Onze nieuwe commentaar-rubriek met deze week: Jolande Sap, Jonathan Franzen over Robert M., de Pizzly-beer en natuurlijk Mark Zuckerberg." /> Onze nieuwe commentaar-rubriek met deze week: Jolande Sap, Jonathan Franzen over Robert M., de Pizzly-beer en natuurlijk Mark Zuckerberg." />
Asset 14

pilot

Het zijn harde tijden, als je de gesprekken bij de koffieautomaat op de hard//hoofd-redactie moet geloven. Tijdens het drinken van lattés en frappuccinos worden alledaagse zaken besproken, zoals het kille kabinetsbeleid, het verval van de universiteit en de vluchtigheid van de popmuziek. Hard//talk is een registratie van de gesprekken over allerhande onderwerpen uit het nieuws van afgelopen week. De trillingen van de tijd des tijds behoeven immers een seismograaf. Dit is de pilot. Laat ons weten wat u er van vindt.

Hofstad

Jolande

Door het noodweer was ze bijna uit de aandacht verdreven: Femke. Na zoveel jaar houdt het boegbeeld van jong, mooi, progressief, intelligent, modern en betrokken Nederland het plotseling voor gezien. Per direct stapt ze uit de Tweede Kamer, uit de politiek en uit de aandacht. Hoewel ik nooit op Femke gestemd heb, moest ik toch even een spreekwoordelijk traantje wegpinken toen ik de bewuste persconferentie op de tv zag. Wie zal de duistere coalitie nu nog met een glimlach en een revolver te lijf gaan?

Gelukkig heeft Femke goed nagedacht over haar afscheid: niet te vroeg, niet te laat, maar net op tijd om haar opvolger de ruimte te geven om rustig warm te kunnen lopen. Dat lijkt echter nauwelijks nodig te zijn. Jolande Sap, zo unaniem door de fractie verkozen dat het bijna eng lijkt, staat al klaar. In Nieuwsuur afgelopen week gaf ze nadrukkelijk aan de samenwerking met D66 en de PvdA op te zullen zoeken om sterk oppositie te voeren en de rechtse regering te kunnen bestrijden. Zelfs van een fusie zei ze niet vies te zijn.

En plotseling zijn we weer terug in de jaren ’70. Zo lijnrecht als links en rechts tegenover elkaar stonden gedurende het kabinet van Agt-Wiegel (CDA en VVD, van 1977 tot 1981), zo zal ook de huidige onzalige combinatie een stevige polarisatie van het politieke landschap teweeg brengen. Ik kijk al uit naar de komende debatten voor de Staten verkiezingen, om Jolande niet alleen te zien blaffen, maar ook te zien bijten.

Door Elon Heymans

Commentaar

Kinderwens

In De Volkskrant van afgelopen maandag werden naar aanleiding van de zaak-Robert M. verschillende correspondenten gevraagd naar de plaatselijke incidenten en maatregelen rond kinderopvang en pedoseksuelen. Het leverde een schokkend mozaïek op: ook in Frankrijk, Engeland, Duitsland en de VS worstelen de autoriteiten hevig met de controle van peuterspeelzalen en het ontmantelen van kinderpornonetwerken. In Nederland werken ondertussen 150 rechercheurs dag en nacht aan met name de gecodeerde computer van M. en is de onderbezetting bij de politie zo zwaar dat een aantal nieuwjaarsfeesten in Amsterdam eerder moeten sluiten.

Vanwege een perverseling op een kinderopvang moeten de feestgangers anderhalf uur eerder naar huis. Dat is nog eens een butterfly effect.

In Freedom van Jonathan Frantzen ageert Walter Berglund tegen overbevolking. Volgens hem is dit de kern van alle wereldproblematiek en hij tracht dan ook om het hebben van kinderen onpopulair te maken. Elke week worden er 12 miljoen kinderen geboren en dankzij de toegenomen welvaart en medische kennis zullen zij langer leven dan ooit. Er zijn nu meer mensen in leven dan dat er sinds het Antieke Egypte gestorven zijn. Dat kan de aarde niet aan.

De zaak-Robert M. en zijn wereldwijde equivalenten roepen de vraag op of we nog wel in staat zijn om onze kinderen te beschermen. Drukke ouders besteden de opvoeding uit aan ’t Hofnarretje, waar ze een veroordeelde kinderpornogebruiker aannemen die stelselmatig en zonder al te veel tegenstand kinderen misbruikt. Vervolgens hebben we nauwelijks genoeg politie om de zaak te behandelen, laat staan om de andere Robert M.’s op te pakken.

Misschien is de oplossing niet ‘meer blauw op straat’, maar minder kinderen en minder kinderdagverblijven en minder directeuren met minder slaapfeestjes.

Door Rutger Lemm

Machtige Media

Rondleiding bij de NOS

‘En dit,’ zei de vrouw, ‘is de meest gelezen schrijver van Nederland.’
Het was een donderdagavond. Wij stonden; hij zat. Hij keek naar zijn beeldscherm. Op de achtergrond stond een televisie aan. Het geluid uit.

‘Ja Henk, je mag wel even opstaan.’ Henk rolde zijn stoel wat achteruit. Verder deed hij niets. Nou ja; hij knikte kort en trok een scheve mond. Mensen uit de groep lachten. Het TL-licht was erg wit. 'Hier wordt soms wel vijftien minuten over een komma gedaan,’ ging de NOS-vrouw verder.
‘Nou dat valt wel mee hoor,’ antwoordde Henk. ‘Het moet allemaal snel, snel.’
De eindredacteur keek op.
‘En hij,’ zei de vrouw vlug, ‘zorgt dat het allemaal klopt.’ Ze wees naar de eindredacteur. Hij stak zijn hand op.
‘Dan gaan we nu even naar de studio kijken.’

De groep drentelde verder. Ik bleef hangen. De meest gelezen schrijver van Nederland. Ik keek naar zijn beeldscherm. Hij ook. Er stond een Teletekstbericht open. Het leek nog niet helemaal af.
We keken een tijdje naar het scherm. Erg snel ging het allemaal niet.

Ik zei: ‘U gebruikt helemaal geen komma’s.’
Ik zag er maar één staan. Vandaar.
‘Dat kost alleen maar ruimte, natuurlijk,’ ging ik verder.
‘Nee hoor,’ zei Henk. Hij draaide zich om. ‘Wij doen namelijk geen spatie na een komma.’
Ik keek weer naar het beeldscherm. En: verdomd. Geen spatie na de komma. Nooit gezien, ook.
Het bleef weer even stil. Ik schaamde me zoals een tiener zich kan schamen voor zijn ouders, alleen was ik het zelf die iets stoms had gezegd.
Ik liep snel weg, naar een T-splitsing in het gebouw en keek om me heen, op zoek naar de groep en het vervolg van de rondleiding.

Door Philip Huff

Ver weg

Pizzly

De eerste Pizzly werd in 2006 ontdekt door een jager die hem doodschoot, denkende dat hij een ijsbeer was. "Een chronisch vermoeid uitziende ijsbeer", moet de jager gedacht hebben, toen hij zijn buit in het gezicht keek, "maar desondanks een mooie vangst." Deze ijsbeer bleek na DNA onderzoek echter een Pizzly, ook wel Grolar Bear of Polizzy: het kind van een IJsbeer en een Grizzly. Door opwarming van het poolgebied ontmoeten deze twee elkaar steeds vaker. En hun ontmoetingen blijken vruchtbaar. Voor veel wetenschappers is dit echter geen reden tot blijdschap.

De Pizzly symboliseert wat wordt genoemd de arctic meltingpot, die een afname van de biodiversiteit betekent: Steeds meer dieren trekken vanuit het poolgebied naar beneden en produceren daar met de locale bewoners hybride kroost, zoals de Pizzly. Zo verdwijnen op den duur soorten. Hoewel de waarde van biodiversiteit voor velen een even abstracte als omstreden zaak is, is zij dat voor wetenschappers niet. Er gaan stemmen op om de Pizzlies, die inmiddels al een tweede generatie voortbrachten, voortaan af te schieten, om de soorten gescheiden te houden. Laat onze Dion het niet horen. Wat een tragisch lot is er voor deze beer weggelegd. Het kind van eco-vluchtelingen, zijn leven niet zeker.

Door Merel Kamp

Post Scriptum

Mark Zuckerberg

Pontificaal op de cover van Time Magazine, de twee groene ogen van Zuckerberg, die behoren tot de nieuwe Person of the Year. Het is terecht dat Mark Zuckerberg is verkozen boven Julian Assange. De invloed van Assange is nog onduidelijk en de gevolgen laten zich vooral abstract voelen. Wikileaks zal de politiek beïnvloeden, maar Zuckerberg de mensen. De invloed van Zuckerberg kunnen we zelf voelen. Nu al. Wat Assange ons gaat opleveren blijft nog even de vraag. Maar toch blijft de vraag, is Facebook wel het monster waar we het voor aanzien?

Ook Zadie Smith schreef (hier) over de invloed van Zuckerberg, in de New York Review of Books. Facebook reduceert volgens haar de wereld tot die van Zuckerberg. Wij zitten allemaal in een blauwe omgeving onze foto’s te delen omdat Zuckerberg, als een echte man betaamt, half kleurenblind is en toevallig blauw wel goed ziet. Volgens Zadie Smith verdient de huidige generatie opgroeiende kinderen meer dan de wereld die Zuckerberg voor hen schept.

Maar toch wordt de invloed van Facebook voortdurend overschat. Ik zie ze, de gevaren; de meisjes die naïef hun strandfoto’s op Facebook zetten, de reclames die aangepast worden op ons profiel, de potentie om ons hele vriendennetwerk in beeld te brengen en het reduceren van persoonlijkheden tot trivialiteiten als favoriete films en muziek. We zijn het gewend. Iedereen om mij heen relativeert Facebook en is voorzichtig met het gebruik ervan. We zetten al lang niet meer alles online. Vooralsnog is het slechts een manier om met elkaar in contact te blijven. Misschien moet er eerst een kalf verdrinken, maar tot die tijd lijkt dat de grootste generatiekloof; het geloof dat Zuckerberg de wereld verandert.

Door Tim de Gier

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Reuzenalken

De laatste reuzenalk en wat hij ons leert over de klimaatcrisis

In een Brusselse opslagkast staat een vogel die we nooit meer levend zullen zien. We weten al eeuwen hoe soorten verdwijnen en toch lijken we opnieuw weer toe te kijken. Wanneer wordt weten eindelijk handelen? Lees meer

:Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

Kraamtranen: hoe de postpartum depressie de roze wolk van het moederschap doorprikt

In ons collectieve geheugen lijkt er weinig plaats voor moeders* die na de bevalling lijden aan depressieve gevoelens: deze verhalen ondermijnen het klassieke beeld van het moederschap als een roze wolk. Gelukkig brengen steeds meer vertellingen nuance aan, waarbij de vraag rijst in hoeverre we als maatschappij verantwoordelijkheid dragen voor de eenzaamheid die kersverse moeders kan overvallen. Een essay door Anne Louïse van den Dool. Lees meer

:Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Over taboedoorbrekende literatuur en langharige auteurs: I Hate Henry

Is literatuur links of rechts? Sarah Neutkens duikt in twee klassiekers en gaat na of ze wel zo links zijn als vaak wordt beweerd. Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

over samen niet weten

Anne Louïse van den Dool won met het essay 'Een middenwereld: over samen niet weten' de derde plaats van Hooray for the Essay 2026. Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Tweede plaats Hooray for the Essay 2026 - Dat is dan jouw waarheid

Saar Lermytte won de tweede plek van Hooray for the Essay 2026 met het essay Dat is dan jouw waarheid Lees meer

Steen 1

Steen

Stel je eens voor hoe een relatie met een steen kan beginnen, hoe die eruitziet en waarin jullie elkaar zullen vinden. Sjoukje Kamphorst neemt je mee op een literaire reis langs verloren zwerfkeien, gebarsten geliefdes en zinloos geploeter. ‘Wat een steen te zeggen heeft, kan alleen maar van groot gewicht zijn.’ Lees meer

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Winnaar Hooray for the Essay 2026 - Wat zo is

Melissa Dhondt won de eerste prijs van Hooray for the Essay 2026, met haar essay ‘Wat zo is’ waarin ze haar moeders relatie tot alcohol op een invoelende manier beschrijft. De wedstrijd is een samenwerking tussen DeBuren, Rekto:Verso en Hard//hoofd. Lees meer

Nieuwe Mina’s, oude lessen

Nieuwe Mina’s, oude lessen

Rocher Koendjbiharie en Tamara Hartman schreven een essay over de Nederlandse geschiedenis van het feminisme en kritiek op de Dolle Mina’s binnen een kader van intersectionaliteit voor een boekpublicatie van de Dolle Mina’s. Er kwam feedback dat het stuk ‘te moeilijk’ en niet ‘speels’ genoeg was – een vanoudse kritiek wanneer over racisme of witheid geschreven wordt. Ze besloten zich terug te trekken en plaatsten dit incident binnen de context van systematische witheid van de Dolle Mina’s. Nu lees je het essay hier, op Hard//hoofd. Lees meer

Laatste woorden

Laatste woorden

Na een overlijden in de familie, vraagt Vera Corben zich af welke geluiden permanent in ons hoofd wonen. Is dat de score van het leven? Hoe klinkt die dan? En is de dood dan niet meer dan de afwezigheid van dat geluid? Lees meer

Tmettigh x tseghnas 8

Tmettigh x tseghnas

'Ontvreemd en onthéémd,' schrijft Imane Karroumi El Bouchtati over Riffijnse sieraden. Wat betekent dit zilver voor haar en haar identiteit? Lees meer

Neil Armstrong (they/them) 1

Daar ben je, hier zijn we

BredaPhoto, Pride Photo en Tilt organiseerden de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’ en vroegen vier queer auteurs een brief te schrijven aan een geportretteerde. Vandaag lees je de brief van Ayden Carlo: 'Dit hier lijkt helemaal niet over jou te gaan en dat is precies waarom ik je schrijf.' Lees meer

We herkennen vroege signalen van partnergeweld, maar als een bevriende staat geweld pleegt zijn we ineens stekeblind

We herkennen vroege signalen van partnergeweld, maar als een bevriende staat geweld pleegt zijn we ineens stekeblind

Wat als je ogen werken, maar je de patronen niet herkent? Marthe van Bronkhorst kijkt terug op een week van sneeuw en ICE. Lees meer

Neil Armstrong (they/them)

Neil Armstrong (they/them)

BredaPhoto, Pride Photo en Tilt organiseerden de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’ en vroegen vier queer auteurs een brief te schrijven aan een geportretteerde. Vandaag lees je de brief van Trijntje van de Wouw: ‘Ze zoeken zo hard naar buitenaardse wezens dat ze niet zien hoeveel er nog te ontdekken valt recht voor hun neus.’ Lees meer

 1

Beste Dimitri

In november 2025 organiseerden fotofestivals BredaPhoto en Pride Photo samen met Tilt de tentoonstelling ‘Levenslijnen – queer verhalen in beeld’. Daarin onderstreepten en vierden we het belang om in alle vrijheid te kunnen zijn wie je wilt zijn. Vier queer auteurs schreven een brief aan een van de geportretteerden. Lees meer

Taal als brug tussen AI en de menselijke creatie

Taal als brug tussen AI en de menselijke creatie

In een wereld waarin talen verdwijnen en technologie oprukt, stelt Axel Van den Eynden de vraag: kan AI een dode taal weer tot leven wekken? In een reflectieve zoektocht onderzoekt hij de (on)macht van digitale vooruitgang, en de verbindende kracht van taal, verhalen en woorden. Lees meer

Het is tijd om op een totaal andere manier naar de wereld te kijken

Het is tijd om op een totaal andere manier naar de wereld te kijken

Wat is magie? Een mysterieuze familiering gaf Marthe van Bronkhorst een ander perspectief. Lees meer

Lees dit boek vooral niet

Lees dit boek vooral niet

Wat doe je als je een boek leest dat totaal schuurt met je wereldbeeld, maar wel goed geschreven is? Dit overkwam boekenblogger Maartje van Tessel, toen ze een berichtje kreeg van een debutant met de vraag of ze zijn boek wilde lezen. Het zet haar aan het denken over wat literatuur kan en mag zijn. Lees meer

Waarom stellen journalisten zo weinig vragen?

Waarom stellen journalisten zo weinig vragen?

Bij de media heerst ziekte, journalisten stellen te weinig vragen. Fausto en Marthe van Bronkhorst komen met een behandelplan. Lees meer

Essaywedstrijd: 'Dat is dan jouw waarheid' Hooray for the Essay 2026

[Deadline verstreken] Essaywedstrijd: 'Dat is dan jouw waarheid' Hooray for the Essay 2026

In deze editie van Hooray for the Essay dagen we je uit om na te denken over waarheid. Reageer voor 19 januari. Lees meer

Politiek is de olifant in de kamer, maar modejournalistiek trekt de deur liever dicht

Politiek is de olifant in de kamer, maar modejournalistiek trekt de deur liever dicht

Mode lijkt glanzend en zorgeloos, maar er schuilt een wereld van politiek achter. Loïs Blank vraagt zich af: wie bepaalt eigenlijk welke verhalen verteld mogen worden? Wat gebeurt er met de progressieve stemmen van een bedrijf dat vooral voor de winst gaat? Lees meer

Lees Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Schrijf je nu in voor slechts €3 per maand en ontvang in september je eerste papieren tijdschrift. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer!