Tijdschrift. Het is een bijzonder fraai woord, als je bij de (vrij simpele) etymologie stilstaat. Tijd-schrift. Periodiek. In essentie probeert men met het publiceren van een blad de huidige geest te vangen, en wel op schrift. Er hoeft niet altijd papier aan te pas te komen, en zelfs niet altijd letters, maar of men het nastreeft of niet, een tijdschrift geeft een bepaalde periode weer, variërend van een dag, een week, een maand, een kwartaal, of zelfs een jaar. Een bezoek aan het Atheneaum Nieuwscentrum, de kiosk van de beroemde boekwinkel aan het Spui in Amsterdam, kan een overweldigend effect op de mens hebben. Ruim tweeduizend tijdschriften staan uitgestald.
Van vakgerichte bladen tot populair wetenschappelijke publicaties, van het NRC Handelsblad tot de Marie Claire. Een eerste blik over de covers vertelt vooral het verhaal van portretten. Een persoon, al dan niet bekend maar meestal plezierig voor het oog, trekt de koper. Mijn oog valt op de Encens. Op dit Franse blad, wat in vorm (harde kaft, geen poespas) en prijs (19,95) meer wegheeft van een boek, staat vrij weinig, behalve het jaartal en een citaat. 2011, nummer 26. Geen seizoen, geen maand, gewoon 2011. Gouden letters op een donkergrijze matte kaft. Loeizwaar is het, onderweg naar huis knapt het tasje haast.
Encens, in de lente van 2001 opgericht, is niet altijd een jaarlijkse publicatie geweest en streeft een tijdloosheid na die ongebruikelijk is voor een modeblad. Op de eerste pagina (verrassend genoeg ook daadwerkelijk pagina één, in tegenstelling tot het gros aan modebladen waar eerst door veertig advertenties moet worden geploegd) staat een korte introductie, over het belang van legendes. Wat maakt iemand zo fascinerend, wanneer doorstaat een persoonlijkheid en zijn of haar werk de tand des tijds? Hierop volgen meer dan driehonderd pagina’s aan foto’s. Wat opvalt, is dat voor elk jaartal het woord ‘circa’ staat. Hoewel ieder kledingstuk wat door een designer wordt gemaakt niet alleen aan een jaar, maar ook aan een seizoen is gebonden, gaat het hier dus om een ‘gevoel’. Het seizoen is niet meer van belang, en zelfs het jaar krijgt een vage afrastering. De jaartallen variëren van 1983 tot 2011.
Illustratie: Inés Cuesta
Encens werd op 8 september jongstleden met een groot feest gelanceerd in New York. Champagne vloeide alsof de klokken middernacht luidden, en het nieuwe jaar werd maanden te vroeg gevierd. Het is een bekend fenomeen in de modewereld, waar maanden, zelfs jaren vooruit wordt bepaald wat ‘het’ gaat worden. Mevrouw Edelkoort bedacht in 2005 dat jij nu een aubergine vest aanhebt, ver tevoren weet eigenlijk iedereen al dat de skinny jean plaats zal maken voor de flare jean. Dit eb en vloed gaat al decennia zo voort. Maar wat kunnen we nu nog wél hedendaagse mode noemen? Is het wat nu in de rekken hangt? Is het wat we op de catwalk hebben mogen aanschouwen? Is het wat we in de bladen zien? Leven we in de winter, of in de zomer?
Giorgio Agamben, Italiaans filosoof, schreef in 2008 een essay over het contemporaine, ‘Che cos'è il contemporaneo?’, of ‘Wat is hedendaags?’, en kaartte daarin het probleem van de mode aan. Hij stelt dat tijd in mode wordt bepaald door de relevantie of irrelevantie daarvan, of het al dan niet in de mode te noemen is. Maar wanneer men dit wilt koppelen aan chronologische tijd, ontstaat er een probleem. Omdat niet vast is te stellen wanneer in het proces de kleding daadwerkelijk ‘in de mode’ is, is hedendaagse mode per definitie te laat. Tijd, in mode, balanceert constant tussen een ongrijpbare grenswaarde van het ‘nog niet’ en het ‘niet meer’.
En zo is het streven van Encens, om in een tijd-schrift wel degelijk een stempel te drukken op het hedendaagse, maar dit te doen aan de hand van een doordachte, tijdloze aanpak waarbij zowel het verleden als de toekomst wordt uitgelicht, een goed voorbeeld van een oplossing voor dit tijdsdilemma. Of ik het nog in zal kijken in het nieuwe jaar kan ik niet met zekerheid zeggen. Maar ver in de toekomst, als mijn dochter het weer uit de kast haalt, zal ik zeggen: “Ach, de Encens. Ja, dat was circa 2011.”
Deze TIP verscheen eerder op de site van Boekhandel Athenaeum
