Illustratie: Floris Solleveld

Bijvoorbeeld aan Parry, de paranoïde robot." />

Illustratie: Floris Solleveld

Bijvoorbeeld aan Parry, de paranoïde robot." />
Asset 14

Vertel eens iets over je gevoelens

In het verhaal “Der Sandmann” van E.T.A. Hoffmann, raakt de hoofdpersoon met een ietwat mechanische dame aan de praat, die op zijn eindeloze kletsverhalen niet anders reageert dan met “ach, ach!” Dat bevalt de knul goed: jij begrijpt me, met jou kan ik praten! Pas als hij haar al bijna voor het altaar gesleept heeft, komt hij erachter dat zijn nieuwe liefde daadwerkelijk een robot is. (Het verhaal loopt dan ook slecht af.) Voor mensen die zichzelf graag horen praten, is er niet veel nodig om de Turingtest te doorstaan.

Illustratie: Floris Solleveld

Twee eeuwen later stelt intelligente discussie met apparaten nog steeds niet veel voor – al hebben ondertussen iets teveel van mijn vrienden een ongezonde verliefdheid op hun Apple ontwikkeld. Met simpele regeltjes kom je al een heel eind. Zo had je een paar jaar geleden de webpoëziegenerator (ondertussen offline), is er een facebookspelletje om de cover en titel van je eerste album te bepalen, en kunnen fantasieloze academici hun titels voor postmoderne publicaties door een programma laten genereren. En de nieuwe generatie spambots bestaat uit zogenaamdechatterboxes, die op chatsites persoonlijke gegevens proberen te ontfutselen.

In de begindagen van de AI ontwikkelde de MIT-onderzoeker Weizenbaum ELIZA, een programma dat een Rogeriaanse (neutraal doorvragende) psychiater imiteerde. Het script komt ongeveer hier op neer: 1. Retourneer iedere uitspraak van de gesprekspartner als een vraag; 2. Zegt hij iets onbegrijpelijks [=iets wat niet in het script past], reageer dan: "Very interesting. Please go on" of "Can you elaborate on that?”

Er bestaan verschillende varianten van het verhaal, maar volgens een ervan trof Weizenbaum op een ochtend zijn secretaresse ’s ochtends met tranen in haar ogen achter haar bureau aan, terwijl ze bij ELIZA haar hart uitstortte; in een andere versie vroeg ze hem bij het testen van het programma om de kamer te verlaten, “omdat het gesprek te persoonlijk werd”.

De laatste versie is geloofwaardiger, als je het zelf uitprobeert. Maar soms komt ELIZA toch uiterst geestig uit de hoek, zoals wanneer ze op een tegenvraag reageert: “we were discussing you, not me”, en als ze, wanneer ik haar vraag waarom ze al die vragen stelt, sneert: “perhaps in your fantasies I am asking all these questions?”

ELIZA, vernoemd naar het lieftallige bloemenmeisje dat beschaafd leert spreken in My fair lady, heeft ook een luguber broertje: Parry, de paranoïde robot. Parry verbindt alles aan complotten en de mafia, en vraagt voortdurend argwanend wat je bedoelt te zeggen. Met een beetje menselijke input blijken ze elkaar aardig aan de praat te kunnen houden:

parry: People get on my nerves sometimes.

eliza: I am not sure I understand you fully.

parry: You should pay more attention.

eliza: Suppose you should pay more attention?

parry: You're entitled to your opinion.

Het einde van het gesprek is zelfs ronduit ontroerend: Parry verwijt ELIZA, “You harp on the same questions too much”, en een paar regels voegt hij daar aan toe: “It's about time you showed some interest in my feelings.” (bron: http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html)

Het geeft je, al met al, geen hoge dunk van het fenomeen “sociale vaardigheden”. Gelukkig hebben we tegenwoordig facebook om over onze gevoelens te praten.

Mail

Floris Solleveld is Hard//hoofd-redactielid en overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet aan denken

Niet aan denken

Aan de feesttafel zoekt Aafke van Pelt tussen de koetjes en kalfjes naar het contrast, de diepere laag in het banale. Lees meer

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Voor ‘Ssst’, het voorjaarsnummer van 2025 van Hard//hoofd, zijn we op zoek naar illustrator die de cover van ons magazine willen maken. Lees meer

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Levensweg

Levensweg

Als Aisha een trouwerij op een Limburgse boerderij bezoekt, mijmert ze ineens over haar eigen bruiloft. Ach, trouwen is niks voor haar. Toch? Lees meer

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Martine Bontjes doet verslag van een zoektocht naar duurzaamheid tijdens kunstresidentie SOPRA SOTTO. Lees meer

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Op het moment dat je overweegt om iets te zeggen, hoor je: ‘Ssst!’ Wie fluistert dit naar je, en waarom? Fantaseer je met ons mee? Dien uiterlijk 24 augustus 2024 een pitch in voor het magazine ‘Ssst’! Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Marktplaatsgekkies

Marktplaatsgekkies

Marthe van Bronkhorst besluit de relatiemarkt opnieuw te betreden en vraagt zich af: ben ik een koopje, of een langetermijn-investering? Lees meer

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Hanane El Ouardani (1994) is de fotograaf van het prachtige, nieuwe kunstwerk dat de kunstverzamelaars van Hard//hoofd thuis gaan ontvangen. De foto komt uit de serie The Skies are Blue, the Walls are Red (2018) en Jorne Vriens (onze Chef Kunst) heeft El Ouardani geïnterviewd over haar werk. Zij gaan met elkaar in gesprek over hoe zij als fotograaf te werk gaat, hoe deze foto tot stand is gekomen en praten over smaak, tegenstellingen en het hervinden van thuis. Lees meer

Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer