat hem in de rockgeschiedenis altijd zo’n onderscheidende kracht heeft gemaakt en met Magere Hein hijgend in zijn nek blijkt hij zichzelf hierin te hebben overtroffen.

Toen ik mijn dochter van vier het nieuws meedeelde, vroeg ze bedremmeld of we ‘die liedjes’ nu ook niet meer kunnen horen. Ik was blij dat er toch nog iets positiefs te vertellen viel. Maar méér naar Bowie luisteren dan ik al deed is praktisch onmogelijk. Zijn dood een plek geven is voorlopig dan ook niet aan de orde. Het enige wat ik kan is voortgaan in mijn obsessie, alsof er niets gebeurd is. Want onder de levenden of in een kast, al te veel verschil maakt het ook eigenlijk niet. Bowie ís.

Negenenzestig liederen van de negenenzestig jaar geworden Bowie, geselecteerd door Kasper

Mail

Kasper van Royen is Hard//hoofd-redactielid, is naast vader ook filosoof, ex-docent, ex-dichter, ex-echtgenoot, popfetisjist en postbode.

Floris Solleveld is overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Zomergast Alfred Birney gooide zijn steen in het water

Birney troostte iedereen, behalve zichzelf, zag Iris van der Werff. Want verdriet heb je om de anderen en zelfmedelijden is taboe. Lees meer

Nieuws in beeld: Vluchten kan niet meer

In de race tegen klimaatverandering rennen wij de verkeerde kant op

Er is geen ontkennen meer aan: de aarde is al in rap tempo aan het opwarmen en ook de schuldvraag is lang en breed beantwoord. Deden (westerse) mensen tot nu toe hun best voor klimaatverandering weg te rennen, nu is het toch echt tijd om te erkennen dat wij haar veroorzaken. Lees meer

- Sevdaliza in Zomergasten Titel en URL nog aanpassen -

Sevdaliza trok 'show, don’t tell' door tot in het extreme

De vierde Zomergast van 2021 liet het ene prachtige fragment na het andere zien ter ondersteuning van haar boodschap van vrijheid, menselijkheid en ruimte op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is. Concrete handvatten bood ze, net als in haar kunst, nauwelijks, zag Ruby Sanders. Of dat erg is? Lees meer

Nieuws in beeld: U had een schip besteld?

Nog altijd zorgen om bezorgschip

Ruim vier maanden langer duurde zijn reis, maar vorige week kwam-ie eindelijk aan in de haven van Rotterdam: het 'blokkeerschip' Ever Given, dat dagenlang vastzat in het Suezkanaal en daar een groot deel van de wereldhandel frustreerde. Maar wie denkt dat aan de beproevingen van het schip daarmee een eind is gekomen, heeft het mis. Lees meer

Automatische concepten 71

Gilgamesj gaat naar huis

Illustrator Sebastian Eisenberg was onder de indruk van de repatriëring van maar liefst 17.000 gestolen Irakese artefacten, die terug naar huis worden gestuurd. Lees meer

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer