Illustratie: Floris Solleveld

Bijvoorbeeld aan Parry, de paranoïde robot." />

Illustratie: Floris Solleveld

Bijvoorbeeld aan Parry, de paranoïde robot." />
Asset 14

Vertel eens iets over je gevoelens

In het verhaal “Der Sandmann” van E.T.A. Hoffmann, raakt de hoofdpersoon met een ietwat mechanische dame aan de praat, die op zijn eindeloze kletsverhalen niet anders reageert dan met “ach, ach!” Dat bevalt de knul goed: jij begrijpt me, met jou kan ik praten! Pas als hij haar al bijna voor het altaar gesleept heeft, komt hij erachter dat zijn nieuwe liefde daadwerkelijk een robot is. (Het verhaal loopt dan ook slecht af.) Voor mensen die zichzelf graag horen praten, is er niet veel nodig om de Turingtest te doorstaan.

Illustratie: Floris Solleveld

Twee eeuwen later stelt intelligente discussie met apparaten nog steeds niet veel voor – al hebben ondertussen iets teveel van mijn vrienden een ongezonde verliefdheid op hun Apple ontwikkeld. Met simpele regeltjes kom je al een heel eind. Zo had je een paar jaar geleden de webpoëziegenerator (ondertussen offline), is er een facebookspelletje om de cover en titel van je eerste album te bepalen, en kunnen fantasieloze academici hun titels voor postmoderne publicaties door een programma laten genereren. En de nieuwe generatie spambots bestaat uit zogenaamdechatterboxes, die op chatsites persoonlijke gegevens proberen te ontfutselen.

In de begindagen van de AI ontwikkelde de MIT-onderzoeker Weizenbaum ELIZA, een programma dat een Rogeriaanse (neutraal doorvragende) psychiater imiteerde. Het script komt ongeveer hier op neer: 1. Retourneer iedere uitspraak van de gesprekspartner als een vraag; 2. Zegt hij iets onbegrijpelijks [=iets wat niet in het script past], reageer dan: "Very interesting. Please go on" of "Can you elaborate on that?”

Er bestaan verschillende varianten van het verhaal, maar volgens een ervan trof Weizenbaum op een ochtend zijn secretaresse ’s ochtends met tranen in haar ogen achter haar bureau aan, terwijl ze bij ELIZA haar hart uitstortte; in een andere versie vroeg ze hem bij het testen van het programma om de kamer te verlaten, “omdat het gesprek te persoonlijk werd”.

De laatste versie is geloofwaardiger, als je het zelf uitprobeert. Maar soms komt ELIZA toch uiterst geestig uit de hoek, zoals wanneer ze op een tegenvraag reageert: “we were discussing you, not me”, en als ze, wanneer ik haar vraag waarom ze al die vragen stelt, sneert: “perhaps in your fantasies I am asking all these questions?”

ELIZA, vernoemd naar het lieftallige bloemenmeisje dat beschaafd leert spreken in My fair lady, heeft ook een luguber broertje: Parry, de paranoïde robot. Parry verbindt alles aan complotten en de mafia, en vraagt voortdurend argwanend wat je bedoelt te zeggen. Met een beetje menselijke input blijken ze elkaar aardig aan de praat te kunnen houden:

parry: People get on my nerves sometimes.

eliza: I am not sure I understand you fully.

parry: You should pay more attention.

eliza: Suppose you should pay more attention?

parry: You're entitled to your opinion.

Het einde van het gesprek is zelfs ronduit ontroerend: Parry verwijt ELIZA, “You harp on the same questions too much”, en een paar regels voegt hij daar aan toe: “It's about time you showed some interest in my feelings.” (bron: http://www.stanford.edu/group/SHR/4-2/text/dialogues.html)

Het geeft je, al met al, geen hoge dunk van het fenomeen “sociale vaardigheden”. Gelukkig hebben we tegenwoordig facebook om over onze gevoelens te praten.

Mail

Floris Solleveld is Hard//hoofd-redactielid en overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!